Oktoda - Wkład użytkownika [pl]

Jarzeniówka stabilizacyjna

2016-08-19T13:06:07Z

OTLamp: Przykład zastosowania w sprzęcie powszechnego użytku.

[[Plik:Voltage regulators SG2S SG3S SG4S.jpg|thumb|300px|Stabilitrony SG2S, SG3S i SG4S polskiej produkcji ([[Lamina]])]]
'''Jarzeniówka stabilizacyjna''' (także: ''jarzeniowy stabilizator napięcia, stabiliwolt, stabilitron'') to [[lampa gazowana]] z [[zimna katoda|zimną katodą]] służąca do stabilizacji napięcia. Spełniała podobną rolę w układach lampowych jak dioda Zenera w półprzewodnikowych.

W sprzęcie powszechnego użytku stosowane były rzadko, tylko w najbardziej wyrafinowanych konstrukcjach. Przykładem może być luksusowy odbiornik Philipsa z sezonu 1938/39, model 289A, w którym zastosowano lampę 4496 do stabilizacji napięcia zasilania heterodyny. Często natomiast spotyka się je w urządzeniach profesjonalnych i pomiarowych. Były wytwarzane na napięcia pracy od około 70V do kilkudziesięciu kV.

== Budowa i zasada działania ==
[[Plik:Doutnavka.svg|thumb|200px|Przykład charakterystyki napięciowo-prądowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]
[[Plik:5651RegulatorTubeInOperation.jpg|thumb|left|Jarzący się przy pracy stabilistor typu 5651]]
Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia wyładowania jarzeniowego od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta anody otoczonego możliwie dużym cylindrem katody. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką gazów szlachetnych pod odpowiednim ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu torów). Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w typowe [[cokoły]], rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.

W zakresie praktycznie stałego spadku napięcia na stabilitronie przyrost prądu odbywa się dzięki zwiększaniu powierzchni katody objętej wyładowaniem jarzeniowym. Występująca przy tym zmiana napięcia wynosi kilka procent dla całego zakresu pracy lampy.

== Podstawowe parametry i właściwości ==
Najważniejsze parametry stabilitronów to:
* Znamionowe napięcie pracy. Stabilitrony były budowane na zakres napięć od 70 V do paru kV.
* Napięcie zapłonu. Zawsze jest większe od napięcia stabilizacji, zwykle o kilkadziesiąt V.
* Minimalny prąd roboczy. Przy zbyt małym prądzie wyładowanie jarzeniowe staje się niestabilne i napięcie stabilitronu wzrasta. Dla typowych lamp wynosił on od kilkudziesięciu μA do kilku mA.
* Maksymalny prąd roboczy - typowo wynosi on 0,1 - 80 mA, wyjątkowo jest większy. Przy zbyt dużym prądzie dochodzi do przekroczenia dopuszczalnej mocy strat i wydajności katody, ale stabilitrony bez szkody znoszą chwilowe przeciążenia często występujące przy włączeniu urządzenia.
Cechy charakterystyczne:
* Niektóre stabilitrony posiadają nieużywane styki na cokole połączone zworą. Można je wykorzystać do zabezpieczenia układu przed awarią w razie wyciągnięcia lampy z podstawki.
* Produkowane były także stabilizatory wieloelektrodowe dostarczające kilku napięć. Posiadały one kilka cylindrycznych katod umieszczonych jedna w drugiej.
* Stabilitrony charakteryzują się stosunkowo dużymi szumami własnymi.
* Przy konstrukcji zasilaczy ze stabilitronami włączenie równolegle do lampy kondensatora o zbyt dużej pojemności może spowodować oscylacje relaksacyjne, a nawet jej zniszczenie.

== Zastosowania ==
=== Układ podstawowy ===
[[Plik:Zas IW 1.png|thumb|left|Parametryczny stabilizator napięcia na stabilitronie]]
Równoległe parametryczne stabilizatory napięcia można stosować w układach stosunkowo niewielkiej mocy. Zasilanie stabilitronu odbywa się przez szeregowy rezystor ograniczający, a obciążenie jest do niego przyłączone równolegle. Rezystor ograniczający (''R<sub>W</sub>'') dobieramy tak, by spełnione były warunki
::<math>R_W < \frac {U_{Smin} - U_{Zmax}} {I_{Bmin} + I_{Omax}}</math>
gdzie
''U<sub>Smin</sub>'' - minimalne napięcie zasilające,
''U<sub>Zmax</sub>'' - maksymalne napięcie zapłonu,
''I<sub>Bmin</sub>'' - minimalny prąd jarzenia,
''I<sub>Omax</sub>'' - maksymalny prąd obciążenia, oraz
::<math>R_W > \frac {U_{Smax} - U_{Bmin}} {I_{Bmax} + I_{Omin}}</math>
gdzie
''U<sub>Smax</sub>'' - maksymalne napięcie zasilające,
''U<sub>Bmin</sub>'' - minimalne napięcie jarzenia,
''I<sub>Bmax</sub>'' - maksymalny prąd jarzenia,
''I<sub>Omin</sub>'' - minimalny prąd obciążenia.

Warto przy tym pamiętać, że:
* Napięcie zapłonu stabilitronów jest większe od napięcia stabilizowanego. Napięcie wejściowe stabilizatora U musi mieć odpowiedni zapas. Odbiornik musi wytrzymywać zwiększone napięcie w momencie włączenia, zanim jeszcze dojdzie do zapłonu stabilitronu.
* Należy bardzo uważać przy łączeniu kondensatorów równolegle ze stabilitronem. Może to spowodować powstanie oscylacji (co zresztą można wykorzystać do budowy generatora), a duży kondensator potrafi nawet zniszczyć lampę. Maksymalna wartość równoległej pojemności przyłączonej do jarzeniówki zwykle jest rzędu 25 nF (niekiedy bywa podawana w kartach katalogowych).
* Stabilizator jest "z definicji" zabezpieczony przed zwarciem, o ile rezystor R ma odpowiednią moc.
* Stabilistorów nie należy łączyć równolegle.
* W ciemności stabilitrony "zapalają" się dosyć długo - nawet kilkanaście sekund.

=== Szeregowe łączenie stabilitronów ===
[[Plik:Zas_IW_9.png|thumb|left|Szeregowe połączenie stabilitronów.]]
W celu uzyskania większego napięcia można łączyć szeregowo dwie (lub więcej) jarzeniówki. Równolegle do jednej z nich należy przyłączyć opornik o wielkości paru setek kΩ. W chwili włączenia napięcia na niezbocznikowanej jarzeniówce występuje wtedy pełne napięcie wydzielone na R<sub>O</sub>, które powoduje jej zapłon i spadek napięcia na lampie do napięcia jarzenia, po czym następuje zapłon drugiego stabilitronu. Całkowite napięcie umożliwiające zapłon takiego połączenia jest więc równe sumie napięcia zapłonu i jarzenia pojedynczej lampy. Napięcie stabilizowane można pobierać nie tylko z całego układu połączonych jarzeniówek, ale są do dyspozycji także mniejsze napięcia z poszczególnych lamp.

[[Plik:Param multi1.png|thumb|Użycie stabilitronów wielosekcyjnych.]]
Stabilistory wielosekcyjne posiadają zespół koncentrycznych elektrod, a przestrzeń pomiędzy ich parami pełni rolę zespołu stabilitronów (najczęściej od dwóch do czterech). Lampa taka zachowuje się jak zespół szeregowo połączonych pojedynczych jarzeniówek.
{{Clear|left}}
=== Stabilitrony z dodatkową elektrodą zapłonową ===
[[Plik:Zas IW 5.png|thumb|left|Układ pracy stabilitronu z anodą pomocniczą.]]
Stabilitrony takie posiadają dodatkową elektrodę (zwaną też anodą pomocniczą), połączoną z dodatnim biegunem napięcia zasilającego poprzez rezystor szeregowy (R<sub>Z</sub>, zwykle o wartości setek kiloomów). W ten sposób ułatwiony jest zapłon lampy, gdyż na dodatkowej elektrodzie występuje pełne napięcie zasilania, niezależnie od spadku napięcia na głównym rezystorze regulacyjnym wywołanym przez przepływ prądu przez obciążenie.

[[Plik:Zas IW 6.png|thumb|Napięcie w funkcji prądu anodowego stabilitronu z dodatkową elektrodą zapłonową.]]
Inną bardzo korzystną cechą takich jarzeniówek jest możliwość stabilnej pracy przy małych prądach płynących przez lampę. Charakterystyka stabilizatora nie zawiera już podbicia przy małych prądach anodowych, ani odcinka o dynamicznej rezystancji ujemnej. Możliwa jest praca przy dużych pojemnościach równoległych do lampy bez niebezpieczeństwa wystąpienia szkodliwych drgań relaksacyjnych.
{{Clear|left}}
=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===
[[Plik:Zas IW 7.png|thumb|left|Kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów.]]
Wahania napięcia stabilizowanego na skutek zmian napięcia wejściowego można znacznie zmniejszyć stosując kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów. Oczywiście pierwszy z nich musi zapewniać na tyle wysokie napięcie, by umożliwić zapłon jarzeniówki w drugim.

[[Plik:Param kask2.png|thumb|Stabilizator kaskadowy na jarzeniówce wielosekcyjnej.]]
Do budowy wielostopniowego stabilizatora kaskadowego można też wykorzystać stabilitron wielosekcyjny.
{{Clear|left}}
=== Punkt maksymalnej stabilności ===
[[Plik:Zas IW 3.png|thumb|left|Pośrodku charakterystyki opór wewnętrzny jarzeniówki jest zwykle minimalny.]]
Przy budowie stabilizatorów o dużej dokładności stosuje się specjalne jarzeniówki referencyjne, pracujące przy praktycznie stałym prądzie, w punkcie charakterystyki zapewniającym najlepszą stabilność. Przy zastosowaniu do takich celów zwykłej lampy warto wybrać punkt, w którym jej oporność wewnętrzna jest najmniejsza, zwykle wypada on w połowie pomiędzy minimalnym a maksymalnym prądem pracy..
{{Clear|left}}
== Oznaczenia typów ==
Oznaczenia stabilitronów nie były jednorodne, wiele firm produkowało je pod unikalnymi nazwami.
* W USA symbole typów często rozpoczynały się od cyfry "0", na przykład "0B3", "0A2".
* W ZSRR symbole typów rozpoczynały się od liter SG (СГ) i kończyły literą oznaczającą rodzaj cokołu.
* W Europie często stosowano oznaczenie rozpoczynające się od liter StR lub STV, po których następowały dwie liczby: napięcie(V)/prąd(mA), na przykład STV108/30.
* W Polsce stabilitrony typów SG2S (75V, 5-40mA), SG3S (105V, 5-40mA) i SG4S (150V, 5-30mA) produkowały zakłady [[Lamina]] w Piasecznie. Ich parametry odpowiadały lampom produkcji ZSRR o tych samych oznaczeniach, były one również identyczne konstrukcyjnie. Stosowano je jedynie w sprzęcie profesjonalnym.

== Bibliografia ==
* Telefunken: ''Informator radiowo-warsztatowy'', Tom I, WKŁ, Warszawa 1961, str. 403-411.
* Telefunken: ''Informator radiowo-warsztatowy'', Tom IV, WKŁ, Warszawa 1969, str. 174-177.

== Zobacz też ==
* [[O stabilitronach| Kolekcja stabilitronów]].
* [[Zasilacze]] laboratoryjne.

[[Kategoria:Lampy specjalne]]
[[Kategoria: Zasilacze]]

SEPP

2016-07-19T12:24:39Z

OTLamp: Literówki

{{Spis treści}}
Układ wzmacniacza w konfiguracji '''SEPP''' ('''single ended push-pull''') został opatentowany przez Williama H. T. Holdena w 1931 roku<ref>[http://www.freepatentsonline.com/1999327.html Patent USA 1999327].</ref>. Charakteryzuje on się pracą przeciwsobną z uziemioną (dla sygnału zmiennego) jedną z końcówek obciążenia. Umożliwia uzyskanie bardzo dobrych parametrów wzmacniacza bez konieczności stosowania transformatora z niską indukcyjnością rozproszenia pomiędzy połówkami uzwojenia pierwotnego. Był też stosowany do konstrukcji wyjściowych układów beztransformatorowych ([[OTL]]).

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:Holden_SEPP.GIF|thumb|250px|left|Oryginalny układ SEPP z patentu Williama H. T. Holdena z 1931 roku]]
Cechą charakterystyczną stopnia wzmacniacza pracującego w układzie SEPP jest przeciwsobna praca elemantów aktywnych (lamp lub tranzystorów) przy jednoczesnym przyłączeniu obciążenia w taki sposób, że jeden jego zacisk jest sterowany, a drugi znajduje się na potencjale zerowym (dla sygnału zmiennego). Opracowano kilka warianów tego układu, różniących się przede wszystkim rozwiązaniem stopnia sterującego, rodzajem zastosowanych lamp oraz ich połączeniem dla prądu stałego.

[[Plik:SEPP_1.png|thumb|right|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z odwracaczem fazy z dzielonym obciążeniem i szeregowym połączeniem lamp dla prądu stałego.]]
Przykładem mogą być koncepcje Arnolda Petersona i Donalda B. Sinclaira zaprezentowane w 1952 roku.
<ref>Arnold Peterson i Donald B. Sinclair, ''A Single-Ended Push-Pull Audio Amplifier'', Proc. IRE, Jan. 1952, str. 7-11.</ref>.
Ich cechą charakterystyczną jest użycie odwracacza fazy z dzielonym obciążeniem. By obydwie lampy pracowały w układzie wspólnej katody sygnał sterujący musi być wprowadzony pomiędzy katodę i siatkę. W układach bez transformatora wejściowego stwarza to pewne trudności, bo katoda jednej z lamp znajduje się na potencjale sygnału wyjściowego. By rozwiązać ten problem połączono opornik anodowy odwracacza fazy nie z dodatnim biegunem źródła zasilania, ale z wyjściem stopnia. Dla prądu stałego lampy są w nim połączone szeregowo.

{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP_3.png|thumb|left|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z równoległym połączeniem lamp dla prądu stałego.]]
W dużo mniej popularnej wersji układu lampy wyjściowe dla prądu stałego są połaczone równolegle. Umożliwia to zastosowanie źródła zasilania o mniejszym napięciu, ale nieco komplikuje układ i wymaga zastosowania transformatora o dwóch symetrycznych uzwojeniach pierwotnych. Dla prądu zmiennego uzwojenia te są połączone w charakterystyczny dla SEPP sposób - równolegle, z jednym zaciskiem uziemionym dla prądu zmiennego.

{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP_2.png|thumb|right|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z szeregowym połączeniem lamp ekranowanych.]]
Zastosowanie tetrod lub pentod i transformatora z dwoma uzwojeniami pierwotnymi umożliwia sprytne rozwiązanie zasilania siatek ekranujących. Jednocześnie opornik anodowy odwracacza fazy może być przyłączony do siatki ekranującej górnej lampy (znajdującej się na takim samym potencjale zmiennym jak katoda), co zapewnia zasilanie odwracacza pełnym napięciem zasilającym (rozwiązanie typu [[bootstrap]]). Umożliwia to uzyskanie dużej amplitudy napięcia wyjściowego odwracacza. W uzwojenich pierwotnych transformatora oprócz sygnału zmiennego płynie prąd siatek ekranujących.

{{Clear|left}}
=== Właściwości ===
* Lampy stopnia SEPP pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy stopnia SEPP pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach układów SEPP pracujących w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* W przeciwieństwie do standardowego układu przeciwsobnego w układzie SEPP nie znoszą się zakłócenia pochodzące ze źródła zasilania. Wymaga on zatem zasilacza anodowego o znacznie mniejszym poziomie tętnień.
* Katoda jednej z lamp znajduje się na potencjale sygnału wyjściowego sumowanego z połową napięcia zasilania. Powoduje to konieczność zasilania włókna żarzenia tej lampy z osobnego uzwojenia w przypadku niewystarczającej wartości jej dopuszczalnej wartości U<sub>ż-k</sub>. W przeciwnym wypadku łatwo może dojść do przebicia pomiędzy włóknem a katodą.

==== SRPP ====
{{Main|SRPP}}
Odmianą układu SEPP jest wzmacniacz SRPP, w którym nie ma osobnego odracacza fazy, ale "górna" lampa jest sterowana spadkiem napięcia na rezystorze włączonym w obwód anodowy "dolnej". Takie rozwiązanie jest prostsze układowo, ale może pracować tylko w klasie A i ma poważne wady, które powodują, że jego parametry są gorsze niż układu z odwracaczem fazy.

== Aplikacje ==
Praktyczne układy wzmacniaczy SEPP zostały opracowane dosyć późno. Co prawda umożliwiają osiągnięcie wysokiej jakości, ale posiadają też wady, które potencjalnie zwiększają cenę zbudowanego z ich użyciem wzmacniacza. Rozwiązań komercyjnych istniało zatem stosunkowo niewiele.

[[Plik:National Horizon 20.png|thumb|250px|left|Schemat ideowy wzmacniacza mocy National Horizon 20.]]Chyba najbardziej znanym wzmacniaczem SEPP jest '''National Horizon 20''', mniej popularny jest bardzo podobny '''Horizon 10'''. W Horizonie 20 pracują dwie lampy 6L6 w układzie SEPP, połączone równolegle dla prądu stałego, co umożliwia zastosowanie stosunkowo niewielkiego napięcia zasilającego, dostarczając przy tym mocy 20 W. Warto zwrócić uwagę na sposób przyłączenia siatek ekranujących. Wzmacniacze te mają bardzo ciekawą budowę modułową. Każdy z nich posiada kasetę z gniazdem, w której można umieścić wzmacniacz napięciowy z regulatorem barwy tonu (typu ''Horizon 5'').

Europejskim przykładem wzmacniacza HiFi tego rodzaju może być AG9015 Philipsa. Lampy końcowe są włączone szeregowo dla prądu stałego, zastosowano więc pentody [[EL86]] przystosowane do pracy przy niskich napięciach anodowych<ref>[http://www.mif.pg.gda.pl/homepages/frank/instruments/Philips/AG9015/AG9015.pdf Dokumentacja wzmacniacza AG9015 Philipsa.]</ref>.

{{Clear|left}}
=== Wzmacniacze OTL ===
{{Main|OTL}}
[[Plik:Wzm2 EL86.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz OTL z głośnikiem o dużej impedancji z karty katalogowej lampy [[EL86]] firmy Philips]]
Wzmacniacze beztransformatorowe SEPP pracujące bez transformatora wyjściowego można z grubsza podzielić na dwie grupy. W urządzeniach z pierwszej grupy lampy wyjściowe pracowały przy optymalnej impedancji obciążenia. Osiągano to najczęściej poprzez zastosowanie specjalnie produkowanych głośników o dużej impedancji. Ich właściwości nie różnią się zasadniczo od układów z prostym transformatorem. Możliwe też jest stosowanie takich układów we wzmacniaczach radiowęzłowych i instalacji nagłaśniających zasilających wysokonapięciowe linie transmisyjne. Transformatory znajdują się wtedy przy głośnikach.

Drugą grupą wzmacniaczy OTL są rozwiązania pracujące przy małej impedancji obciążenia, charakterystycznej dla współczesnych głośników, która jest daleka od optymalnej dla lamp mocy. W takich warunkach lampy pracują z bardzo niewielką sprawnością i generują duże zniekształcenia nieliniowe. Ze względu na fakt, że układ SEPP jest układem przeciwsobnym, harmoniczne wynikające z niedopasowania obciążenia w dużym stopniu się kompensują, a w sygnale wyjściowym dominują harmoniczne nieparzystych rzędów, których zawartość zazwyczaj nie przekracza kilkunastu procent. Zniekształcenia te są redukowane ujemnym sprzężeniem zwrotnym o głębokości co najmniej 20dB.

[[Plik:RCA OTL.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz OTL 25 W firmy RCA z gałęziami lamp pracującymi w odmiennej konfiguracji.]]
Wzmacniacze SEPP OTL współpracujące z niskoimpedancyjnymi obciążeniami można z kolei podzielić na dwie grupy:
* wzmacniacze sterowane symetrycznie, a więc takie, w których obie lampy (lub ich grupy) pracują w tych samych warunkach - w konfiguracji ze wspólną katodą lub jako wtórniki katodowe;
* wzmacniacze sterowane niesymetrycznie, tj. takie, w których poszczególne lampy (lub ich grupy) pracują w odmiennych konfiguracjach - jedna w układzie ze wspólną katodą, a druga jako wtórnik katodowy.

Jednym z najbardziej znanych wzmacniaczy z pierwszej grupy jest model MQ36 firmy Luxman. Jest to stereofoniczny wzmacniacz o mocy 2*25 W przy impedancji obciążenia 16 omów. Wg specyfikacji producenta zniekształcenia nieliniowe w tych warunkach nie przekraczają wartości 0,13%. Stopień mocy każdego z kanałów zbudowano na dwóch duotriodach 6336A.

Prostym przykładem rozwiązania z drugiej grupy może być wzmacniacz firmy RCA, 25 W OTL<ref>[http://www.bonavolta.ch/hobby/files/6082_OTL.pdf Dickie & Macovski OTL]</ref> pracujący na trzech podwójnych triodach 6082. To maksymalnie uproszczona tania konstrukcja, nie zawierająca również transformatora sieciowego (zalecano zasilanie poprzez zewnętrzny transformator separujący).
[[plik:Technics_20A.gif|thumb|left|250px|Wzmacniacz 20A firmy Technics.]]
Najbardziej znanym rozwiązaniem z drugiej grupy jest jednak wzmacniacz japońskiej firmy Technics - model 20A wprowadzony w 1965 roku. To rozbudowana, stereofoniczna konstrukcja o mocy 2x75 W przy obciążeniu 16 omów. W stopniu mocy każdego z kanałów pracuje dziesięć pentod 50H-B26. W jednej gałęzi układu przeciwsobnego pięć tych lamp połączonych równolegle pracuje w układzie wtórnika katodowego, natomiast pozostała piątka w drugiej gałęzi pracuje w układzie ze wspólną katodą z lokalnym ujemnym sprzężeniem zwrotnym na lampę sterującą tą gałęzią.

{{Clear|left}}

== Konstrukcje niekomercyjne ==
=== Podstawowe wady i zalety ===
Układ jest bardzo wdzięczny do konstrukcji hobbistycznych. Umożliwia zastosowanie stosunkowo prostych transformatorów (na przykład radiowęzłowych) i otrzymanie bardzo dobrych rezultatów. Jego wady nie mają decydującego znaczenia w konstrukcjach amatorskich. Konieczny jest dobrej jakości zasilacz o małych tętnieniach, a by utrzymać napięcia zasilania na stosunkowo niewielkim poziomie warto stosować lampy przystosowane do pracy przy takich napięciach: pentody EL86, [[EL82]], przeznaczone do odchylania poziomego - [[EL81]], [[EL36]], EL50x, czy nawet [[E130L]]. Z triod sprawią się dobrze lampy przeznaczone do zasilaczy szeregowych, na przykład [[6S19P]] czy [[6082]].

=== Przykłady rozwiązań ===
[[Plik:Wzm-6P18P-2.png|thumb|left|250px|Prosty wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P.]]
Spotykane w literaturze radioamatorskiej z okresu rozkwitu techniki lampowej rozwiązania tego typu są zwykle zbudowane na pentodach. W najprostszych rozwiązaniach siatka ekranująca jest zasilana z filtrów RC. Przykładowy niewielki wzmacniacz na lampach EL82 (6P18P) może dostarczyć mocy około 6-8 W<ref>''Poradnik Radioelektronika'', praca zbiorowa, WKiŁ, Warszawa 1972, tom 2., str. 194.</ref>.

[[Plik:SEPP E130L.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz SEPP o mocy 25W na lampach E130L.]]Bliźniaczy układ wzmacniacza zbudowany na większych lampach E130L osiąga moc wyjściową około 25 W<ref>Z Ratheiser, Ludwig; ''Röhren- und Transistorhandbuch'', 1964 3. Auflage, Wien, Technischer Verlag Ing. Walter Erb.</ref>.
{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 6 1959 6P18P 2.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z "Радио" №6/1959.]]
Układ wzmacniacza proponowanego w radzieckim "Radio" z 1959 roku charakteryzuje się dosyć skomplikowanym układem odwracacza fazy, z osobnym stopniem odwracającym dla górnej lampy wyposażonym w bootstrap. Punkt pracy górnej lampy jest ustalony za pomocą stałego napięcia podanego na siatkę z dzielnika. Wzmacniacz ma według Autora bardzo dobre parametry, ale w praktyce może to wymagać dobierania poszczególnych rezystorów tak, by otrzymać optymalne punkty pracy<ref>Л.Кононович, ''Усилители НЧ без выходного трансформатора'', "Радио" №6/1959 год.</ref>.
{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP RR 6 1959 6P18P.png|thumb|right|250px|Inny wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z "Радио" №6/1959.]]
Inne rozwiązanie z tego samego czasopisma zawiera trochę podobny odwracacz fazy, ale punkt pracy górnej lampy stopnia końcowego jest ustalany automatycznie za pomocą rezystora w katodzie. Prezentowany wzmacniacz jest dwukanałowy, z osobnymi kanałami dla tonów wysokich i niskich.
{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 3 1971 6P18P.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z dzielonym obciążeniam ("Радио" №3/1971).]]
Bardzo ciekawy jest prezentowany w radzieckim "Radio" układ wzmacniacza SEPP z [[Układ QUAD|dzielonym obciążeniem]] - dwa uzwojenia transformatora są włączone bezpośrednio w obwody katod, a trzecie jest wspólne i włączone standardowo. Oryginalnie we wzmacniaczu zastosowano dosyć złożone prądowo-napięciowe ujemne sprzężenie zwrotne. Obecnie wycofano się z takich pomysłów, bo sprzężenie prądowe powoduje niepotrzebny wzrost impedancji wyjściowej, co może utrudniać współpracę z współczesnymi kolumnami głośnikowymi posiadającymi skomplikowane zwrotnice. Korzystniej będzie zastosować proste sprzężenie zwrotne napięciowe<ref>Ю. Митрофанов, Л. Пикерсгиль, ''Усилители для акустических систем с электромеханической обратной связью''."Радио" №3/1971.</ref>.

{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 1 1961 6N5S.png|thumb|left|250px|Prosty wzmacniacz SEPP na triodach 6N5S z "Радио" №1/1961.]]
Propozycje wzmacniaczy SEPP skonstruowanych na triodach z lat świetności techniki lampowej są rzadkie. W okresie gdy rozwijano koncepcję SEPP triody w stopniach końcowych małej częstotliwości zostały praktycznie całkowicie wyparte przez pentody i tetrody strumieniowe. Ponadto jedna z podstawowych wad układów triodowych, konieczne duże napięcie sterujące, występuje ze zdwojoną siłą gdy konieczne jest generowanie sygnału sterującego "górną" lampę względem poziomu wyjściowego. Przykładem prostego rozwiązania wzmacniacza na triodach 6N5S jest układ prezentowany w radzieckim "Radio" w latach 1961 i 1962<ref>Г. Крылов, ''Простой усилитель НЧ'', "Радио" №1/1961.</ref><ref>Г. Крылов, ''Модернизация простого усилителя НЧ '', "Радио" №4/1962.</ref>.

{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP OTL RR 11 1958 6N5S.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz SEPP OTL na triodach 6N5S z "Радио" №11/1958.]]
Jeszcze rzadsze były propozycje układów OTL obciążonych głośnikami o niskiej impedancji, choć na przykład w czasopismach japońskich występują wyraźnie częściej. Do wyjątków należy konstrukcja z radzieckiego "Radio" z roku 1958<ref>В. Саяпин, А. Тощев, ''Усилитель без выходного трансформатора'', "Радио" №11/1958.</ref>.
{{Clear|left}}

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* {{Książka |imię=Gieorgij |nazwisko=Cykin |tytuł=Wzmacniacze sygnałów elektronicznych |wydanie= 2 |wydawca=WKiŁ |miejsce=Warszawa |rok=1970 |stron=570}}

== Zobacz też ==
* [[Williamsony]] - klasyczne przeciwsobne układy lampowych wzmacniaczy mocy HiFi.

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria: Audio]]

SEPP

2016-07-19T12:21:38Z

OTLamp: Literówka

{{Spis treści}}
Układ wzmacniacza w konfiguracji '''SEPP''' ('''single ended push-pull''') został opatentowany przez Williama H. T. Holdena w 1931 roku<ref>[http://www.freepatentsonline.com/1999327.html Patent USA 1999327].</ref>. Charakteryzuje on się pracą przeciwsobną z uziemioną (dla sygnału zmiennego) jedną z końcówek obciążenia. Umożliwia uzyskanie bardzo dobrych parametrów wzmacniacza bez konieczności stosowania transformatora z niską indukcyjnością rozproszenia pomiędzy połówkami uzwojenia pierwotnego. Był też stosowany do konstrukcji wyjściowych układów beztransformatorowych ([[OTL]]).

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:Holden_SEPP.GIF|thumb|250px|left|Oryginalny układ SEPP z patentu Williama H. T. Holdena z 1931 roku]]
Cechą charakterystyczną stopnia wzmacniacza pracującego w układzie SEPP jest przeciwsobna praca elemantów aktywnych (lamp lub tranzystorów) przy jednoczesnym przyłączeniu obciążenia w taki sposób, że jeden jego zacisk jest sterowany, a drugi znajduje się na potencjale zerowym (dla sygnału zmiennego). Opracowano kilka warianów tego układu, różniących się przede wszystkim rozwiązaniem stopnia sterującego, rodzajem zastosowanych lamp oraz ich połączeniem dla prądu stałego.

[[Plik:SEPP_1.png|thumb|right|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z odwracaczem fazy z dzielonym obciążeniem i szeregowym połączeniem lamp dla prądu stałego.]]
Przykładem mogą być koncepcje Arnolda Petersona i Donalda B. Sinclaira zaprezentowane w 1952 roku.
<ref>Arnold Peterson i Donald B. Sinclair, ''A Single-Ended Push-Pull Audio Amplifier'', Proc. IRE, Jan. 1952, str. 7-11.</ref>.
Ich cechą charakterystyczną jest użycie odwracacza fazy z dzielonym obciążeniem. By obydwie lampy pracowały w układzie wspólnej katody sygnał sterujący musi być wprowadzony pomiędzy katodę i siatkę. W układach bez transformatora wejściowego stwarza to pewne trudności, bo katoda jednej z lamp znajduje się na potencjale sygnału wyjściowego. By rozwiązać ten problem połączono opornik anodowy odwracacza fazy nie z dodatnim biegunem źródła zasilania, ale z wyjściem stopnia. Dla prądu stałego lampy są w nim połączone szeregowo.

{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP_3.png|thumb|left|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z równoległym połączeniem lamp dla prądu stałego.]]
W dużo mniej popularnej wersji układu lampy wyjściowe dla prądu stałego są połaczone równolegle. Umożliwia to zastosowanie źródła zasilania o mniejszym napięciu, ale nieco komplikuje układ i wymaga zastosowania transformatora o dwóch symetrycznych uzwojeniach pierwotnych. Dla prądu zmiennego uzwojenia te są połączone w charakterystyczny dla SEPP sposób - równolegle, z jednym zaciskiem uziemionym dla prądu zmiennego.

{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP_2.png|thumb|right|250px|Podstawowy schemat układu SEPP z szeregowym połączeniem lamp ekranowanych.]]
Zastosowanie tetrod lub pentod i transformatora z dwoma uzwojeniami pierwotnymi umożliwia sprytne rozwiązanie zasilania siatek ekranujących. Jednocześnie opornik anodowy odwracacza fazy może być przyłączony do siatki ekranującej górnej lampy (znajdującej się na takim samym potencjale zmiennym jak katoda), co zapewnia zasilanie odwracacza pełnym napięciem zasilającym (rozwiązanie typu [[bootstrap]]). Umożliwia to uzyskanie dużej amplitudy napięcia wyjściowego odwracacza. W uzwojenich pierwotnych transformatora oprócz sygnału zmiennego płynie prąd siatek ekranujących.

{{Clear|left}}
=== Właściwości ===
* Lampy stopnia SEPP pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy stopnia SEPP pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach układów SEPP pracujących w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* W przeciwieństwie do standardowego układu przeciwsobnego w układzie SEPP nie znoszą się zakłócenia pochodzące ze źródła zasilania. Wymaga on zatem zasilacza anodowego o znacznie mniejszym poziomie tętnień.
* Katoda jednej z lamp znajduje się na potencjale sygnału wyjściowego sumowanego z połową napięcia zasilania. Powoduje to konieczność zasilania włókna żarzenia tej lampy z osobnego uzwojenia w przypadku niewystarczającej wartości jej dopuszczalnej wartości U<sub>ż-k</sub>. W przeciwnym wypadku łatwo może dojść do przebicia pomiędzy włóknem a katodą.

==== SRPP ====
{{Main|SRPP}}
Odmianą układu SEPP jest wzmacniacz SRPP, w którym nie ma osobnego odracacza fazy, ale "górna" lampa jest sterowana spadkiem napięcia na rezystorze włączonym w obwód anodowy "dolnej". Takie rozwiązanie jest prostsze układowo, ale może pracować tylko w klasie A i ma poważne wady, które powodują, że jego parametry są gorsze niż układu z odwracaczem fazy.

== Aplikacje ==
Praktyczne układy wzmacniaczy SEPP zostały opracowane dosyć późno. Co prawda umożliwiają osiągnięcie wysokiej jakości, ale posiadają też wady, które potencjalnie zwiększają cenę zbudowanego z ich użyciem wzmacniacza. Rozwiązań komercyjnych istniało zatem stosunkowo niewiele.

[[Plik:National Horizon 20.png|thumb|250px|left|Schemat ideowy wzmacniacza mocy National Horizon 20.]]Chyba najbardziej znanym wzmacniaczem SEPP jest '''National Horizon 20''', mniej popularny jest bardzo podobny '''Horizon 10'''. W Horizonie 20 pracują dwie lampy 6L6 w układzie SEPP, połączone równolegle dla prądu stałego, co umożliwia zastosowanie stosunkowo niewielkiego napięcia zasilającego, dostarczając przy tym mocy 20 W. Warto zwrócić uwagę na sposób przyłączenia siatek ekranujących. Wzmacniacze te mają bardzo ciekawą budowę modułową. Każdy z nich posiada kasetę z gniazdem, w której można umieścić wzmacniacz napięciowy z regulatorem barwy tonu (typu ''Horizon 5'').

Europejskim przykładem wzmacniacza HiFi tego rodzaju może być AG9015 Philipsa. Lampy końcowe są włączone szeregowo dla prądu stałego, zastosowano więc pentody [[EL86]] przystosowane do pracy przy niskich napięciach anodowych<ref>[http://www.mif.pg.gda.pl/homepages/frank/instruments/Philips/AG9015/AG9015.pdf Dokumentacja wzmacniacza AG9015 Philipsa.]</ref>.

{{Clear|left}}
=== Wzmacniacze OTL ===
{{Main|OTL}}
[[Plik:Wzm2 EL86.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz OTL z głośnikiem o dużej impedancji z karty katalogowej lampy [[EL86]] firmy Philips]]
Wzmacniacze beztransformatorowe SEPP pracujące bez transformatora wyjściowego można z grubsza podzielić na dwie grupy. W urządzeniach z pierwszej grupy lampy wyjściowe pracowały przy optymalnej impedancji obciążenia. Osiągano to najczęściej poprzez zastosowanie specjalnie produkowanych głośników o dużej impedancji. Ich właściwości nie różnią się zasadniczo od układów z prostym transformatorem. Możliwe też jest stosowanie takich układów we wzmacniaczach radiowęzłowych i instalacji nagłaśniających zasilających wysokonapięciowe linie transmisyjne. Transformatory znajdują się wtedy przy głośnikach.

Drugą grupą wzmacniaczy OTL są rozwiązania pracujące przy małej impedancji obciążenia, charakterystycznej dla współczesnych głośników, która jest daleka od optymalnej dla lamp mocy. W takich warunkach lampy pracują z bardzo niewielką sprawnością i generują duże zniekształcenia nieliniowe. Ze względu na fakt, że układ SEPP jest układem przeciwsobnym, harmoniczne wynikające z niedopasowania obciążenia w dużym stopniu się kompensują, a w sygnale wyjściowym dominują harmoniczne nieparzystych rzędów, których zawartość zazwyczaj nie przekracza kilkunastu procent. Zniekształcenia te są redukowane ujemnym sprzężeniem zwrotnym o głębokości co najmniej 20dB.

[[Plik:RCA OTL.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz OTL 25 W firmy RCA z gałęziami lamp pracującymi w odmiennej konfiguracji.]]
Wzmacniacze SEPP OTL współpracujące z niskoimpedancyjnymi obciążeniami można z kolei podzielić na dwie grupy:
* wzmacniacze sterowane symetrycznie, a więc takie, w których obie lampy (lub ich grupy) pracują w tych samych warunkach - w konfiuracji ze wspólną katodą lub jako wtórniki katodowe;
* wzmacniacze sterowane niesymetrycznie, tj. takie, w których poszczególne lampy (lub ich grupy) pracują w odmiennych konfiguracjach - jedna w układzie ze wspólną katodą, a druga jako wtórnik katodowy.

Jednym z najbardziej znanych wzmacniaczy z pierwszej grupy jest model MQ36 firmy Luxman. Jest to stereofoniczny wzmacniacz o mocy 2*25W przy impedancji obciążenia 16 omów. Wg specyfikacji producenta zniekształcenia nieliniowe w tych warunkach nie przekraczają wartości 0,13%. Stopień mocy każdego z kanałów zbudowano na dwóch duotriodach 6336A.

Prostym przykładem rozwiązania z drugiej grupy może być wzmacniacz firmy RCA, 25 W OTL<ref>[http://www.bonavolta.ch/hobby/files/6082_OTL.pdf Dickie & Macovski OTL]</ref> pracujący na trzech podwójnych triodach 6082. To maksymalnie uproszczona tania konstrukcja, nie zawierająca również transformatora sieciowego (zalecano zasilanie poprzez zewnętrzny transformator separujący).
[[plik:Technics_20A.gif|thumb|left|250px|Wzmacniacz 20A firmy Technics.]]
Najbardziej znanym rozwiązaniem z drugiej grupy jest jednak wzmacniacz japońskiej firmy Technics - model 20A wprowadzony w 1965 roku. To rozbudowana, stereofoniczna konstrukcja o mocy 2x75W przy obciążeniu 16 omów. W stopniu mocy każdego z kanałów pracuje dziesięć pentod 50H-B26. W jednej gałęzi układu przeciwsobnego pięć tych lamp połączonych równolegle pracuje w układzie wtórnika katodowego, natomiast pozostała piątka w drugiej gałęzi pracuje w układzie ze wspólną katodą z lokalnym ujemnym sprzężeniem zwrotnym na lampę sterującą tą gałęzią.

{{Clear|left}}

== Konstrukcje niekomercyjne ==
=== Podstawowe wady i zalety ===
Układ jest bardzo wdzięczny do konstrukcji hobbistycznych. Umożliwia zastosowanie stosunkowo prostych transformatorów (na przykład radiowęzłowych) i otrzymanie bardzo dobrych rezultatów. Jego wady nie mają decydującego znaczenia w konstrukcjach amatorskich. Konieczny jest dobrej jakości zasilacz o małych tętnieniach, a by utrzymać napięcia zasilania na stosunkowo niewielkim poziomie warto stosować lampy przystosowane do pracy przy takich napięciach: pentody EL86, [[EL82]], przeznaczone do odchylania poziomego - [[EL81]], [[EL36]], EL50x, czy nawet [[E130L]]. Z triod sprawią się dobrze lampy przeznaczone do zasilaczy szeregowych, na przykład [[6S19P]] czy [[6082]].

=== Przykłady rozwiązań ===
[[Plik:Wzm-6P18P-2.png|thumb|left|250px|Prosty wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P.]]
Spotykane w literaturze radioamatorskiej z okresu rozkwitu techniki lampowej rozwiązania tego typu są zwykle zbudowane na pentodach. W najprostszych rozwiązaniach siatka ekranująca jest zasilana z filtrów RC. Przykładowy niewielki wzmacniacz na lampach EL82 (6P18P) może dostarczyć mocy około 6-8 W<ref>''Poradnik Radioelektronika'', praca zbiorowa, WKiŁ, Warszawa 1972, tom 2., str. 194.</ref>.

[[Plik:SEPP E130L.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz SEPP o mocy 25W na lampach E130L.]]Bliźniaczy układ wzmacniacza zbudowany na większych lampach E130L osiąga moc wyjściową około 25 W<ref>Z Ratheiser, Ludwig; ''Röhren- und Transistorhandbuch'', 1964 3. Auflage, Wien, Technischer Verlag Ing. Walter Erb.</ref>.
{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 6 1959 6P18P 2.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z "Радио" №6/1959.]]
Układ wzmacniacza proponowanego w radzieckim "Radio" z 1959 roku charakteryzuje się dosyć skomplikowanym układem odwracacza fazy, z osobnym stopniem odwracającym dla górnej lampy wyposażonym w bootstrap. Punkt pracy górnej lampy jest ustalony za pomocą stałego napięcia podanego na siatkę z dzielnika. Wzmacniacz ma według Autora bardzo dobre parametry, ale w praktyce może to wymagać dobierania poszczególnych rezystorów tak, by otrzymać optymalne punkty pracy<ref>Л.Кононович, ''Усилители НЧ без выходного трансформатора'', "Радио" №6/1959 год.</ref>.
{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP RR 6 1959 6P18P.png|thumb|right|250px|Inny wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z "Радио" №6/1959.]]
Inne rozwiązanie z tego samego czasopisma zawiera trochę podobny odwracacz fazy, ale punkt pracy górnej lampy stopnia końcowego jest ustalany automatycznie za pomocą rezystora w katodzie. Prezentowany wzmacniacz jest dwukanałowy, z osobnymi kanałami dla tonów wysokich i niskich.
{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 3 1971 6P18P.png|thumb|left|250px|Wzmacniacz SEPP na lampach 6P18P z dzielonym obciążeniam ("Радио" №3/1971).]]
Bardzo ciekawy jest prezentowany w radzieckim "Radio" układ wzmacniacza SEPP z [[Układ QUAD|dzielonym obciążeniem]] - dwa uzwojenia transformatora są włączone bezpośrednio w obwody katod, a trzecie jest wspólne i włączone standardowo. Oryginalnie we wzmacniaczu zastosowano dosyć złożone prądowo-napięciowe ujemne sprzężenie zwrotne. Obecnie wycofano się z takich pomysłów, bo sprzężenie prądowe powoduje niepotrzebny wzrost impedancji wyjściowej, co może utrudniać współpracę z współczesnymi kolumnami głośnikowymi posiadającymi skomplikowane zwrotnice. Korzystniej będzie zastosować proste sprzężenie zwrotne napięciowe<ref>Ю. Митрофанов, Л. Пикерсгиль, ''Усилители для акустических систем с электромеханической обратной связью''."Радио" №3/1971.</ref>.

{{Clear|left}}
[[Plik:SEPP RR 1 1961 6N5S.png|thumb|left|250px|Prosty wzmacniacz SEPP na triodach 6N5S z "Радио" №1/1961.]]
Propozycje wzmacniaczy SEPP skonstruowanych na triodach z lat świetności techniki lampowej są rzadkie. W okresie gdy rozwijano koncepcję SEPP triody w stopniach końcowych małej częstotliwości zostały praktycznie całkowicie wyparte przez pentody i tetrody strumieniowe. Ponadto jedna z podstawowych wad układów triodowych, konieczne duże napięcie sterujące, występuje ze zdwojoną siłą gdy konieczne jest generowanie sygnału sterującego "górną" lampę względem poziomu wyjściowego. Przykładem prostego rozwiązania wzmacniacza na triodach 6N5S jest układ prezentowany w radzieckim "Radio" w latach 1961 i 1962<ref>Г. Крылов, ''Простой усилитель НЧ'', "Радио" №1/1961.</ref><ref>Г. Крылов, ''Модернизация простого усилителя НЧ '', "Радио" №4/1962.</ref>.

{{Clear|right}}
[[Plik:SEPP OTL RR 11 1958 6N5S.png|thumb|right|250px|Wzmacniacz SEPP OTL na triodach 6N5S z "Радио" №11/1958.]]
Jeszcze rzadsze były propozycje układów OTL obciążonych głośnikami o niskiej impedancji, choć na przykład w czasopismach japońskich występują wyraźnie częściej. Do wyjątków należy konstrukcja z radzieckiego "Radio" z roku 1958<ref>В. Саяпин, А. Тощев, ''Усилитель без выходного трансформатора'', "Радио" №11/1958.</ref>.
{{Clear|left}}

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* {{Książka |imię=Gieorgij |nazwisko=Cykin |tytuł=Wzmacniacze sygnałów elektronicznych |wydanie= 2 |wydawca=WKiŁ |miejsce=Warszawa |rok=1970 |stron=570}}

== Zobacz też ==
* [[Williamsony]] - klasyczne przeciwsobne układy lampowych wzmacniaczy mocy HiFi.

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria: Audio]]

Audio DIY początek

2016-07-19T12:03:26Z

OTLamp: Literówka

== Czy na pewno ==
* Czy na pewno chcesz zbudować wzmacniacz lampowy? Specyfika projektowania układów lampowych różni się od podejścia stosowanego przy półprzewodnikach. Korzysta się mocno z charakterystyk poszczególnych elementów i dobiera punkty pracy tak, by współpracowały optymalnie. Przy konstruowaniu urządzeń tranzystorowych często jest to utrudnione ze względu na rozrzut parametrów. Stosuje się zatem rozwiązania układowe: sprzężenia zwrotne mają kompensować rozrzut charakterystyk. Takie podejście w przypadku lamp, choć również możliwe, często nie jest optymalne. Wnioski z tego dwa:
:* Do projektowania urządzeń lampowych zabierać się trzeba inaczej niż do tranzystorowych. Potrzebne nam będą informacje takie, jak na przykład charakterystyki lamp.
:* "Prośby o schemat" wzmacniacza lampowego są trochę bez sensu - sam schemat znaczy niewiele. Rozwiązania układowe są najczęściej podobne i wielokrotnie sprawdzone. To co stanowi o jakości wzmacniacza to dobór parametrów poszczególnych elementów i właściwy wybór punków ich pracy.
* Trzeba jednak przyznac, że układy lampowe są "wdzięczne" - da się (stosunkowo łatwo) zaprojektować i zrobić coś efektownego... Jeżli jednak nie zamierzasz zdobywaćwiedzy potrzebnej do projektowania i uruchamiania urządzeń lampowych, a zależy Ci na jakości dźwięku, to raczej zdecyduj się na coś prostszego, na przykład typową aplikację kostek TDA7294 albo LM3886. Rezultat na ogół będzie lepszy, a poświęcone czas i pieniądze - znacznie mniejsze.
* Może w decyzji pomoże Ci odpowiedź na pytanie ''[[Na czym polega lampowe brzmienie?]]''.
:* Jeżeli się zdecydujesz, a nie masz doświadczeń w konstrukcji urządzeń elektronicznych, zajrzyj do tego artykułu: ''[[Jaki wzmacniacz zbudować na początek?]]''
:* Jeśeli zaś masz już doświadczenia w projektowaniu elektroniki, to może zdecydujesz się na coś [[Williamsony|klasycznego]]?

== FAQ ==
Odpowiedzi na często pojawiające się pytania:
:* Trioda czy pentoda?
:* PP czy SE?
:* [[Co to jest wzmacniacz OTL?]]
:* [[Co to jest rezystor antyparazytowy?]]
:* [[Co to jest odbrzęczacz?]]

[[Kategoria:DIY]]

Dioda

2016-03-01T15:34:48Z

OTLamp:

{{Spis treści|right|200px}}
<div style="float:right">
[[Plik:FRec var.jpg|thumb|250px|Duodiody prostownicze różnych generacji - bezpośrednio żarzone: AZ1, 5Y3G i pośrednio żarzone: EZ3, 5C4S, EZ80, 6X4]]
[[Plik:Kenotrony.jpg|thumb|250px|Wysokonapięciowe diody próżniowe różnych generacji.]]
</div>
Dioda ([[Co to jest lampa próżniowa?|próżniowa]]) to najprostsza lampa elektronowa, posiadająca dwie elektrody – [[anoda|anodę]] i [[katoda|katodę]].

Rozgrzana katoda jest źródłem elektronów, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu w jednym kierunku. Próżniowe diody prostownicze wysokiego napięcia nazywa się '''kenotronami''' (od gr. ''kenós'' - pusty i ''élektron'' - elektron). Istnieją też dwuelektrodowe [[Co to jest lampa gazowana?|lampy gazowane]].

== Budowa i zasada działania ==
[[Plik:Vacuum tubes pl.svg|left|200px]]
Dioda próżniowa składa się z zamkniętych w próżniowej obudowie (najczęściej szklanej bańce) dwóch elektrod: wyposażonej w grzejnik katody i anody. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska termoemisji, możliwa jest emisja elektronów. Przy dodatniej polaryzacji anody względem katody pole elektryczne między elektrodami przyspiesza elektrony, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu elektrycznego. Przy polaryzacji odwrotnej pole elektryczne hamuje ruch elektronów nie dopuszczając do ich przepływu. Prąd więc płynie przez diodę tylko w jednym kierunku od anody do katody (elektrony poruszają się w kierunku przeciwnym) - wtedy, gdy anoda ma potencjał wyższy niż katoda.

=== Diody bezpośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej bezpośrednio
|-
| [[Plik:Dioda bezposr zarzona.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda
|}
</div>
[[Plik:Dirint.jpg|thumb|250px|Widoczna w postaci cienkiego drucika katoda w bezpośrednio żarzonej diodzie prostowniczej.]]
W diodach żarzonych bezpośrednia katoda ma postać cienkiego drucika lub taśmy pełniących jednocześnie rolę grzejnika. Początkowo stosowano katody wolframowe, później wolframową taśmę lub drucik pokrywano mieszaniną tlenków o dużej zdolności termoemisji.

Pierwsze diody były żarzone bezpośrednio. Diody wysokiego napięcia pozostały przy tej metodzie żarzenia do końca rozwoju techniki lampowej. Również lampy przeznaczone do zasilania z baterii mają przeważnie katodę żarzoną bezpośrednio.
<br clear="left">

=== Diody pośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:dioda symbol.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda, żarzenie
|}
</div>
[[Plik:Internals of PY88.jpg|thumb|250px|Elementy pośrednio żarzonej diody PY88]]
W diodach żarzonych pośrednio grzejnik ma postać cienkiego włókna umieszczonego wewnątrz katody w kształcie rurki, zwykle jest od niej odizolowany. Rurka katody jest pokryta tlenkami o dużej zdolności emisyjnej.

W miarę rozwoju techniki lampowej w większości rodzajów diod producenci przeszli na żarzenie pośrednie.

<br clear="left">
== Historia ==
* W 1869 roku William Hittorf zaobserwował, że prąd w próżni płynie pomiędzy dwiema elektrodami z których jedna jest rozgrzana tylko wtedy, gdy biegun ujemny jest połączony z rozgrzaną elektrodą<ref name=saga />.
* W 1883 Thomas Alva Edison badając przyczyny zużywania się żarówek odkrył, że pomiędzy rozżarzonym włóknem żarówki, a zewnętrzną elektrodą jest możliwy przepływ prądu, który zależy od temperatury włókna. Edison opatentował swoje odkrycie jako "indykator" napięcia w oświetleniowej sieci energetycznej.
* Pierwszą diodę próżniową skonstruował angielski fizyk John Ambrose Fleming w roku 1904.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry diody. Langmuir odkrył też wpływ domieszkowania torem na wzrost wydajności emisyjnej katod wolframowych.
* W 1925 zakłady RCA i General Electric wypuściły na rynek UX213, pierwszą masowo produkowaną pełnookresową diodę prostowniczą.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Diody detekcyjne ===
[[Plik:6H6int.jpg|thumb|250px|Struktura wewnętrzna pośrednio żarzonej duodiody detekcyjnej 6H6]]
Diody detekcyjne (sygnałowe) pierwotnie stosowane były głównie w detektorach AM odbiorników radiowych, ale znalazły też zastosowanie w różnorakich układach pomiarowych, impulsowych, przełączających i logicznych.

Posiadają niewielkie elektrody, charakteryzują się dopuszczalnym prądem przewodzenia rzędu miliamperów i dopuszczalnym napięciem wstecznym nie przekraczającym paruset woltów. Stosunkowo niewielka pojemność pomiędzy katodą i anodą pozwala na pracę przy wielkich częstotliwościach.

Przykłady:
* EA50, EA71; DA50, DA90, 1R4, 2D1S, 2D2S (bateryjne).
* duodiody: AB1, AB2, EB1, EB2, EB11, CB1, CB2, 6H6, [[EAA91]]; KB1, KB2 (bateryjne).

Diody detekcyjne wchodziły często w skład lamp złożonych, na przykład:
* Z triodą: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową (przeważnie selektodą): DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, EBF80, EBF89 (duodioda i pentoda napięciowa).
* Z pentodą mocy: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).

=== Diody prostownicze ===
Diody prostownicze służą głównie do zamiany prądu przemiennego na stały (prostowania) w układach zasilających z sieci energetycznej odbiorniki radiowe, telewizyjne i wszelkie inne urządzenia elektroniczne. Do powszechnych zastosowań produkowano lampy o dopuszczalnym prądzie sięgającym setek miliamperów i maksymalnym napięciu wstecznym rzędu setek woltów. Lampy prostownicze do celów specjalnych (na przykład do zasilania aparatów rentgenowskich) mogły być przeznaczone do znacznie większych napięć i prądów.

==== Półokresowe ====
Prostowanie półokresowe stosowano głównie w pozbawionych transformatora sieciowego odbiornikach radiowych i telewizyjnych z szeregowym zasilaniem żarzenia lamp.

Przykłady: PY82, UY1N, UY21, VY2.

==== Pełnookresowe ====
[[Plik:VacRect2E.svg|thumb|150px|Zbudowany na duodiodzie prostownik pełnookresowy z dzielonym uzwojeniem transformatora.]]
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol duodiody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:Duodioda-symbol.png|100px]]
|-
|od góry: anody, katoda, żarzenie
|}
</div>
W urządzeniach zasilanych z sieci energetycznej prądu przemiennego często stosowano pełnookresowe prostowniki zbudowane w oparciu o duodiody i transformatory z dzielonym uzwojeniem anodowym.

Przy zastosowaniu duodiod bezpośrednio żarzonych potrzebne było dodatkowe uzwojenie do żarzenia lampy prostowniczej, gdyż anoda-grzejnik znajdowała się wtedy na wysokim potencjale. Przy zastosowaniu diod żarzonych pośrednio można było użyć wspólnego z innymi lampami uzwojenia żarzenia, o ile tylko lampa prostownicza miała odpowiednio duże dopuszczalne napięcie żarzenie - katoda.

Przykłady: 506, 1801, [[AZ1]], [[AZ4]], AZ11, AZ12, 5Y3, 5Z4, 5C3S, GZ32, EZ80, EZ81, EZ91, 6Z4.
<br clear=left>

Pewną odmianą duodiod prostowniczych są lampy mogące pracować również jako podwajacze napięcia. Mają one dwa oddzielne systemy diodowe w jednej bańce. Zaopatrzone są w pośrednio żarzone katody, które zazwyczaj posiadają duże dopuszczalne napięcie w stosunku do żarnika.

Przykłady: CY2, EYY13, EYY53, PZ30, 25Z5, 26Z5W, 6754

==== Usprawniające ====
Diody usprawniające (tłumiące) znajdują zastosowanie między innymi w układach odchylania poziomego odbiorników telewizyjnych. Tłumią niepożądane oscylacje i odprowadzają do obwodu zasilającego nadmiar energii zgromadzonej w polu magnetycznym transformatora odchylania. Ich cechą charakterystyczną jest duże dopuszczalne impulsowe napięcie wsteczne i duży dopuszczalny prąd impulsowy.

Przykłady: PY81, [[PY88]].

=== Diody wysokiego napięcia ===
[[Plik:Kenotron 1C21P.jpg|thumb|120px|Kenotrony produkcji ZSRR typu 1C21P (1Ц21П)]]
Diody wysokiego napięcia (kenotrony) stosowano powszechnie w zasilaczach wysokiego napięcia telewizorów wyposażonych w kineskopy. Dopuszczały one napięcie wsteczne rzędu kilkunastu kV przy prądzie rzędu ułamka miliampera.

Przykłady: DY80, DY86, EY86, 1C1S, 1C11P, 1C21P.

Do celów profesjonalnych produkowano kenotrony zarówno o większych prądach, jak napięciach.

=== Diody specjalne ===
==== Diody mikrofalowe ====
Diody mikrofalowe budowano tak, by zminimalizować niekorzystne przy wielkich częstotliwościach indukcyjności i pojemności wyprowadzeń i elektrod. Lampy były często pozbawione cokołu, a wyprowadzenia wykonywano w postaci koncentrycznych pierścieni, lub rozmieszczano dookoła balonu lampy (tak zwane lampy "żołędziowe"). Ich częstotliwość pracy siągała kilku GHz. Przykładami lamp z koncentrycznie wyprowadzonymi elektrodami są 2B22, TA40, 6D3, 6D13D, a "żołędziowych" 952F, 9004, 9005, 6D4Ż.

W latach drugiej wojny światowej opracowano półprzewodnikowe diody germanowe pracujące w zakresie mikrofal, co w dużej mierze wyeliminowało diody próżniowe z zastosowań mikrofalowych.

==== Diody szumowe ====
Diody szumowe wykorzystują fluktuację emisji termoelektronowej do generacji szumów o charakterze chaotycznym. Były używane do wytwarzania napięcia szumów o równomiernym rozkładzie częstotliwościowym, stosowano je w układach pomiarowych oraz w nadajnikach zakłóceń radiowych i radiolokacyjnych.

==== Przetworniki RMS ====
[[Plik:RA0007A.jpg|thumb|120px|Przetwornik wartości skutecznej RA0007A]]
Przetworniki wartości skutecznej (RMS) służą do pomiaru wartości skutecznej napięcia zmiennego o dowolnym kształcie przebiegu. Mierzony sygnał wejściowy jest podawany na włókno żarzenia, a sygnałem wyjściowym jest płynący przez diodę prąd. Lampy takie były używane w profesjonalnych urządzeniach pomiarowych i stabilizatorach napięcia zasilania urządzeń elektronicznych.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowe parametry diod próżniowych to:
* Napięcie żarzenia (Uż) i prąd żarzenia (Iż)
* Dopuszczalne napięcie zmienne (Utr)
* Maksymalny średni prąd wyprostowany (Io)
* Maksymalny prąd chwilowy (Iam)
* Maksymalne napięcie wsteczne (Uwd)
* Dopuszczalne napięcie między katodą i grzejnikiem (Ukg)

== Dodatkowe źródła informacji ==
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://uv201.com/Tube_Pages/fleming_valve.htm Dioda Fleminga].

== Przypisy ==
<references>
<ref name=saga>Gerald F.J. Tyne, ''Saga of the vacuum tube'', 1977, ISBN=0-672-21470-9</ref>
</references>

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Dioda

2016-03-01T15:02:35Z

OTLamp:

{{Spis treści|right|200px}}
<div style="float:right">
[[Plik:FRec var.jpg|thumb|250px|Duodiody prostownicze różnych generacji - bezpośrednio żarzone: AZ1, 5Y3G i pośrednio żarzone: EZ3, 5C4S, EZ80, 6X4]]
[[Plik:Kenotrony.jpg|thumb|250px|Wysokonapięciowe diody próżniowe różnych generacji.]]
</div>
Dioda ([[Co to jest lampa próżniowa?|próżniowa]]) to najprostsza lampa elektronowa, posiadająca dwie elektrody – [[anoda|anodę]] i [[katoda|katodę]].

Rozgrzana katoda jest źródłem elektronów, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu w jednym kierunku. Próżniowe diody prostownicze wysokiego napięcia nazywa się '''kenotronami''' (od gr. ''kenós'' - pusty i ''élektron'' - elektron). Istnieją też dwuelektrodowe [[Co to jest lampa gazowana?|lampy gazowane]].

== Budowa i zasada działania ==
[[Plik:Vacuum tubes pl.svg|left|200px]]
Dioda próżniowa składa się z zamkniętych w próżniowej obudowie (najczęściej szklanej bańce) dwóch elektrod: wyposażonej w grzejnik katody i anody. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska termoemisji, możliwa jest emisja elektronów. Przy dodatniej polaryzacji anody względem katody pole elektryczne między elektrodami przyspiesza elektrony, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu elektrycznego. Przy polaryzacji odwrotnej pole elektryczne hamuje ruch elektronów nie dopuszczając do ich przepływu. Prąd więc płynie przez diodę tylko w jednym kierunku od anody do katody (elektrony poruszają się w kierunku przeciwnym) - wtedy, gdy anoda ma potencjał wyższy niż katoda.

=== Diody bezpośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej bezpośrednio
|-
| [[Plik:Dioda bezposr zarzona.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda
|}
</div>
[[Plik:Dirint.jpg|thumb|250px|Widoczna w postaci cienkiego drucika katoda w bezpośrednio żarzonej diodzie prostowniczej.]]
W diodach żarzonych bezpośrednia katoda ma postać cienkiego drucika lub taśmy pełniących jednocześnie rolę grzejnika. Początkowo stosowano katody wolframowe, później wolframową taśmę lub drucik pokrywano mieszaniną tlenków o dużej zdolności termoemisji.

Pierwsze diody były żarzone bezpośrednio. Diody wysokiego napięcia pozostały przy tej metodzie żarzenia do końca rozwoju techniki lampowej. Również lampy przeznaczone do zasilania z baterii mają przeważnie katodę żarzoną bezpośrednio.
<br clear="left">

=== Diody pośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:dioda symbol.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda, żarzenie
|}
</div>
[[Plik:Internals of PY88.jpg|thumb|250px|Elementy pośrednio żarzonej diody PY88]]
W diodach żarzonych pośrednio grzejnik ma postać cienkiego włókna umieszczonego wewnątrz katody w kształcie rurki, zwykle jest od niej odizolowany. Rurka katody jest pokryta tlenkami o dużej zdolności emisyjnej.

W miarę rozwoju techniki lampowej w większości rodzajów diod producenci przeszli na żarzenie pośrednie.

<br clear="left">
== Historia ==
* W 1869 roku William Hittorf zaobserwował, że prąd w próżni płynie pomiędzy dwiema elektrodami z których jedna jest rozgrzana tylko wtedy, gdy biegun ujemny jest połączony z rozgrzaną elektrodą<ref name=saga />.
* W 1883 Thomas Alva Edison badając przyczyny zużywania się żarówek odkrył, że pomiędzy rozżarzonym włóknem żarówki, a zewnętrzną elektrodą jest możliwy przepływ prądu, który zależy od temperatury włókna. Edison opatentował swoje odkrycie jako "indykator" napięcia w oświetleniowej sieci energetycznej.
* Pierwszą diodę próżniową skonstruował angielski fizyk John Ambrose Fleming w roku 1904.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry diody. Langmuir odkrył też wpływ domieszkowania torem na wzrost wydajności emisyjnej katod wolframowych.
* W 1925 zakłady RCA i General Electric wypuściły na rynek UX213, pierwszą masowo produkowaną pełnookresową diodę prostowniczą.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Diody detekcyjne ===
[[Plik:6H6int.jpg|thumb|250px|Struktura wewnętrzna pośrednio żarzonej duodiody detekcyjnej 6H6]]
Diody detekcyjne (sygnałowe) pierwotnie stosowane były głównie w detektorach AM odbiorników radiowych, ale znalazły też zastosowanie w różnorakich układach pomiarowych, impulsowych, przełączających i logicznych.

Posiadają niewielkie elektrody, charakteryzują się dopuszczalnym prądem przewodzenia rzędu miliamperów i dopuszczalnym napięciem wstecznym nie przekraczającym paruset woltów. Stosunkowo niewielka pojemność pomiędzy katodą i anodą pozwala na pracę przy wielkich częstotliwościach.

Przykłady:
* EA50, EA71; DA50, DA90, 1R4, 2D1S, 2D2S (bateryjne).
* duodiody: AB1, AB2, EB1, EB2, EB11, CB1, CB2, 6H6, [[EAA91]]; KB1, KB2 (bateryjne).

Diody detekcyjne wchodziły często w skład lamp złożonych, na przykład:
* Z triodą: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową (przeważnie selektodą): DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, EBF80, EBF89 (duodioda i pentoda napięciowa).
* Z pentodą mocy: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).

=== Diody prostownicze ===
Diody prostownicze służą głównie do zamiany prądu przemiennego na stały (prostowania) w układach zasilających z sieci energetycznej odbiorniki radiowe, telewizyjne i wszelkie inne urządzenia elektroniczne. Do powszechnych zastosowań produkowano lampy o dopuszczalnym prądzie sięgającym setek miliamperów i maksymalnym napięciu wstecznym rzędu setek woltów. Lampy prostownicze do celów specjalnych (na przykład do zasilania aparatów rentgenowskich) mogły być przeznaczone do znacznie większych napięć i prądów.

==== Półokresowe ====
Prostowanie półokresowe stosowano głównie w pozbawionych transformatora sieciowego odbiornikach radiowych i telewizyjnych z szeregowym zasilaniem żarzenia lamp.

Przykłady: PY82, UY1N, UY21, VY2.

==== Pełnookresowe ====
[[Plik:VacRect2E.svg|thumb|150px|Zbudowany na duodiodzie prostownik pełnookresowy z dzielonym uzwojeniem transformatora.]]
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol duodiody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:Duodioda-symbol.png|100px]]
|-
|od góry: anody, katoda, żarzenie
|}
</div>
W urządzeniach zasilanych z sieci energetycznej prądu przemiennego często stosowano pełnookresowe prostowniki zbudowane w oparciu o duodiody i transformatory z dzielonym uzwojeniem anodowym.

Przy zastosowaniu duodiod bezpośrednio żarzonych potrzebne było dodatkowe uzwojenie do żarzenia lampy prostowniczej, gdyż anoda-grzejnik znajdowała się wtedy na wysokim potencjale. Przy zastosowaniu diod żarzonych pośrednio można było użyć wspólnego z innymi lampami uzwojenia żarzenia, o ile tylko lampa prostownicza miała odpowiednio duże dopuszczalne napięcie żarzenie - katoda.

Przykłady: 506, 1801, [[AZ1]], [[AZ4]], AZ11, AZ12, 5Y3, 5Z4, 5C3S, GZ32, EZ80, EZ81, EZ91, 6Z4.
<br clear=left>

Pewną odmianą duodiod prostowniczych są lampy mogące pracować również jako podwajacze napięcia. Mają one dwa oddzielne systemy diodowe w jednej bańce. Zaopatrzone są w pośrednio żarzone katody, które zazwyczaj posiadają duże dopuszczalne napięcie w stosunku do żarnika.

Przykłady: CY2, EYY13, EYY53, PZ30, 25Z5

==== Usprawniające ====
Diody usprawniające (tłumiące) znajdują zastosowanie między innymi w układach odchylania poziomego odbiorników telewizyjnych. Tłumią niepożądane oscylacje i odprowadzają do obwodu zasilającego nadmiar energii zgromadzonej w polu magnetycznym transformatora odchylania. Ich cechą charakterystyczną jest duże dopuszczalne impulsowe napięcie wsteczne i duży dopuszczalny prąd impulsowy.

Przykłady: PY81, [[PY88]].

=== Diody wysokiego napięcia ===
[[Plik:Kenotron 1C21P.jpg|thumb|120px|Kenotrony produkcji ZSRR typu 1C21P (1Ц21П)]]
Diody wysokiego napięcia (kenotrony) stosowano powszechnie w zasilaczach wysokiego napięcia telewizorów wyposażonych w kineskopy. Dopuszczały one napięcie wsteczne rzędu kilkunastu kV przy prądzie rzędu ułamka miliampera.

Przykłady: DY80, DY86, EY86, 1C1S, 1C11P, 1C21P.

Do celów profesjonalnych produkowano kenotrony zarówno o większych prądach, jak napięciach.

=== Diody specjalne ===
==== Diody mikrofalowe ====
Diody mikrofalowe budowano tak, by zminimalizować niekorzystne przy wielkich częstotliwościach indukcyjności i pojemności wyprowadzeń i elektrod. Lampy były często pozbawione cokołu, a wyprowadzenia wykonywano w postaci koncentrycznych pierścieni, lub rozmieszczano dookoła balonu lampy (tak zwane lampy "żołędziowe"). Ich częstotliwość pracy siągała kilku GHz. Przykładami lamp z koncentrycznie wyprowadzonymi elektrodami są 2B22, TA40, 6D3, 6D13D, a "żołędziowych" 952F, 9004, 9005, 6D4Ż.

W latach drugiej wojny światowej opracowano półprzewodnikowe diody germanowe pracujące w zakresie mikrofal, co w dużej mierze wyeliminowało diody próżniowe z zastosowań mikrofalowych.

==== Diody szumowe ====
Diody szumowe wykorzystują fluktuację emisji termoelektronowej do generacji szumów o charakterze chaotycznym. Były używane do wytwarzania napięcia szumów o równomiernym rozkładzie częstotliwościowym, stosowano je w układach pomiarowych oraz w nadajnikach zakłóceń radiowych i radiolokacyjnych.

==== Przetworniki RMS ====
[[Plik:RA0007A.jpg|thumb|120px|Przetwornik wartości skutecznej RA0007A]]
Przetworniki wartości skutecznej (RMS) służą do pomiaru wartości skutecznej napięcia zmiennego o dowolnym kształcie przebiegu. Mierzony sygnał wejściowy jest podawany na włókno żarzenia, a sygnałem wyjściowym jest płynący przez diodę prąd. Lampy takie były używane w profesjonalnych urządzeniach pomiarowych i stabilizatorach napięcia zasilania urządzeń elektronicznych.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowe parametry diod próżniowych to:
* Napięcie żarzenia (Uż) i prąd żarzenia (Iż)
* Dopuszczalne napięcie zmienne (Utr)
* Maksymalny średni prąd wyprostowany (Io)
* Maksymalny prąd chwilowy (Iam)
* Maksymalne napięcie wsteczne (Uwd)
* Dopuszczalne napięcie między katodą i grzejnikiem (Ukg)

== Dodatkowe źródła informacji ==
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://uv201.com/Tube_Pages/fleming_valve.htm Dioda Fleminga].

== Przypisy ==
<references>
<ref name=saga>Gerald F.J. Tyne, ''Saga of the vacuum tube'', 1977, ISBN=0-672-21470-9</ref>
</references>

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Dioda

2016-03-01T14:52:32Z

OTLamp:

{{Spis treści|right|200px}}
<div style="float:right">
[[Plik:FRec var.jpg|thumb|250px|Duodiody prostownicze różnych generacji - bezpośrednio żarzone: AZ1, 5Y3G i pośrednio żarzone: EZ3, 5C4S, EZ80, 6X4]]
[[Plik:Kenotrony.jpg|thumb|250px|Wysokonapięciowe diody próżniowe różnych generacji.]]
</div>
Dioda ([[Co to jest lampa próżniowa?|próżniowa]]) to najprostsza lampa elektronowa, posiadająca dwie elektrody – [[anoda|anodę]] i [[katoda|katodę]].

Rozgrzana katoda jest źródłem elektronów, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu w jednym kierunku. Próżniowe diody prostownicze wysokiego napięcia nazywa się '''kenotronami''' (od gr. ''kenós'' - pusty i ''élektron'' - elektron). Istnieją też dwuelektrodowe [[Co to jest lampa gazowana?|lampy gazowane]].

== Budowa i zasada działania ==
[[Plik:Vacuum tubes pl.svg|left|200px]]
Dioda próżniowa składa się z zamkniętych w próżniowej obudowie (najczęściej szklanej bańce) dwóch elektrod: wyposażonej w grzejnik katody i anody. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska termoemisji, możliwa jest emisja elektronów. Przy dodatniej polaryzacji anody względem katody pole elektryczne między elektrodami przyspiesza elektrony, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu elektrycznego. Przy polaryzacji odwrotnej pole elektryczne hamuje ruch elektronów nie dopuszczając do ich przepływu. Prąd więc płynie przez diodę tylko w jednym kierunku od anody do katody (elektrony poruszają się w kierunku przeciwnym) - wtedy, gdy anoda ma potencjał wyższy niż katoda.

=== Diody bezpośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej bezpośrednio
|-
| [[Plik:Dioda bezposr zarzona.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda
|}
</div>
[[Plik:Dirint.jpg|thumb|250px|Widoczna w postaci cienkiego drucika katoda w bezpośrednio żarzonej diodzie prostowniczej.]]
W diodach żarzonych bezpośrednia katoda ma postać cienkiego drucika lub taśmy pełniących jednocześnie rolę grzejnika. Początkowo stosowano katody wolframowe, później wolframową taśmę lub drucik pokrywano mieszaniną tlenków o dużej zdolności termoemisji.

Pierwsze diody były żarzone bezpośrednio. Diody wysokiego napięcia pozostały przy tej metodzie żarzenia do końca rozwoju techniki lampowej. Również lampy przeznaczone do zasilania z baterii mają przeważnie katodę żarzoną bezpośrednio.
<br clear="left">

=== Diody pośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:dioda symbol.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda, żarzenie
|}
</div>
[[Plik:Internals of PY88.jpg|thumb|250px|Elementy pośrednio żarzonej diody PY88]]
W diodach żarzonych pośrednio grzejnik ma postać cienkiego włókna umieszczonego wewnątrz katody w kształcie rurki, zwykle jest od niej odizolowany. Rurka katody jest pokryta tlenkami o dużej zdolności emisyjnej.

W miarę rozwoju techniki lampowej w większości rodzajów diod producenci przeszli na żarzenie pośrednie.

<br clear="left">
== Historia ==
* W 1869 roku William Hittorf zaobserwował, że prąd w próżni płynie pomiędzy dwiema elektrodami z których jedna jest rozgrzana tylko wtedy, gdy biegun ujemny jest połączony z rozgrzaną elektrodą<ref name=saga />.
* W 1883 Thomas Alva Edison badając przyczyny zużywania się żarówek odkrył, że pomiędzy rozżarzonym włóknem żarówki, a zewnętrzną elektrodą jest możliwy przepływ prądu, który zależy od temperatury włókna. Edison opatentował swoje odkrycie jako "indykator" napięcia w oświetleniowej sieci energetycznej.
* Pierwszą diodę próżniową skonstruował angielski fizyk John Ambrose Fleming w roku 1904.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry diody. Langmuir odkrył też wpływ domieszkowania torem na wzrost wydajności emisyjnej katod wolframowych.
* W 1925 zakłady RCA i General Electric wypuściły na rynek UX213, pierwszą masowo produkowaną pełnookresową diodę prostowniczą.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Diody detekcyjne ===
[[Plik:6H6int.jpg|thumb|250px|Struktura wewnętrzna pośrednio żarzonej duodiody detekcyjnej 6H6]]
Diody detekcyjne (sygnałowe) pierwotnie stosowane były głównie w detektorach AM odbiorników radiowych, ale znalazły też zastosowanie w różnorakich układach pomiarowych, impulsowych, przełączających i logicznych.

Posiadają niewielkie elektrody, charakteryzują się dopuszczalnym prądem przewodzenia rzędu miliamperów i dopuszczalnym napięciem wstecznym nie przekraczającym paruset woltów. Stosunkowo niewielka pojemność pomiędzy katodą i anodą pozwala na pracę przy wielkich częstotliwościach.

Przykłady:
* EA50, EA71; DA50, DA90, 1R4, 2D1S, 2D2S (bateryjne).
* duodiody: AB1, AB2, EB1, EB2, EB11, CB1, CB2, 6H6, [[EAA91]]; KB1, KB2 (bateryjne).

Diody detekcyjne wchodziły często w skład lamp złożonych, na przykład:
* Z triodą: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową (przeważnie selektodą): DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, EBF80, EBF89 (duodioda i pentoda napięciowa).
* Z pentodą mocy: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).

=== Diody prostownicze ===
Diody prostownicze służą głównie do zamiany prądu przemiennego na stały (prostowania) w układach zasilających z sieci energetycznej odbiorniki radiowe, telewizyjne i wszelkie inne urządzenia elektroniczne. Do powszechnych zastosowań produkowano lampy o dopuszczalnym prądzie sięgającym setek miliamperów i maksymalnym napięciu wstecznym rzędu setek woltów. Lampy prostownicze do celów specjalnych (na przykład do zasilania aparatów rentgenowskich) mogły być przeznaczone do znacznie większych napięć i prądów.

==== Półokresowe ====
Prostowanie półokresowe stosowano głównie w pozbawionych transformatora sieciowego odbiornikach radiowych i telewizyjnych z szeregowym zasilaniem żarzenia lamp.

Przykłady: PY82, UY1N, UY21, VY2.

==== Pełnookresowe ====
[[Plik:VacRect2E.svg|thumb|150px|Zbudowany na duodiodzie prostownik pełnookresowy z dzielonym uzwojeniem transformatora.]]
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol duodiody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:Duodioda-symbol.png|100px]]
|-
|od góry: anody, katoda, żarzenie
|}
</div>
W urządzeniach zasilanych z sieci energetycznej prądu przemiennego często stosowano pełnookresowe prostowniki zbudowane w oparciu o duodiody i transformatory z dzielonym uzwojeniem anodowym.

Przy zastosowaniu duodiod bezpośrednio żarzonych potrzebne było dodatkowe uzwojenie do żarzenia lampy prostowniczej, gdyż anoda-grzejnik znajdowała się wtedy na wysokim potencjale. Przy zastosowaniu diod żarzonych pośrednio można było użyć wspólnego z innymi lampami uzwojenia żarzenia, o ile tylko lampa prostownicza miała odpowiednio duże dopuszczalne napięcie żarzenie - katoda.

Przykłady: 506, 1801, [[AZ1]], [[AZ4]], AZ11, AZ12, 5Y3, 5Z4, 5C3S, GZ32, EZ80, EZ81, EZ91, 6Z4.
<br clear=left>

Pewną odmianą duodiod prostowniczych są lampy mogące pracować również jako podwajacze napięcia. Mają one dwa oddzielne systemy diodowe w jednej bańce. Zaopatrzone są w pośrednio żarzone katody, które zazwyczaj posiadają duże dopuszczalne napięcie w stosunku do żarnika.

Przykłady: CY2, EYY13, EYY53, PZ30

==== Usprawniające ====
Diody usprawniające (tłumiące) znajdują zastosowanie między innymi w układach odchylania poziomego odbiorników telewizyjnych. Tłumią niepożądane oscylacje i odprowadzają do obwodu zasilającego nadmiar energii zgromadzonej w polu magnetycznym transformatora odchylania. Ich cechą charakterystyczną jest duże dopuszczalne impulsowe napięcie wsteczne i duży dopuszczalny prąd impulsowy.

Przykłady: PY81, [[PY88]].

=== Diody wysokiego napięcia ===
[[Plik:Kenotron 1C21P.jpg|thumb|120px|Kenotrony produkcji ZSRR typu 1C21P (1Ц21П)]]
Diody wysokiego napięcia (kenotrony) stosowano powszechnie w zasilaczach wysokiego napięcia telewizorów wyposażonych w kineskopy. Dopuszczały one napięcie wsteczne rzędu kilkunastu kV przy prądzie rzędu ułamka miliampera.

Przykłady: DY80, DY86, EY86, 1C1S, 1C11P, 1C21P.

Do celów profesjonalnych produkowano kenotrony zarówno o większych prądach, jak napięciach.

=== Diody specjalne ===
==== Diody mikrofalowe ====
Diody mikrofalowe budowano tak, by zminimalizować niekorzystne przy wielkich częstotliwościach indukcyjności i pojemności wyprowadzeń i elektrod. Lampy były często pozbawione cokołu, a wyprowadzenia wykonywano w postaci koncentrycznych pierścieni, lub rozmieszczano dookoła balonu lampy (tak zwane lampy "żołędziowe"). Ich częstotliwość pracy siągała kilku GHz. Przykładami lamp z koncentrycznie wyprowadzonymi elektrodami są 2B22, TA40, 6D3, 6D13D, a "żołędziowych" 952F, 9004, 9005, 6D4Ż.

W latach drugiej wojny światowej opracowano półprzewodnikowe diody germanowe pracujące w zakresie mikrofal, co w dużej mierze wyeliminowało diody próżniowe z zastosowań mikrofalowych.

==== Diody szumowe ====
Diody szumowe wykorzystują fluktuację emisji termoelektronowej do generacji szumów o charakterze chaotycznym. Były używane do wytwarzania napięcia szumów o równomiernym rozkładzie częstotliwościowym, stosowano je w układach pomiarowych oraz w nadajnikach zakłóceń radiowych i radiolokacyjnych.

==== Przetworniki RMS ====
[[Plik:RA0007A.jpg|thumb|120px|Przetwornik wartości skutecznej RA0007A]]
Przetworniki wartości skutecznej (RMS) służą do pomiaru wartości skutecznej napięcia zmiennego o dowolnym kształcie przebiegu. Mierzony sygnał wejściowy jest podawany na włókno żarzenia, a sygnałem wyjściowym jest płynący przez diodę prąd. Lampy takie były używane w profesjonalnych urządzeniach pomiarowych i stabilizatorach napięcia zasilania urządzeń elektronicznych.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowe parametry diod próżniowych to:
* Napięcie żarzenia (Uż) i prąd żarzenia (Iż)
* Dopuszczalne napięcie zmienne (Utr)
* Maksymalny średni prąd wyprostowany (Io)
* Maksymalny prąd chwilowy (Iam)
* Maksymalne napięcie wsteczne (Uwd)
* Dopuszczalne napięcie między katodą i grzejnikiem (Ukg)

== Dodatkowe źródła informacji ==
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://uv201.com/Tube_Pages/fleming_valve.htm Dioda Fleminga].

== Przypisy ==
<references>
<ref name=saga>Gerald F.J. Tyne, ''Saga of the vacuum tube'', 1977, ISBN=0-672-21470-9</ref>
</references>

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Dioda

2016-03-01T14:46:28Z

OTLamp:

{{Spis treści|right|200px}}
<div style="float:right">
[[Plik:FRec var.jpg|thumb|250px|Duodiody prostownicze różnych generacji - bezpośrednio żarzone: AZ1, 5Y3G i pośrednio żarzone: EZ3, 5C4S, EZ80, 6X4]]
[[Plik:Kenotrony.jpg|thumb|250px|Wysokonapięciowe diody próżniowe różnych generacji.]]
</div>
Dioda ([[Co to jest lampa próżniowa?|próżniowa]]) to najprostsza lampa elektronowa, posiadająca dwie elektrody – [[anoda|anodę]] i [[katoda|katodę]].

Rozgrzana katoda jest źródłem elektronów, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu w jednym kierunku. Próżniowe diody prostownicze wysokiego napięcia nazywa się '''kenotronami''' (od gr. ''kenós'' - pusty i ''élektron'' - elektron). Istnieją też dwuelektrodowe [[Co to jest lampa gazowana?|lampy gazowane]].

== Budowa i zasada działania ==
[[Plik:Vacuum tubes pl.svg|left|200px]]
Dioda próżniowa składa się z zamkniętych w próżniowej obudowie (najczęściej szklanej bańce) dwóch elektrod: wyposażonej w grzejnik katody i anody. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska termoemisji, możliwa jest emisja elektronów. Przy dodatniej polaryzacji anody względem katody pole elektryczne między elektrodami przyspiesza elektrony, które docierają do anody - w ten sposób możliwy jest przepływ prądu elektrycznego. Przy polaryzacji odwrotnej pole elektryczne hamuje ruch elektronów nie dopuszczając do ich przepływu. Prąd więc płynie przez diodę tylko w jednym kierunku od anody do katody (elektrony poruszają się w kierunku przeciwnym) - wtedy, gdy anoda ma potencjał wyższy niż katoda.

=== Diody bezpośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej bezpośrednio
|-
| [[Plik:Dioda bezposr zarzona.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda
|}
</div>
[[Plik:Dirint.jpg|thumb|250px|Widoczna w postaci cienkiego drucika katoda w bezpośrednio żarzonej diodzie prostowniczej.]]
W diodach żarzonych bezpośrednia katoda ma postać cienkiego drucika lub taśmy pełniących jednocześnie rolę grzejnika. Początkowo stosowano katody wolframowe, później wolframową taśmę lub drucik pokrywano mieszaniną tlenków o dużej zdolności termoemisji.

Pierwsze diody były żarzone bezpośrednio. Diody wysokiego napięcia pozostały przy tej metodzie żarzenia do końca rozwoju techniki lampowej. Również lampy przeznaczone do zasilania z baterii mają przeważnie katodę żarzoną bezpośrednio.
<br clear="left">

=== Diody pośrednio żarzone ===
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol diody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:dioda symbol.svg|100px]]
|-
|od góry: anoda, katoda, żarzenie
|}
</div>
[[Plik:Internals of PY88.jpg|thumb|250px|Elementy pośrednio żarzonej diody PY88]]
W diodach żarzonych pośrednio grzejnik ma postać cienkiego włókna umieszczonego wewnątrz katody w kształcie rurki, zwykle jest od niej odizolowany. Rurka katody jest pokryta tlenkami o dużej zdolności emisyjnej.

W miarę rozwoju techniki lampowej w większości rodzajów diod producenci przeszli na żarzenie pośrednie.

<br clear="left">
== Historia ==
* W 1869 roku William Hittorf zaobserwował, że prąd w próżni płynie pomiędzy dwiema elektrodami z których jedna jest rozgrzana tylko wtedy, gdy biegun ujemny jest połączony z rozgrzaną elektrodą<ref name=saga />.
* W 1883 Thomas Alva Edison badając przyczyny zużywania się żarówek odkrył, że pomiędzy rozżarzonym włóknem żarówki, a zewnętrzną elektrodą jest możliwy przepływ prądu, który zależy od temperatury włókna. Edison opatentował swoje odkrycie jako "indykator" napięcia w oświetleniowej sieci energetycznej.
* Pierwszą diodę próżniową skonstruował angielski fizyk John Ambrose Fleming w roku 1904.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry diody. Langmuir odkrył też wpływ domieszkowania torem na wzrost wydajności emisyjnej katod wolframowych.
* W 1925 zakłady RCA i General Electric wypuściły na rynek UX213, pierwszą masowo produkowaną pełnookresową diodę prostowniczą.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Diody detekcyjne ===
[[Plik:6H6int.jpg|thumb|250px|Struktura wewnętrzna pośrednio żarzonej duodiody detekcyjnej 6H6]]
Diody detekcyjne (sygnałowe) pierwotnie stosowane były głównie w detektorach AM odbiorników radiowych, ale znalazły też zastosowanie w różnorakich układach pomiarowych, impulsowych, przełączających i logicznych.

Posiadają niewielkie elektrody, charakteryzują się dopuszczalnym prądem przewodzenia rzędu miliamperów i dopuszczalnym napięciem wstecznym nie przekraczającym paruset woltów. Stosunkowo niewielka pojemność pomiędzy katodą i anodą pozwala na pracę przy wielkich częstotliwościach.

Przykłady:
* EA50, EA71; DA50, DA90, 1R4, 2D1S, 2D2S (bateryjne).
* duodiody: AB1, AB2, EB1, EB2, EB11, CB1, CB2, 6H6, [[EAA91]]; KB1, KB2 (bateryjne).

Diody detekcyjne wchodziły często w skład lamp złożonych, na przykład:
* Z triodą: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową (przeważnie selektodą): DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, EBF80, EBF89 (duodioda i pentoda napięciowa).
* Z pentodą mocy: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).

=== Diody prostownicze ===
Diody prostownicze służą głównie do zamiany prądu przemiennego na stały (prostowania) w układach zasilających z sieci energetycznej odbiorniki radiowe, telewizyjne i wszelkie inne urządzenia elektroniczne. Do powszechnych zastosowań produkowano lampy o dopuszczalnym prądzie sięgającym setek miliamperów i maksymalnym napięciu wstecznym rzędu setek woltów. Lampy prostownicze do celów specjalnych (na przykład do zasilania aparatów rentgenowskich) mogły być przeznaczone do znacznie większych napięć i prądów.

==== Półokresowe ====
Prostowanie półokresowe stosowano głównie w pozbawionych transformatora sieciowego odbiornikach radiowych i telewizyjnych z szeregowym zasilaniem żarzenia lamp.

Przykłady: PY82, UY1N, UY21, VY2.

==== Pełnookresowe ====
[[Plik:VacRect2E.svg|thumb|150px|Zbudowany na duodiodzie prostownik pełnookresowy z dzielonym uzwojeniem transformatora.]]
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="100px" | Symbol duodiody żarzonej pośrednio
|-
| [[Plik:Duodioda-symbol.png|100px]]
|-
|od góry: anody, katoda, żarzenie
|}
</div>
W urządzeniach zasilanych z sieci energetycznej prądu przemiennego często stosowano pełnookresowe prostowniki zbudowane w oparciu o duodiody i transformatory z dzielonym uzwojeniem anodowym.

Przy zastosowaniu duodiod bezpośrednio żarzonych potrzebne było dodatkowe uzwojenie do żarzenia lampy prostowniczej, gdyż anoda-grzejnik znajdowała się wtedy na wysokim potencjale. Przy zastosowaniu diod żarzonych pośrednio można było użyć wspólnego z innymi lampami uzwojenia żarzenia, o ile tylko lampa prostownicza miała odpowiednio duże dopuszczalne napięcie żarzenie - katoda.

Przykłady: 506, 1801, [[AZ1]], [[AZ4]], AZ11, AZ12, 5Y3, 5Z4, 5C3S, GZ32, EZ80, EZ81, EZ91, 6Z4.
<br clear=left>

Pewną odmianą duodiod prostowniczych są lampy mogące pracować również jako podwajacze napięcia. Mają one dwa oddzielne systemy diodowe w jednej bańce, zaopatrzone w pośrednio żarzone katody o wysokim dopuszczalnym napięciu w stosunku do żarnika.

Przykłady: CY2, EYY13, EYY53, PZ30

==== Usprawniające ====
Diody usprawniające (tłumiące) znajdują zastosowanie między innymi w układach odchylania poziomego odbiorników telewizyjnych. Tłumią niepożądane oscylacje i odprowadzają do obwodu zasilającego nadmiar energii zgromadzonej w polu magnetycznym transformatora odchylania. Ich cechą charakterystyczną jest duże dopuszczalne impulsowe napięcie wsteczne i duży dopuszczalny prąd impulsowy.

Przykłady: PY81, [[PY88]].

=== Diody wysokiego napięcia ===
[[Plik:Kenotron 1C21P.jpg|thumb|120px|Kenotrony produkcji ZSRR typu 1C21P (1Ц21П)]]
Diody wysokiego napięcia (kenotrony) stosowano powszechnie w zasilaczach wysokiego napięcia telewizorów wyposażonych w kineskopy. Dopuszczały one napięcie wsteczne rzędu kilkunastu kV przy prądzie rzędu ułamka miliampera.

Przykłady: DY80, DY86, EY86, 1C1S, 1C11P, 1C21P.

Do celów profesjonalnych produkowano kenotrony zarówno o większych prądach, jak napięciach.

=== Diody specjalne ===
==== Diody mikrofalowe ====
Diody mikrofalowe budowano tak, by zminimalizować niekorzystne przy wielkich częstotliwościach indukcyjności i pojemności wyprowadzeń i elektrod. Lampy były często pozbawione cokołu, a wyprowadzenia wykonywano w postaci koncentrycznych pierścieni, lub rozmieszczano dookoła balonu lampy (tak zwane lampy "żołędziowe"). Ich częstotliwość pracy siągała kilku GHz. Przykładami lamp z koncentrycznie wyprowadzonymi elektrodami są 2B22, TA40, 6D3, 6D13D, a "żołędziowych" 952F, 9004, 9005, 6D4Ż.

W latach drugiej wojny światowej opracowano półprzewodnikowe diody germanowe pracujące w zakresie mikrofal, co w dużej mierze wyeliminowało diody próżniowe z zastosowań mikrofalowych.

==== Diody szumowe ====
Diody szumowe wykorzystują fluktuację emisji termoelektronowej do generacji szumów o charakterze chaotycznym. Były używane do wytwarzania napięcia szumów o równomiernym rozkładzie częstotliwościowym, stosowano je w układach pomiarowych oraz w nadajnikach zakłóceń radiowych i radiolokacyjnych.

==== Przetworniki RMS ====
[[Plik:RA0007A.jpg|thumb|120px|Przetwornik wartości skutecznej RA0007A]]
Przetworniki wartości skutecznej (RMS) służą do pomiaru wartości skutecznej napięcia zmiennego o dowolnym kształcie przebiegu. Mierzony sygnał wejściowy jest podawany na włókno żarzenia, a sygnałem wyjściowym jest płynący przez diodę prąd. Lampy takie były używane w profesjonalnych urządzeniach pomiarowych i stabilizatorach napięcia zasilania urządzeń elektronicznych.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowe parametry diod próżniowych to:
* Napięcie żarzenia (Uż) i prąd żarzenia (Iż)
* Dopuszczalne napięcie zmienne (Utr)
* Maksymalny średni prąd wyprostowany (Io)
* Maksymalny prąd chwilowy (Iam)
* Maksymalne napięcie wsteczne (Uwd)
* Dopuszczalne napięcie między katodą i grzejnikiem (Ukg)

== Dodatkowe źródła informacji ==
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://uv201.com/Tube_Pages/fleming_valve.htm Dioda Fleminga].

== Przypisy ==
<references>
<ref name=saga>Gerald F.J. Tyne, ''Saga of the vacuum tube'', 1977, ISBN=0-672-21470-9</ref>
</references>

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

506

2016-01-05T20:00:29Z

OTLamp:

{{Lampa |typ=506 |rodzaj=duodioda prostownicza| zdjęcie=506K.JPG| cokół= cok_1561.png |żarzenie=bezpośrednie równoległe |Uż=4 V |Iż = 1.0 A| Utr=300V |Io = 75 mA| frank=^506$}}
'''506''' to popularna w pierwszej połowie lat 30 [[dioda|duodioda]] prostownicza z [[cokoły|cokołem kołkowym]].

== Historia i zastosowanie ==

Została wprowadzona przez firmę Philips w 1927 roku. Była w powszechnym użyciu do połowy lat 30, kiedy została wyparta przez bocznostykową lampę AZ1. W Polsce była stosowana w wielu odbiornikach firm Philips, Elektrit i innych. Po wojnie produkowana krótko przez [[Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych|Państwową Wytwórnię Lamp Radiowych (PWLR)]].

== Odpowiedniki ==

* 506K - o zmniejszonych rozmiarach bańki
* 1823 - o bańce pomalowanej złotą farbą
* RGN1054, PV495

== Ciekawostki ==

* Egzemplarze produkowane do około 1936 roku posiadały katodę barową, o czym świadczy charakterystyczne czarno metaliczne zaciemnienie znacznej powierzchni bańki. Pojedyncze egzemplarze z katodą tlenkową pojawiają się późno, bo dopiero na przełomie lat 1934/35.

* Wersje barowe były stosunkowo nietrwałe, dlatego wiele spotykanych obecnie egzemplarzy posiada dość kiepską emisję.

* Częściowo zużyte wersje barowe wykazują dość ciekawe zjawisko polegające na stopniowym spadku oporu wewnętrznego wraz z rozgrzewaniem się systemu elektrod. Z niektórymi egzemplarzami napięcie wyprostowane potrafi wzrosnąć niemal dwukrotnie po rozgrzaniu lampy.

* Tę samą lampę, lecz pomalowaną złotą farbą Philips oznaczał jako typ 1823. Została wprowadzona w tym samym roku co 506. Powód, dla którego malowano bańki nie jest znany. Możliwe, że przyczyną był nieestetyczny wygląd baniek lamp 506, w których nieregularne czarne plamy baru mogły nie budzić zaufania u klientów. Niektóre partie 1823 mają na bańkach naniesiony typ 506 i logo Philipsa, na podstawie czego można wysnuć wniosek, że gotowe lampy 506 były malowane złotą farbą i powtórnie stemplowane już jako 1823.

* Wersje barowe są dość wrażliwe na udary mechaniczne, w wyniku których następuje skrzywienie systemu elektrod skutkujące zwarciem katody z anodą.

* Odpowiednik Telefunkena RGN1054 został dość szybko zastąpiony przez bardzo popularną lampę RGN1064 tej firmy, będącą z kolei odpowiednikiem mniej popularnej lampy 1805 Philipsa.

* 506 miała w wewnętrznych dokumentach Philipsa etykietkę lampy o dużym oporze wewnętrznym. Dotyczyło to jednak najprawdopodobniej tylko wersji barowej. W instrukcjach serwisowych do odbiorników z lampą AZ1 polecano przy wszelkich próbach stosować 506 wraz z fabrycznym cokołem przejściowym, by uniknąć zniszczenia oryginalnej AZ1 na wypadek ewentualnych zwarć.

== Właściwości i propozycje wykorzystania ==

Ze względu na trudną dostępność i stosunkowo niską trwałość, głównym zastosowaniem tej lampy są zabytkowe odbiorniki radiowe.

== Linki zewnętrzne ==
* Lampa 506 na stronie Radiomuseum [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_506.html]

[[Kategoria:Lampy według typu]]

Cokoły

2014-11-20T22:46:05Z

OTLamp:

<div style="float:right">
__TOC__
</div>
'''Cokół lampy elektronowej''' to układ zewnętrznych styków połączonych z elektrodami lampy. Często cokół pozwala na umieszczenie lampy w odpowiedniej podstawce, zapewniając w ten sposób jej mechaniczne umocowanie w urządzeniu.

Wczesne lampy posiadały zwykle konstrukcję spłaszczową (podobną do stosowanej w żarówkach elektrycznych) - wyprowadzenia elektrod w postaci drutów były zatopione w szklanym spłaszczu (co zapewniało szczelność bańki lampy) i doprowadzone do styków osadzonych w cokole (wykonanym z bakelitu lub podobnego tworzywa). W późniejszym okresie (przy końcu lat 30.) opracowano cokoły, w których styki są zaprasowane bezpośrednio w szklanym talerzyku tworzącym cokół.

<br clear=all>
== Kołkowe europejskie ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Europejski dwunóżkowy (B2)
| Stosowany do fotokomórek.
|
|
|
|-
! Europejski trójnóżkowy (B3, H)
|
| [[Plik:Base europ 3pin.jpg|200px|3-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ3 pic.png|150px]]
| [[Plik:1802.JPG|thumb|200px|1802]]
|-
! Europejski czteronóżkowy (B4, A, 4A)
|
| [[Plik:Roehre-Europasockel.jpg|200px|4-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ4 pic.png|150px]]
| [[Plik:B442.JPG|thumb|90px|B442]]

|-
! Europejski czteronóżkowy z zaciskiem bocznym (A35c)
|
| [[Plik:4pinz.JPG|200px|4-nóżkowy europejski z zaciskiem bocznym]]
|
| [[Plik:A241.JPG|thumb|100px|A241]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy (O, B5, O35)
|
| [[Plik:Base europ 5pin.jpg|200px|5-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ5 pic.png|150px]]
| [[Plik:E446.JPG|thumb|100px|E446]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy z zaciskiem bocznym
|
| [[Plik:5pinśr.JPG|200px|5-nóżkowy europejski z zaciskiem bocznym]]
|
| [[Plik:L2318D.JPG|thumb|100px|L2318D]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy duży (D, "B5 big size")
| Rzadki, stosowany głównie we Francji do tetrod z siatką przeciwładunkową i tetrod mieszających.
| [[Plik:Euro5pin big.JPG|200px|5-nóżkowy europejski duży]]
|
| [[Plik:T.M.B.G..JPG|thumb|100px|T.M.B.G.]]
|-
! Europejski sześcionóżkowy wczesny.
| Rzadki, stosowany do podwójnych triod.
| [[Plik:6pinstary.JPG|200px|6-nóżkowy wczesny]]
|
| [[Plik:VT126.JPG|thumb|100px|VT126]]
|-
! Europejski sześcionóżkowy (U, B5+1)
| Rzadki, stosowany do lamp mających standardowo cokół B5 z zaciskiem bocznym lub B6, jako ich wersja.
|
|
|
|-
! Europejski sześcionóżkowy (kontynentalny, B6)
|
| [[File:6pin.JPG|200px|6-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ6 pic.png|150px]]
| [[Plik:E453.JPG|thumb|100px|E453]]
|-
! Europejski siedmionóżkowy (Q)
| Rzadki, stosowany głównie we Francji do tetrod mieszających.
|
|
|
|-
! Europejski siedmionóżkowy (kontynentalny, C7, C7A)
|
| [[Plik:7pineu.JPG|200px|7-nóżkowy europejski]]
|
| [[Plik:Rens1234.JPG|thumb|100px|RENS1234]]
|-
! Europejski siedmionóżkowy (brytyjski, B7, 7A, M)
|
| [[Plik:7pinGB.JPG|200px|7-nóżkowy brytyjski]]
| [[Plik:Brit7 pic.png|150px]]
| [[Plik:TDD4.JPG|thumb|100px|TDD4]]
|-
! Europejski ośmionóżkowy
| Rzadki, stosowany do potrójnych triod.
|
|
|
|-
! Europejski dziewięcionóżkowy (brytyjski, B9)
|
| [[Plik:9pinGB.JPG|200px|9-nóżkowy brytyjski]]
|
| [[Plik:QP22A.JPG|thumb|100px|QP22A]]
|-
! Europejski dwunastonóżkowy
| Stosowany do lamp wielokrotnych firmy Loewe.
| [[File:12pin.JPG|200px|12-nóżkowy Loewe]]
|
| [[File:WG34.JPG|thumb|100px|WG34]]
|}

== Kołkowe amerykańskie ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Pee Wee trójnóżkowy
|
|
| [[File:PeeWee pic.png|150px|Pee Wee 3-nóżkowy]]
|
|-
! Amerykański czteronóżkowy (S4, SS4, USS4, UX4), w Europie cokół G
| Stosowany od lat dwudziestych. Istniały wersje o różnych rozmiarach cokołu, a także z bagnetem.
| [[Plik:4pinusa.JPG|200px|4-nóżkowy amerykański]]
|
| [[File:CX345.JPG|thumb|100px|CX345]]
|-
! Amerykański pięcionóżkowy (S5, SS5, UX5, UY5, M5, USM5), w Europie cokół N
| Istniały wersje o różnych rozmiarach cokołu.
| [[File:USA5pin.JPG|200px|5-nóżkowy amerykański]]
| [[Plik:Amer 5pin pic.png|150px|5-nóżkowy amerykański]]
| [[File:807 var.jpg|thumb|150px|807]]
|-
! Amerykański sześcionóżkowy (SM6, SS6, USS6, UX6, UZ, M6, SM6, USM6), w Europie cokół J
|
| [[Plik:Base amer 6pin.jpg|200px]]
| [[Plik:Amer 6pin pic.png|150px|6-nóżkowy amerykański]]
| [[File:42globe.JPG|thumb|120px|42]]
|-
! Amerykański siedmionóżkowy (S7, SS7, USS7, UX7, A7A, U7), w Europie cokół E
|
|[[File:USA7pin.JPG|200px|7-nóżkowy amerykański]]
|[[Plik:Amer 7pin pic.png|150px|7-nóżkowy amerykański]]
|[[File:59pentode.JPG|thumb|120px|59]]
|}

== Bocznostykowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Bocznostykowy (5 nóżek) <BR> (V)
|
| [[Plik:Roehre-Aussenkontaktsockel5.jpg|200px|5-Pin bocznostykowy]]
| [[Plik:Bocz5 cok.png|150px]]
| [[Plik:AB2 Philips.JPG|thumb|100px|AB2]]
|-
! Bocznostykowy (8 nóżek)<BR>(P, 8SC, SC8, 8A)
| Wprowadzony przez firmę Philips.
| [[Plik:Roehre-Aussenkontaktsockel8.jpg|200px|Bocznostykowy 8 nóżek]]
| [[Plik:Bocz8 pic.png|150px]]
| [[Plik:AZ1.JPG|thumb|100px|AZ1]]
|-
! Bocznostykowy (8 nóżek)<BR> z zaciskiem bocznym
| Stosowany do lamp oscyloskopowych.
|
|
|
|-
! Bocznostykowy (12 nóżek)<BR>(P12)
| Stosowany do lamp oscyloskopowych.
|
|
|
|}

== Stalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Stalowy (8 nóżek, Y8A)
| Wprowadzony przez firmę Telefunken w 1938. Stosowany głównie w Niemczech.
| [[Plik:Roehre-Stahlsockel.jpg|200px|Stalowy ośmionóżkowy]]
| [[Plik:Stal pic.png|150px]]
| [[Plik:Roehre-EBF11.jpg|thumb|150px|EBF11]]
|-
! Stalowy (10 nóżek, Y10A)
| Rzadki, zastosowany w paru lampach firmy Telefunken i RFT oraz w niemieckich lampach oscyloskopowych.
|
|
| EL156, EYY53, EZ150, UEL51, B7S1
|}

== Oktalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Oktal (K8A, IEC 67-I-5a)
| Wprowadzony w 1935 roku przez amerykańską firmę RCA (próbowano też wprowadzić podobny cokół w Niemczech, ale się nie przyjął). Stosowany powszechnie aż do lat 50, szczególnie w USA i ZSRR (w Europie popularniejsze były cokoły bocznostykowy, metalowy i loktalowy).
| [[Plik:Roehre-Oktalsockel.jpg|200px|Oktalowy]]
| [[Plik:Octal pic.png|150px]]
|
<gallery widths=80 heights=150>
Plik:Tube 6L6 Sylvania.jpg|[[6L6]]
Plik:6SN7.JPG|[[6SN7]]
</gallery>
|-
! Oktal duży
| Rzadki, zastosowany w radzieckiej lampie nadawczej Г411
| [[File:Γ411 base.JPG|250px|Oktalowy duży]]
|
| [[File:Γ411.JPG|thumb|100px|Γ411]]
|}

== Loktalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Loktal (loctal, B8B, B8G, W8A, D8-1, L)
| Cokół skonstruowany w 1938 przez amerykańską Sylvanię do zastosowań, w których ważne było pewne mocowanie lampy (na przykład w radioodbiornikach samochodowych). W USA zdobył umiarkowaną popularność (z większych wytwórców sprzętu często używał lamp loklalowych Philco). Po wojnie w Europie (w tym również w Polsce) lampy loktalowe były często stosowane, głównie w popularnych odbiornikach radiowych.

Wersja amerykańska (D8-1, B8G, L) ma dopuszczalną średnicę cokołu 29.9 mm, europejska (W8A) 32 mm a brytyjska 36.5 mm.
| [[Plik:Roehre-Loktalsockel.jpg|200px|Loktal]]
| [[Plik:loctal pic.png|120px]]
| [[Plik:Tungsram ebl21.jpg|thumb|80px|EBL21]]
|-
! Loktal 9 nóżek (T9A, B9G)
| Skonstruowany na przełomie lat 30 i 40 przez Philipsa. Użyty jedynie do kilku typów lamp, był dużo mniej popularny od ośmionóżkowego. Wersja zastosowana w lampie [[EL34|EL60]] (jako jedyna) miała grubsze nóżki (1.3 mm).
| [[Plik:Base loctal 9pin.jpg|200px|Loktal 9 szpilek]]
| [[Plik:Loctal9 pic.png|120px]]
| [[Plik: EF50.jpg|thumb|100px|EF50]]
|-
! Loktal mały (miniloktal)
| Rzadki, zastosowany przez firmę Tungsram w lampach bateryjnych serii D25, 8 nóżek rozmieszczonych na średnicy 15mm.
|
|
|
|}

== Rimlock ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Rimlock (A8A, B8A)
| Wprowadzony przez firmę Philips w 1947 roku. Spotykany w wersjach całoszklanej (od 1953), z metalowym pierścieniem, oraz z metalowym pierścieniem i trzpieniem ekranującym (firma Mazda). Był dosyć popularny w Europie, został jednak szybko wyparty przez cokół nowal.
| <gallery widths="175" heights=175 >
Plik:Roehre-Rimlocksockel-g.jpg | Rimlock całoszklany
Plik:Roehre-Rimlocksockel-m.jpg | Rimlock z pierścieniem
Plik:Mazda Rimlock.JPG|Rimlock z trzpieniem ekranującym
</gallery>
| [[Plik:Rimlock pic.png|150px]]
| [[Plik:Roehre ef42 innenspiegel.jpg|thumb|100px|EF42]]
|}

== Miniaturowe całoszklane ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Miniaturowy siedmionóżkowy (B7G, E7-1, IEC 67-I-10a, pico)
| Wprowadzony w 1939 roku przez amerykańską firmę RCA. Początkowo używany głównie w lampach do sprzętu wojskowego, po wojnie upowszechnił się również w cywilnym. Używany aż do zmierzchu techniki lampowej.
| [[Plik:Roehre-Miniatursockel.jpg|200px|Miniaturowy 7 nóżkowy]]
| [[Plik:7pic cok.png|150px]]
| [[Plik:3S4T pentode.jpg|thumb|120px|3S4T]]
|-
! Noval (B9A, IEC 67-I-12a)
| Wprowadzony w 1939 roku przez amerykańską firmę RCA. Początkowo używany głównie w zminiaturyzowanych lampach do sprzętu wojskowego, po wojnie upowszechnił się również w cywilnym. Używany aż do zmierzchu techniki lampowej.
| [[Plik:Roehre-Novalsockel.jpg|200px|Noval]]
| [[Plik:Noval pic.png|150px]]
| [[Plik:EF86neu.JPG|thumb|120px|EF86]]
|-
! Decal (B10B, IEC 67-I-41a)
|
| [[File:Decal base.JPG|220px|Decal]]
| [[Plik:Decal cok.png|150px]]
| [[File:Pcl200.JPG|thumb|120px|PCL200]]
|-
! Unidekar 11 nóżkowy
|
|
| [[Plik:Unidekar pic.png|150px]]
|
|-
! Duodekar 12 nóżkowy (B12C, IEC 67-I-17a, T9, E12-70)
| Używany w amerykańskich lampach serii [[compactron]].
| [[File:Duodekar.JPG|200px|Duodekar]]
|
| [[File:6C10.JPG|thumb|150px|6C10]]
|-
! Magnoval (B9D)
| Wprowadzony w Europie. ''Uwaga: podobny do amerykańskiego cokołu novar, ale posiada grubsze nóżki''.
| [[Plik:Roehre-Magnovalsockel.jpg|200px|Magnoval]]
| [[Plik:magnoval_pic.png|150px]]
| [[Plik:Pentode PL500.jpg|thumb|75px|PL500]]
|}

== Jumbo ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Jumbo 4 nóżkowy
|
|[[Plik:Base jumbo 4pin.jpg|200px|Cokół jumbo]]
|[[Plik:Jumbo pic.png|150px]]
|[[Plik:Triode 805.jpg|thumb|75px|805]]
|-
! Jumbo 4 nóżkowy z ceramicznym dyskiem
|
|[[Plik:Base jumbo ceram 4pin.jpg|200px|Cokół jumbo z ceramicznym dyskiem]]
|
|[[Plik:W1-0,1-30 vacuum diode.jpg|thumb|100px|W1=0,1/30]]
|-
! Super jumbo 4 nóżkowy
|
|[[Plik:Base super jumbo 4 pin.jpg|200px|Cokół super jumbo]]
|
| [[Plik:Thyratron GT83.jpg|thumb|80px|Tyratron GT83]]
|}

== Żołędziowy ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Żołędziowy pięcionóżkowy (G5F, 5AA, Acorn B)
|
| [[File:Acorn B.JPG|200px|żołędziowy 5-nóżkowy]]
|
|[[Plik:6s1zh.jpg|thumb|150px|6С1Ж]]
|-
! Żołędziowy siedmionóżkowy (7AA, Acorn A)
| Pięć nóżek na obwodzie, dwie na końcach.
| [[File:6К1Ж base.JPG|200px|żołędziowy 7-nóżkowy 7AA]]
|
| [[File:6К1Ж.JPG|thumb|150px|6К1Ж]]
|-
! Żołędziowy siedmionóżkowy (A7, 7AB, Acorn D)
| Siedem nóżek na obwodzie.
|
|
|
|}

== Bagnetowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Bagnet 10 mm
|
|
|
|
|-
! Bagnet 14 mm
|
|
|
|<gallery widths=90>
File:Stabilitron GR 150DK.jpg |GR 150DK
File:Stabilitrony StR 70-6.jpg |StR 70/6
</gallery>
|-
! Bagnet 22 mm
|
|
|
|
|}

== Gwint Edisona ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Mały gwint Edisona 10 mm, E10
|
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 14 mm, E14, Mignon
|
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 27 mm, E27
| Używany do lamp specjalnych: dużych prostowników gazowanych, rentgenowskich.
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 40 mm, E40, G2, Goliat
| Używany do lamp specjalnych: dużych prostowników gazowanych, rentgenowskich.
|
|
|
|}

== Inne ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Septar
|
|[[Plik:Base septar.jpg|200px|Cokół septar]]
|[[Plik:Septar pic.png|150px]]
|
|-
! Duodekal (B12A)
|
|[[Plik:Base duodecal.jpg|200px|Cokół duodekal]]
|[[Plik:Duodecal pic.png|150px]]
|[[Plik:Philips_E1T.jpg|thumb|150px|E1T]]
|}

[[Kategoria:Cokoły]]

Cokoły

2014-11-20T22:40:39Z

OTLamp:

<div style="float:right">
__TOC__
</div>
'''Cokół lampy elektronowej''' to układ zewnętrznych styków połączonych z elektrodami lampy. Często cokół pozwala na umieszczenie lampy w odpowiedniej podstawce, zapewniając w ten sposób jej mechaniczne umocowanie w urządzeniu.

Wczesne lampy posiadały zwykle konstrukcję spłaszczową (podobną do stosowanej w żarówkach elektrycznych) - wyprowadzenia elektrod w postaci drutów były zatopione w szklanym spłaszczu (co zapewniało szczelność bańki lampy) i doprowadzone do styków osadzonych w cokole (wykonanym z bakelitu lub podobnego tworzywa). W późniejszym okresie (przy końcu lat 30.) opracowano cokoły, w których styki są zaprasowane bezpośrednio w szklanym talerzyku tworzącym cokół.

<br clear=all>
== Kołkowe europejskie ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Europejski dwunóżkowy (B2)
| Stosowany do fotokomórek.
|
|
|
|-
! Europejski trójnóżkowy (B3, H)
|
| [[Plik:Base europ 3pin.jpg|200px|3-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ3 pic.png|150px]]
| [[Plik:1802.JPG|thumb|200px|1802]]
|-
! Europejski czteronóżkowy (B4, A, 4A)
|
| [[Plik:Roehre-Europasockel.jpg|200px|4-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ4 pic.png|150px]]
| [[Plik:B442.JPG|thumb|90px|B442]]

|-
! Europejski czteronóżkowy z zaciskiem bocznym (A35c)
|
| [[Plik:4pinz.JPG|200px|4-nóżkowy europejski z zaciskiem bocznym]]
|
| [[Plik:A241.JPG|thumb|100px|A241]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy (O, B5, O35)
|
| [[Plik:Base europ 5pin.jpg|200px|5-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ5 pic.png|150px]]
| [[Plik:E446.JPG|thumb|100px|E446]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy z zaciskiem bocznym
|
| [[Plik:5pinśr.JPG|200px|5-nóżkowy europejski z zaciskiem bocznym]]
|
| [[Plik:L2318D.JPG|thumb|100px|L2318D]]
|-
! Europejski pięcionóżkowy duży (D, "B5 big size")
| Rzadki, stosowany głównie we Francji do tetrod z siatką przeciwładunkową i tetrod mieszających.
| [[Plik:Euro5pin big.JPG|200px|5-nóżkowy europejski duży]]
|
| [[Plik:T.M.B.G..JPG|thumb|100px|T.M.B.G.]]
|-
! Europejski sześcionóżkowy wczesny.
| Rzadki, stosowany do podwójnych triod.
| [[Plik:6pinstary.JPG|200px|6-nóżkowy wczesny]]
|
| [[Plik:VT126.JPG|thumb|100px|VT126]]
|-
! Europejski sześcionóżkowy (U, B5+1)
| Rzadki, stosowany do lamp mających standardowo cokół B5 z zaciskiem bocznym lub B6, jako ich wersja.
|
|
|
|-
! Europejski sześcionóżkowy (kontynentalny, B6)
|
| [[File:6pin.JPG|200px|6-nóżkowy europejski]]
| [[Plik:Europ6 pic.png|150px]]
| [[Plik:E453.JPG|thumb|100px|E453]]
|-
! Europejski siedmionóżkowy (Q)
| Rzadki, stosowany głównie we Francji do tetrod mieszających.
|
|
|
|-
! Europejski siedmionóżkowy (kontynentalny, C7, C7A)
|
| [[Plik:7pineu.JPG|200px|7-nóżkowy europejski]]
|
| [[Plik:Rens1234.JPG|thumb|100px|RENS1234]]
|-
! Europejski siedmionóżkowy (brytyjski, B7, 7A, M)
|
| [[Plik:7pinGB.JPG|200px|7-nóżkowy brytyjski]]
| [[Plik:Brit7 pic.png|150px]]
| [[Plik:TDD4.JPG|thumb|100px|TDD4]]
|-
! Europejski ośmionóżkowy
| Rzadki, stosowany do potrójnych triod.
|
|
|
|-
! Europejski dziewięcionóżkowy (brytyjski, B9)
|
| [[Plik:9pinGB.JPG|200px|9-nóżkowy brytyjski]]
|
| [[Plik:QP22A.JPG|thumb|100px|QP22A]]
|-
! Europejski dwunastonóżkowy
| Stosowany do lamp wielokrotnych firmy Loewe.
| [[File:12pin.JPG|200px|12-nóżkowy Loewe]]
|
| [[File:WG34.JPG|thumb|100px|WG34]]
|}

== Kołkowe amerykańskie ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Pee Wee trójnóżkowy
|
|
| [[File:PeeWee pic.png|150px|Pee Wee 3-nóżkowy]]
|
|-
! Amerykański czteronóżkowy (S4, SS4, USS4, UX4), w Europie G
| Stosowany od lat dwudziestych. Istniały wersje o różnych rozmiarach cokołu, a także z bagnetem.
| [[Plik:4pinusa.JPG|200px|4-nóżkowy amerykański]]
|
| [[File:CX345.JPG|thumb|100px|CX345]]
|-
! Amerykański pięcionóżkowy (S5, SS5, UX5, UY5, M5, USM5, N)
| Istniały wersje o różnych rozmiarach cokołu.
| [[File:USA5pin.JPG|200px|5-nóżkowy amerykański]]
| [[Plik:Amer 5pin pic.png|150px|5-nóżkowy amerykański]]
| [[File:807 var.jpg|thumb|150px|807]]
|-
! Amerykański sześcionóżkowy (SM6, SS6, USS6, UX6, UZ, M6, SM6, USM6)
|
| [[Plik:Base amer 6pin.jpg|200px]]
| [[Plik:Amer 6pin pic.png|150px|6-nóżkowy amerykański]]
| [[File:42globe.JPG|thumb|120px|42]]
|-
! Amerykański siedmionóżkowy (S7, SS7, USS7, UX7, A7A, U7)
|
|[[File:USA7pin.JPG|200px|7-nóżkowy amerykański]]
|[[Plik:Amer 7pin pic.png|150px|7-nóżkowy amerykański]]
|[[File:59pentode.JPG|thumb|120px|59]]
|}

== Bocznostykowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Bocznostykowy (5 nóżek)
|
| [[Plik:Roehre-Aussenkontaktsockel5.jpg|200px|5-Pin bocznostykowy]]
| [[Plik:Bocz5 cok.png|150px]]
| [[Plik:AB2 Philips.JPG|thumb|100px|AB2]]
|-
! Bocznostykowy (8 nóżek)<BR>(P, 8SC, SC8, 8A)
| Wprowadzony przez firmę Philips.
| [[Plik:Roehre-Aussenkontaktsockel8.jpg|200px|Bocznostykowy 8 nóżek]]
| [[Plik:Bocz8 pic.png|150px]]
| [[Plik:AZ1.JPG|thumb|100px|AZ1]]
|-
! Bocznostykowy (8 nóżek)<BR> z zaciskiem bocznym
| Stosowany do lamp oscyloskopowych.
|
|
|
|-
! Bocznostykowy (12 nóżek)<BR>(P12)
| Stosowany do lamp oscyloskopowych.
|
|
|
|}

== Stalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Stalowy (8 nóżek, Y8A)
| Wprowadzony przez firmę Telefunken w 1938. Stosowany głównie w Niemczech.
| [[Plik:Roehre-Stahlsockel.jpg|200px|Stalowy ośmionóżkowy]]
| [[Plik:Stal pic.png|150px]]
| [[Plik:Roehre-EBF11.jpg|thumb|150px|EBF11]]
|-
! Stalowy (10 nóżek, Y10A)
| Rzadki, zastosowany w paru lampach firmy Telefunken i RFT oraz w niemieckich lampach oscyloskopowych.
|
|
| EL156, EYY53, EZ150, UEL51, B7S1
|}

== Oktalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Oktal (K8A, IEC 67-I-5a)
| Wprowadzony w 1935 roku przez amerykańską firmę RCA (próbowano też wprowadzić podobny cokół w Niemczech, ale się nie przyjął). Stosowany powszechnie aż do lat 50, szczególnie w USA i ZSRR (w Europie popularniejsze były cokoły bocznostykowy, metalowy i loktalowy).
| [[Plik:Roehre-Oktalsockel.jpg|200px|Oktalowy]]
| [[Plik:Octal pic.png|150px]]
|
<gallery widths=80 heights=150>
Plik:Tube 6L6 Sylvania.jpg|[[6L6]]
Plik:6SN7.JPG|[[6SN7]]
</gallery>
|-
! Oktal duży
| Rzadki, zastosowany w radzieckiej lampie nadawczej Г411
| [[File:Γ411 base.JPG|250px|Oktalowy duży]]
|
| [[File:Γ411.JPG|thumb|100px|Γ411]]
|}

== Loktalowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Loktal (loctal, B8B, B8G, W8A, D8-1, L)
| Cokół skonstruowany w 1938 przez amerykańską Sylvanię do zastosowań, w których ważne było pewne mocowanie lampy (na przykład w radioodbiornikach samochodowych). W USA zdobył umiarkowaną popularność (z większych wytwórców sprzętu często używał lamp loklalowych Philco). Po wojnie w Europie (w tym również w Polsce) lampy loktalowe były często stosowane, głównie w popularnych odbiornikach radiowych.

Wersja amerykańska (D8-1, B8G, L) ma dopuszczalną średnicę cokołu 29.9 mm, europejska (W8A) 32 mm a brytyjska 36.5 mm.
| [[Plik:Roehre-Loktalsockel.jpg|200px|Loktal]]
| [[Plik:loctal pic.png|120px]]
| [[Plik:Tungsram ebl21.jpg|thumb|80px|EBL21]]
|-
! Loktal 9 nóżek (T9A, B9G)
| Skonstruowany na przełomie lat 30 i 40 przez Philipsa. Użyty jedynie do kilku typów lamp, był dużo mniej popularny od ośmionóżkowego. Wersja zastosowana w lampie [[EL34|EL60]] (jako jedyna) miała grubsze nóżki (1.3 mm).
| [[Plik:Base loctal 9pin.jpg|200px|Loktal 9 szpilek]]
| [[Plik:Loctal9 pic.png|120px]]
| [[Plik: EF50.jpg|thumb|100px|EF50]]
|-
! Loktal mały (miniloktal)
| Rzadki, zastosowany przez firmę Tungsram w lampach bateryjnych serii D25, 8 nóżek rozmieszczonych na średnicy 15mm.
|
|
|
|}

== Rimlock ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Rimlock (A8A, B8A)
| Wprowadzony przez firmę Philips w 1947 roku. Spotykany w wersjach całoszklanej (od 1953), z metalowym pierścieniem, oraz z metalowym pierścieniem i trzpieniem ekranującym (firma Mazda). Był dosyć popularny w Europie, został jednak szybko wyparty przez cokół nowal.
| <gallery widths="175" heights=175 >
Plik:Roehre-Rimlocksockel-g.jpg | Rimlock całoszklany
Plik:Roehre-Rimlocksockel-m.jpg | Rimlock z pierścieniem
Plik:Mazda Rimlock.JPG|Rimlock z trzpieniem ekranującym
</gallery>
| [[Plik:Rimlock pic.png|150px]]
| [[Plik:Roehre ef42 innenspiegel.jpg|thumb|100px|EF42]]
|}

== Miniaturowe całoszklane ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Miniaturowy siedmionóżkowy (B7G, E7-1, IEC 67-I-10a, pico)
| Wprowadzony w 1939 roku przez amerykańską firmę RCA. Początkowo używany głównie w lampach do sprzętu wojskowego, po wojnie upowszechnił się również w cywilnym. Używany aż do zmierzchu techniki lampowej.
| [[Plik:Roehre-Miniatursockel.jpg|200px|Miniaturowy 7 nóżkowy]]
| [[Plik:7pic cok.png|150px]]
| [[Plik:3S4T pentode.jpg|thumb|120px|3S4T]]
|-
! Noval (B9A, IEC 67-I-12a)
| Wprowadzony w 1939 roku przez amerykańską firmę RCA. Początkowo używany głównie w zminiaturyzowanych lampach do sprzętu wojskowego, po wojnie upowszechnił się również w cywilnym. Używany aż do zmierzchu techniki lampowej.
| [[Plik:Roehre-Novalsockel.jpg|200px|Noval]]
| [[Plik:Noval pic.png|150px]]
| [[Plik:EF86neu.JPG|thumb|120px|EF86]]
|-
! Decal (B10B, IEC 67-I-41a)
|
| [[File:Decal base.JPG|220px|Decal]]
| [[Plik:Decal cok.png|150px]]
| [[File:Pcl200.JPG|thumb|120px|PCL200]]
|-
! Unidekar 11 nóżkowy
|
|
| [[Plik:Unidekar pic.png|150px]]
|
|-
! Duodekar 12 nóżkowy (B12C, IEC 67-I-17a, T9, E12-70)
| Używany w amerykańskich lampach serii [[compactron]].
| [[File:Duodekar.JPG|200px|Duodekar]]
|
| [[File:6C10.JPG|thumb|150px|6C10]]
|-
! Magnoval (B9D)
| Wprowadzony w Europie. ''Uwaga: podobny do amerykańskiego cokołu novar, ale posiada grubsze nóżki''.
| [[Plik:Roehre-Magnovalsockel.jpg|200px|Magnoval]]
| [[Plik:magnoval_pic.png|150px]]
| [[Plik:Pentode PL500.jpg|thumb|75px|PL500]]
|}

== Jumbo ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Jumbo 4 nóżkowy
|
|[[Plik:Base jumbo 4pin.jpg|200px|Cokół jumbo]]
|[[Plik:Jumbo pic.png|150px]]
|[[Plik:Triode 805.jpg|thumb|75px|805]]
|-
! Jumbo 4 nóżkowy z ceramicznym dyskiem
|
|[[Plik:Base jumbo ceram 4pin.jpg|200px|Cokół jumbo z ceramicznym dyskiem]]
|
|[[Plik:W1-0,1-30 vacuum diode.jpg|thumb|100px|W1=0,1/30]]
|-
! Super jumbo 4 nóżkowy
|
|[[Plik:Base super jumbo 4 pin.jpg|200px|Cokół super jumbo]]
|
| [[Plik:Thyratron GT83.jpg|thumb|80px|Tyratron GT83]]
|}

== Żołędziowy ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Żołędziowy pięcionóżkowy (G5F, 5AA, Acorn B)
|
| [[File:Acorn B.JPG|200px|żołędziowy 5-nóżkowy]]
|
|[[Plik:6s1zh.jpg|thumb|150px|6С1Ж]]
|-
! Żołędziowy siedmionóżkowy (7AA, Acorn A)
| Pięć nóżek na obwodzie, dwie na końcach.
| [[File:6К1Ж base.JPG|200px|żołędziowy 7-nóżkowy 7AA]]
|
| [[File:6К1Ж.JPG|thumb|150px|6К1Ж]]
|-
! Żołędziowy siedmionóżkowy (A7, 7AB, Acorn D)
| Siedem nóżek na obwodzie.
|
|
|
|}

== Bagnetowe ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Bagnet 10 mm
|
|
|
|
|-
! Bagnet 14 mm
|
|
|
|<gallery widths=90>
File:Stabilitron GR 150DK.jpg |GR 150DK
File:Stabilitrony StR 70-6.jpg |StR 70/6
</gallery>
|-
! Bagnet 22 mm
|
|
|
|
|}

== Gwint Edisona ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Mały gwint Edisona 10 mm, E10
|
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 14 mm, E14, Mignon
|
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 27 mm, E27
| Używany do lamp specjalnych: dużych prostowników gazowanych, rentgenowskich.
|
|
|
|-
! Gwint Edisona 40 mm, E40, G2, Goliat
| Używany do lamp specjalnych: dużych prostowników gazowanych, rentgenowskich.
|
|
|
|}

== Inne ==
{| class="wikitable"
! Nazwa
! Opis
! Zdjęcie
! Rysunek
! Przykłady lamp
|-
! Septar
|
|[[Plik:Base septar.jpg|200px|Cokół septar]]
|[[Plik:Septar pic.png|150px]]
|
|-
! Duodekal (B12A)
|
|[[Plik:Base duodecal.jpg|200px|Cokół duodekal]]
|[[Plik:Duodecal pic.png|150px]]
|[[Plik:Philips_E1T.jpg|thumb|150px|E1T]]
|}

[[Kategoria:Cokoły]]

UY1N

2014-09-19T12:17:23Z

OTLamp:

{{Lampa |zdjęcie = UY1N PL.jpg |typ=UY1N |rodzaj = dioda prostownicza |żarzenie=pośrednie, szeregowe |Uż=50 V |Iż=100 mA|Utr=250V |Io=140 mA |cokół=UY1N cok.png|frank=UY1N}}
'''UY1N, UY1, UY1NS''' to pośrednio żarzona dioda prostownicza z cokołem oktalowym. Wprowadzona w latach II w.ś., była bardzo popularna w Europie latach 40 i 50.

== Historia i zastosowanie ==
Na przełomie lat 30 i 40 firma Philips wprowadziła do produkcji lampy "Miniwatt", charakteryzujące się zmniejszonym zużyciem energii na żarzenie katody. Umożliwiło to wprowadzenie na rynek odbiorników radiowych z "uniwersalnym" zasilaniem sieciowym (zarówno prądem stałym, jak i zmiennym) pobierających w układzie szeregowym prąd żarzenia 0,1A<ref name="Ph">Philips, ''Data and Circuits of Receiver and Amplifier Amplifier Valves (1st supplement)'', Eindhoven, 1949.</ref>. Wśród lampy prostowniczych przystosowanych do takiego żarzenia znalazła się też UY1N.

Na terenie kraju po raz pierwszy zastosowana około 1943 roku w produkowanych przez Philipsa (przez stworzone przez niego krajowe marki) odbiornikach Kosmos 1-43U i Korona 108U. W tym samym czasie produkowany był również odbiornik Telefunken 143GW-G wykorzystujący UY11.

Po II wojnie światowej masowo produkowano lampy UY1N w [[Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych|Państwowej Wytwórni Lamp Radiowych (PWLR)]], [[Zakłady Wytwórcze Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg|Zakładach Wytwórczych Lamp Elektrycznych (ZWLE)]] i [[Dolam|Doświadczalnych Zakładach Lamp Elektronowych (DOLAM)]]. W 1961 roku wyprodukowano 94 tysiące sztuk, a cena detaliczna wynosiła 17.50 zł<ref>{{Książka |tytuł=Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| miejsce=Warszawa |rok=1964 | strona= 410}}</ref>. Stosowano je w odbiornikach radiowych przeznaczonych do zasilania z sieci energetycznej zarówno prądu przemiennego jak i stałego o napięciu 127 i 220 V. Były one produkowane w dużej liczbie przez [[Diora|Diorę]], w układzie elektrycznym praktycznie identycznym z opublikowanym w nocie aplikacyjnej firmy Philips z lat 40<ref name="Ph" />, aż do połowy lat 60. Należały do nich: kilka wersji odbiornika [[Pionier]], [[Beskid]], [[Lotos]], [[Sonatina]] i [[Promyk]].

== Odpowiedniki ==
Identyczne parametry elektryczne mają lampy UY3 (z cokołem bocznostykowym), UY11 (z cokołem metalowym) i UY21 (z cokołem loktalowym).

== Ciekawostki ==
Oznaczenie lampy UY1N może się wydawać niezgodne z systemem oznaczeń europejskich - liczba "1" oznacza na ogół cokół bocznostykowy, a nie oktalowy, dla którego jest przewidziana liczba z zakresu 30-39. W chwili wprowadzenia serii oktalowej U1-9, istniała już seria 30-39, ale miała ona charakter lokalny (Wielka Brytania), podobnie jak starsze lampy z cokołem kołkowym brytyjskim. Nowe lampy oktalowe na rynek europejski były odpowiedzią na wprowadzone przez firmę Telefunken nowe serie lamp stalowych - bateryjną D i uniwersalną U. Dlatego Philips wprowadził europejskie oktalowe serie U i D, przy czym pierwsza miała numerację z zakresu 1-9, a druga 21-22. W przeciwieństwie do brytyjskiej serii 30-39, żarzenie wyprowadzono na nóżkach 1,8, a średnice górnych wyprowadzeń siatkowych zachowano bez zmian. Bocznostykowa jest natomiast elektrycznie identyczna lampa UY3 wprowadzona pod koniec lat 40. Istniała również brytyjska wersja - UY31, która ma bardzo zbliżone parametry. Stosowana była w odbiornikach bateryjno sieciowych, gdzie oprócz dostarczania napięcia anodowego zasilała również grzejniki odbiorczych lamp bateryjnych.

UY1N była często stosowana w odbiornikach radiowych zawierających pozostałe lampy z cokołem loktalowym ([[UCH21]], [[UBL21]]), mimo że loktalowa lampa prostownicza UY21 ma zupełnie identyczne parametry.

== Właściwości i propozycje wykorzystania ==
UY1N jest stosowana przede wszystkim do renowacji starych odbiorników radiowych. Ze względu na rodzaj zasilania w konstrukcjach amatorskich jej zastosowanie jest niewielkie.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# {{Książka | autor = Trusz J., Trusz W.| tytuł = Odbiorniki radiowe, telewizyjne i magnetofony | rok = 1969 | wydawnictwo = WKŁ | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka |imię=Piotr |nazwisko=Mikołajczyk |imię2=Bohdan |nazwisko2=Paszkowski | tytuł=Electronic Universal Vade-mecum | rok=1964 | wydawnictwo = WNT | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka | autor = Piotr Mikołajczyk | tytuł = Vademecum Lamp Elektronowych| data = 1957 | wydawca = PWT | miejsce = Warszawa }}

== Linki zewnętrzne ==
* Karta katalogowa: [http://www.mif.pg.gda.pl/homepages/frank/sheets/046/u/UY1N.pdf]
* Lampa UY1N na stronie Radiomuseum [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_uy1n.html]

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

UY1N

2014-05-18T16:29:59Z

OTLamp:

{{Lampa |zdjęcie = UY1N PL.jpg |typ=UY1N |rodzaj = dioda prostownicza |żarzenie=pośrednie, szeregowe |Uż=50 V |Iż=100 mA|Utr=250V |Io=140 mA |cokół=UY1N cok.png|frank=UY1N}}
'''UY1N, UY1, UY1NS''' to pośrednio żarzona dioda prostownicza z cokołem oktalowym. Wprowadzona w latach II w.ś., była bardzo popularna w Europie latach 40 i 50.

== Historia i zastosowanie ==
Na przełomie lat 30 i 40 firma Philips wprowadziła do produkcji lampy "Miniwatt", charakteryzujące się zmniejszonym zużyciem energii na żarzenie katody. Umożliwiło to wprowadzenie na rynek odbiorników radiowych z "uniwersalnym" zasilaniem sieciowym (zarówno prądem stałym, jak i zmiennym) pobierających w układzie szeregowym prąd żarzenia 0,1A<ref name="Ph">Philips, ''Data and Circuits of Receiver and Amplifier Amplifier Valves (1st supplement)'', Eindhoven, 1949.</ref>. Wśród lampy prostowniczych przystosowanych do takiego żarzenia znalazła się też UY1N.

Po II wojnie światowej masowo produkowano lampy UY1N w [[Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych|Państwowej Wytwórni Lamp Radiowych (PWLR)]], [[Zakłady Wytwórcze Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg|Zakładach Wytwórczych Lamp Elektrycznych (ZWLE)]] i [[Dolam|Doświadczalnych Zakładach Lamp Elektronowych (DOLAM)]]. W 1961 roku wyprodukowano 94 tysiące sztuk, a cena detaliczna wynosiła 17.50 zł<ref>{{Książka |tytuł=Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| miejsce=Warszawa |rok=1964 | strona= 410}}</ref>. Stosowano je w odbiornikach radiowych przeznaczonych do zasilania z sieci energetycznej zarówno prądu przemiennego jak i stałego o napięciu 127 i 220 V. Były one produkowane w dużej liczbie przez [[Diora|Diorę]], w układzie elektrycznym praktycznie identycznym z opublikowanym w nocie aplikacyjnej firmy Philips z lat 40<ref name="Ph" />, aż do połowy lat 60. Należały do nich: kilka wersji odbiornika [[Pionier]], [[Beskid]], [[Lotos]], [[Sonatina]] i [[Promyk]].

== Odpowiedniki ==
Identyczne parametry elektryczne mają lampy UY3 (z cokołem bocznostykowym), UY11 (z cokołem metalowym) i UY21 (z cokołem loktalowym).

== Ciekawostki ==
Oznaczenie lampy UY1N może się wydawać niezgodne z systemem oznaczeń europejskich - liczba "1" oznacza na ogół cokół bocznostykowy, a nie oktalowy, dla którego jest przewidziana liczba z zakresu 30-39. W chwili wprowadzenia serii oktalowej U1-9, istniała już seria 30-39, ale miała ona charakter lokalny (Wielka Brytania), podobnie jak starsze lampy z cokołem kołkowym brytyjskim. Nowe lampy oktalowe na rynek europejski były odpowiedzią na wprowadzone przez firmę Telefunken nowe serie lamp stalowych - bateryjną D i uniwersalną U. Dlatego Philips wprowadził europejskie oktalowe serie U i D, przy czym pierwsza miała numerację z zakresu 1-9, a druga 21-22. W przeciwieństwie do brytyjskiej serii 30-39, żarzenie wyprowadzono na nóżkach 1,8, a średnice górnych wyprowadzeń siatkowych zachowano bez zmian. Bocznostykowa jest natomiast elektrycznie identyczna lampa UY3 wprowadzona pod koniec lat 40. Istniała również brytyjska wersja - UY31, która ma bardzo zbliżone parametry. Stosowana była w odbiornikach bateryjno sieciowych, gdzie oprócz dostarczania napięcia anodowego zasilała również grzejniki odbiorczych lamp bateryjnych.

UY1N była często stosowana w odbiornikach radiowych zawierających pozostałe lampy z cokołem loktalowym ([[UCH21]], [[UBL21]]), mimo że loktalowa lampa prostownicza UY21 ma zupełnie identyczne parametry.

== Właściwości i propozycje wykorzystania ==
UY1N jest stosowana przede wszystkim do renowacji starych odbiorników radiowych. Ze względu na rodzaj zasilania w konstrukcjach amatorskich jej zastosowanie jest niewielkie.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# {{Książka | autor = Trusz J., Trusz W.| tytuł = Odbiorniki radiowe, telewizyjne i magnetofony | rok = 1969 | wydawnictwo = WKŁ | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka |imię=Piotr |nazwisko=Mikołajczyk |imię2=Bohdan |nazwisko2=Paszkowski | tytuł=Electronic Universal Vade-mecum | rok=1964 | wydawnictwo = WNT | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka | autor = Piotr Mikołajczyk | tytuł = Vademecum Lamp Elektronowych| data = 1957 | wydawca = PWT | miejsce = Warszawa }}

== Linki zewnętrzne ==
* Karta katalogowa: [http://www.mif.pg.gda.pl/homepages/frank/sheets/046/u/UY1N.pdf]
* Lampa UY1N na stronie Radiomuseum [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_uy1n.html]

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

UY1N

2014-05-18T09:23:06Z

OTLamp: ->ciekawostki

{{Lampa |zdjęcie = UY1N PL.jpg |typ=UY1N |rodzaj = dioda prostownicza |żarzenie=pośrednie, szeregowe |Uż=50 V |Iż=100 mA|Utr=250V |Io=140 mA |cokół=UY1N cok.png|frank=UY1N}}
'''UY1N, UY1, UY1NS''' to pośrednio żarzona dioda prostownicza z cokołem oktalowym. Wprowadzona w latach II w.ś., była bardzo popularna w Europie latach 40 i 50.

== Historia i zastosowanie ==
Na przełomie lat 30 i 40 firma Philips wprowadziła do produkcji lampy "Miniwatt", charakteryzujące się zmniejszonym zużyciem energii na żarzenie katody. Umożliwiło to wprowadzenie na rynek odbiorników radiowych z "uniwersalnym" zasilaniem sieciowym (zarówno prądem stałym, jak i zmiennym) pobierających w układzie szeregowym prąd żarzenia 0,1A<ref name="Ph">Philips, ''Data and Circuits of Receiver and Amplifier Amplifier Valves (1st supplement)'', Eindhoven, 1949.</ref>. Wśród lampy prostowniczych przystosowanych do takiego żarzenia znalazła się też UY1N.

Po II wojnie światowej masowo produkowano lampy UY1N w [[Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych|Państwowej Wytwórni Lamp Radiowych (PWLR)]], [[Zakłady Wytwórcze Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg|Zakładach Wytwórczych Lamp Elektrycznych (ZWLE)]] i [[Dolam|Doświadczalnych Zakładach Lamp Elektronowych (DOLAM)]]. W 1961 roku wyprodukowano 94 tysiące sztuk, a cena detaliczna wynosiła 17.50 zł<ref>{{Książka |tytuł=Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| miejsce=Warszawa |rok=1964 | strona= 410}}</ref>. Stosowano je w odbiornikach radiowych przeznaczonych do zasilania z sieci energetycznej zarówno prądu przemiennego jak i stałego o napięciu 127 i 220 V. Były one produkowane w dużej liczbie przez [[Diora|Diorę]], w układzie elektrycznym praktycznie identycznym z opublikowanym w nocie aplikacyjnej firmy Philips z lat 40<ref name="Ph" />, aż do połowy lat 60. Należały do nich: kilka wersji odbiornika [[Pionier]], [[Beskid]], [[Lotos]], [[Sonatina]] i [[Promyk]].

== Odpowiedniki ==
Identyczne parametry elektryczne mają lampy UY3 (z cokołem bocznostykowym), UY11 (z cokołem metalowym) i UY21 (z cokołem loktalowym).

== Ciekawostki ==
Oznaczenie lampy UY1N może się wydawać niezgodne z systemem oznaczeń europejskich - liczba "1" oznacza na ogół cokół bocznostykowy, a nie oktalowy, dla którego jest przewidziana liczba z zakresu 30-39. W chwili wprowadzenia serii oktalowej U1-9, istniała już seria 30-39, ale miała ona charakter lokalny (Wielka Brytania), podobnie jak starsze lampy z cokołem kołkowym brytyjskim. Nowe lampy oktalowe na rynek europejski były odpowiedzią na wprowadzone nowe serie lamp przez firmę Telefunken - bateryjną D i uniwersalną U. Dlatego Philips wprowadził europejskie oktalowe serie U i D, przy czym pierwsza miała numerację z zakresu 1-9, a druga 21-22. W przeciwieństwie do brytyjskiej serii 30-39, żarzenie wyprowadzono na nóżkach 1,8, a średnice górnych wyprowadzeń siatkowych zachowano bez zmian. Bocznostykowa jest natomiast elektrycznie identyczna lampa UY3 wprowadzona pod koniec lat 40. Istniała również brytyjska wersja - UY31, która ma bardzo zbliżone parametry. Stosowana była w odbiornikach bateryjno sieciowych, gdzie oprócz dostarczania napięcia anodowego zasilała również grzejniki odbiorczych lamp bateryjnych.

UY1N była często stosowana w odbiornikach radiowych zawierających pozostałe lampy z cokołem loktalowym ([[UCH21]], [[UBL21]]), mimo że loktalowa lampa prostownicza UY21 ma zupełnie identyczne parametry.

== Właściwości i propozycje wykorzystania ==
UY1N jest stosowana przede wszystkim do renowacji starych odbiorników radiowych. Ze względu na rodzaj zasilania w konstrukcjach amatorskich jej zastosowanie jest niewielkie.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# {{Książka | autor = Trusz J., Trusz W.| tytuł = Odbiorniki radiowe, telewizyjne i magnetofony | rok = 1969 | wydawnictwo = WKŁ | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka |imię=Piotr |nazwisko=Mikołajczyk |imię2=Bohdan |nazwisko2=Paszkowski | tytuł=Electronic Universal Vade-mecum | rok=1964 | wydawnictwo = WNT | miejsce = Warszawa }}
# {{Książka | autor = Piotr Mikołajczyk | tytuł = Vademecum Lamp Elektronowych| data = 1957 | wydawca = PWT | miejsce = Warszawa }}

== Linki zewnętrzne ==
* Karta katalogowa: [http://www.mif.pg.gda.pl/homepages/frank/sheets/046/u/UY1N.pdf]
* Lampa UY1N na stronie Radiomuseum [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_uy1n.html]

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

EF22

2014-05-18T08:47:15Z

OTLamp: ->odpowiedniki

{{Lampa|typ=EF22|rodzaj=Pentoda regulacyjna|zdjęcie= |Pamax=2 W|Uamax=300 V|Us2max=300 V|Ikmax=10 mA|żarzenie=pośrednie, równoległe|Uż=6.3V|Iż=0.2 A|Sa=4.5-2200 μA/V|cokół=EF22 cok.png|frank=EF22}}
'''EF22''' - bardzo popularna pentoda regulacyjna o cokole loktalowym.

== Historia i zastosowania ==
Selektoda EF22 to posiadająca cokół loktalowy wersja bocznostykowej lampy EF9 opracowanej i produkowanej już przed II wojną światową (istniała również jej oktalowa wersja EF39). EF22 została wprowadzona przez Philipsa w 1941. Pierwsza wersja miała cokół Philipsa o dziewięciu szpilkach (i nazywała się EF21, oznaczenie EF22 było wtedy zarezerwowane dla analogicznej wersji lampy EF8), ale szybko zmieniono go na opracowany w USA o ośmiu, taka też wersja weszła do masowej produkcji. Z biegiem czasu EF22 została zastąpiona przez lampy zminiaturyzowane - rimlockową EF41 o podobnych parametrach elektrycznych, a następnie przez nowalowe EF85 i [[EF89]].

Pentoda EF22 była w produkowana również w Polsce. W roku 1961 wyprodukowano ponad trzysta pięćdziesiąt tysięcy lamp EF22, cena detaliczna wynosiła 31,50 zł<ref>{{Książka |tytuł=Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| miejsce=Warszawa |rok=1964 | strony= 410}}</ref>. Stosowano je w odbiornikach radiowych (na przykład Aga, Podhale, Etiuda, Stolica, Syrena, Wola) i w pierwszym polskim gramofonie ze wzmacniaczem [[Karolinka]]. Stosowano je nie tylko w układach wzmacniaczy regulowanych, ale również i w układach o stałym wzmocnieniu, również małej częstotliwości.

== Odpowiedniki ==
* CV303, W143.
* Z innymi cokołami:
:* bocznostykowym: EF9, CV1427.
:* rimlokowym: EF41, 6CJ5, W150.
:* nowalowym: EF81, 6BH5.
:* oktalowym: EF39, CV1053, CV1056, W147.
* Z odmiennymi parametrami żarzenia:
:* UF21

== Ciekawostki ==
* W Polsce produkowano też podobną konstrukcyjnie lampę nie będącą selektodą, ale zwykłą pentodą o krótkiej charakterystyce. Była ona oznaczana jako EF21 lub EF22P i była wersją bocznostykowej EF6. Skala produkcji była znacznie mniejsza, w 1961 wyprodukowano 40 tysięcy sztuk (jej cena również wynosiła 31.50 zł).

== Właściwości i możliwości zastosowania ==
EF22 to lampy dosyć uniwersalne, a ponieważ była produkowana w dużej liczbie, można je kupić stosunkowo tanio. Oprócz renowacji starego sprzętu może znaleźć wiele zastosowań. Oczywiste są te, do których jest predysponowana: wzmacniacze wielkiej i pośredniej częstotliwości w odbiornikach radiowych, układy reakcyjne. Mimo, że jest selektodą, nadaje się również do wzmacniaczy napięciowych niewielkich sygnałów małej częstotliwości - punkt pracy można znaleźć w notach katalogowych, a zniekształcenia nieliniowe przy niewielkich sygnałach nie są duże.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# {{Książka | imię = Piotr |nazwisko=Mikołajczyk |imię2=Bohdan |nazwisko2=Paszkowski |tytuł = Electronic Universal Vade-mecum |rok = 1964 | wydawnictwo= WNT |miejsce= Warszawa}}

== Linki zewnętrzne ==
* Lampa EF22 na stronie Radiomuseum: [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_ef22.html].

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

Zasilanie uniwersalne

2014-04-19T21:23:55Z

OTLamp:

Odbiornik o ''zasilaniu uniwersalnym'' posiada układ elektryczny umożliwiający zasilanie go zarówno z sieci energetycznej napięcia zmiennego, jak i stałego.

== Budowa odbiorników uniwersalnych ==
=== Rozwiązania typowe ===
[[Plik:Sch DKE 1938.png|thumb|Schemat prostego odbiornika "ludowego" [[DKE 1938]] z zasilaniem uniwersalnym (na lampach serii V).]]
[[Plik:Sch Loewe Opta 237 GW.png|thumb|300px|Schemat odbiornika Loewe Opta 237 GW z zasilaniem uniwersalnym.]]
[[Plik:Sch Lorenz Super 338GW.png|thumb|300px|Schemat luksusowego odbiornika superheterodynowego Lorenz Super 338GW z zasilaniem uniwersalnym (na lampach serii C).]]

=== Rozwiązania nietypowe ===
==== Odbiorniki z lampami firmy Ostar ====
==== Odbiorniki z przetwornicą wibratorową ====
==== Odbiorniki z lampami bateryjnymi ====
[[Plik:Clarion 11011.png|thumb|300px|Przenośny amerykański odbiornik Clarion 11011 mógł być zasilany zarówno z sieci energetycznej prądu stałego lub zmiennego, jak i z wewnętrznych baterii. ]]
Wprowadzenie prostowników stykowych oraz nowoczesnych, ekonomicznych lamp bateryjnych umożliwiło skonstruowanie odbiorników, które mogły być zasilane nie tylko z sieci prądu zmiennego lub stałego, ale również z baterii. W Europie odbiorniki o takiej konstrukcji pojawiły się z początkiem lat 40. Były wyposażone w lampy bateryjne serii D. Ciekawym i pomysłowym rozwiązaniem może być odbiornik firmy Philips, model 122ABC. Zastosowano w nim prosty układ z przekaźnikiem, który automatycznie przełączał obwody na zasilanie sieciowe po włączeniu odbiornika do sieci. Innym przykładem może być dość rozbudowany odbiornik wojskowy typu WR1, który oprócz rozbudowanej części odbiorczej posiadał również rozbudowane obwody zasilania umożliwiające między innymi dostosowanie do rozmaitych napięć sieci prądu stałego lub zmiennego.

== Wojna prądów ==
Przy końcu XIX wieku firma Edisona w USA rozpoczęła uruchamianie pierwszych sieci energetycznych prądu stałego. Miał on wówczas pewne techniczne przewagi nad prądem zmiennym, w szczególności lepiej opracowane konstrukcje silników elektrycznych.
Pierwsza jego elektrownia powstała w Londynie w styczniu 1982 (Holborn Viaduct), zasilała lampy uliczne i kilka prywatnych posiadłości w bezpośrednim sąsiedztwie. Latem tego roku powstała pierwsza elektrownia w USA dostarczająca prąd stały o napięciu 110V (które w ten sposób stało się standardem) do 49 klientów na Manhattanie.

Jednocześnie rozwijano (głównie w Europie) techniki prądu zmiennego, wiodącym przedsiębiorstwem była mieszcząca się w Budapeszcie firma ''Ganz vállalatok''. W USA prace podjęło przedsiębiorstwo [[Westinghouse]], które współpracowało z dwoma genialnymi wynalazcami: Nicolą Teslą i Williamem Stanleyem Juniorem. Zbudowali oni praktycznie użyteczne systemy transmisji prądu wielofazowego na większe odległości. Doszło do ostrej walki konkurencyjnej z firmą Edisona promującą prąd stały, zwanej '''wojną prądów'''.

Na początku lat 90 XIX wieku stały się znane techniczne przewagi prądu zmiennego. Kluczowymi punktami była tu światowa wystawa elektrotechniczna we Frankfurcie (1891) i instalacja elektrowni prądu zmiennego na wodospadzie Niagara (1893). Od tego czasu trójfazowe instalacje prądu zmiennego zaczęły wypierać prąd stały.

Ostatnim dużym miastem, które wyłączyło sieć prądu stałego był Sztokholm (lata 70 XX wieku). W Londynie The Central Electricity Generating Board dostarczało prądu stałego o napięciu 200 z elektrowni Bankside Power Station na Tamizie aż do roku 1981. Był on używany wyłącznie do zasilania maszyn drukarskich na Fleet Street, ówczesnym centrum brytyjskiego drukarstwa gazet.

Consolidated Edison, ostatnia firma prowadząca sieć energetyczną prądu stałego rozpoczęła jej likwidację w 1998, gdy posiadała ona jeszcze 4600 klientów. Ostatniego z nich odłączono w 2007. W miejscach, które tego wymagały umieszczono odpowiednie prostowniki (były to głównie silniki wind w zabytkowych budynkach).

== Lampy w odbiornikach z zasilaniem uniwersalnym ==
{{Main|żarzenie szeregowe}}
Pierwsze odbiorniki radiowe były przeznaczone do zasilania bateryjnego. Naturalną koleją rzeczy były próby zasilania ich z sieci energetycznej prądu stałego. Ówczesne lampy nie nadawały się do żarzenie z sieci prądu zmiennego ze względu na bezpośrednio żarzone katody, zmieniło się to dopiero po 1927, gdy wprowadzono [[lampy pośrednio żarzone]]. Niskie napięcie żarzenie lamp prowadziło do łączenia ich włókien żarzenia szeregowo, co w końcu zaowocowało powstaniem specjalnych serii lamp do tego celu.

=== Selekcjonowane lampy bateryjne ===
Pod koniec lat 20 zaczęto selekcjonować lampy bateryjne do zastosowań w odbiornikach zasilanych z sieci prądu stałego. Lampy te często miały dopisek na bańce "Serie", lub małą literkę s dodaną do typu (na przykład RE084s firmy Telefunken). Ze względu jednak na różnice w prądach znamionowych lamp tworzących zestaw do konkretnego odbiornika (lampy bateryjne były wytwarzane na konkretne, dość niewielkie napięcia żarzenia) często i tak wymagały dodatkowych bocznikujących oporników celem ustalenia właściwych warunków zasilania w łańcuchu żarzenia. Przykładem dość dobrze dobranego zestawu mogą być lampy zastosowane w jednoobwodowym odbiorniku Philips 930C. Zastosowano w nim dwie lampy [[B438]] o parametrach żarzenia 4V 100mA, natomiast jako lampę głośnikową zastosowano lampę bateryjną z serii pięciowoltowej [[B543]], której prąd żarzenia wynosi również 100mA. Do stabilizacji prądu Philips wprowadził odpowiedni bareter 1904 o prądzie znamionowym 100mA. Skrajnym przykładem może być natomiast jednoobwodowy odbiornik Geatron 4G firmy AEG. Zastosowano w nim dwa łańcuchy żarzenia: pierwszy dla lamp sygnałowych [[RE054]] i [[RE084]] wraz z równoległymi opornikami wyrównawczymi i 25W żarówką; oraz drugi dla lampy głośnikowej, którą była selekcjonowana trioda [[RE604]] o prądzie żarzenia 600mA. Pobór mocy z sieci 220V tego prostego odbiornika wynosił 160W! Rozwiązanie takie nadawały się jedynie do pracy w sieciach prądu stałego.

=== Odbiorniki zs specjalnymi seriami do żarzenia szeregowego ===
==== Lampy 180mA (oraz seria B) ====
W 1931 roku wprowadzono lampy specjalnie przeznaczone do żarzenia szeregowego z sieci prądu stałego. Miały one pośrednio żarzoną katodę i znamionowy prąd żarzenia 180mA. Napięcie żarzenia wynosiło przeważnie 20V. Na przełomie lat 1932/33 pojawiają się pierwsze, nieliczne odbiorniki przystosowane do zasilania zarówno z sieci prądu stałego jak i zmiennego. Wybór rodzaju zasilania był przeprowadzany odpowiednim przełącznikiem przez użytkownika. Konieczność ta wynikła z braku odpowiedniej lampy prostowniczej, wobec czego stosowano konwencjonalne typy (na przykład [[506]] Philipsa) wraz z małym transformatorem żarzenia, który był włączany po przełączeniu odbiornika na zasilanie prądem zmiennym. W 1933 roku firma Tungsram wprowadza pierwsze lampy prostownicze przystosowane do żarzenia prądem 180mA, które jednak nie zdążają się upowszechnić za sprawą wprowadzonej w roku następnym serii C. Wraz z usystematyzowaniem oznaczeń lamp, w 1934 roku pojawia się seria B. W jej skład wchodziły w zasadzie tylko trzy typy lamp wprowadzone przez firmę Telefunken: [[BCH1]], [[BB1]] i [[BL2]]. W planach była jeszcze oktoda BK1, z której ostatecznie zrezygnowano.

Lampy serii 180mA były stosowane w polskich odbiornikach produkowanych przez 1935 rokiem, zarówno dużych producentów, takich jak [[Elektrit]] (na przykład model Superior S), [[Philips]] (na przykład model 834C), jak również mniejszych, jak Tytan (na przykład model Alfa S).

==== Seria C ====
Seria C została wprowadzona w 1934 roku. Znamionowy prąd żarzenia ustalono na wartość 200mA. Była to pierwsza seria lamp specjalnie przeznaczona do odbiorników z zasilaniem uniwersalnym, ponieważ wraz z typami odbiorczymi wprowadzono odpowiednie lampy prostownicze ([[CY]]1 i [[CY2]]), oraz [[bareter]]y C1, C2. Lampy serii C były w powszechnym użyciu do końca lat 30, a w niektórych krajach (na przykład w Wielkiej Brytanii) nawet do końca lat 40.
W początkowym okresie produkcji (lata 1934/35), seria C była przez niektórych producentów łączona ze starszą serią 180mA, wraz z odpowiednimi opornikami wyrównawczymi. Najczęściej stosowano w takim zestawie binodę (diodę - tetrodę) B2044/RENS1254 w obsadzie prostej superheterodyny czterolampowej (nie licząc lampy prostowniczej i baretera): [[CK1]], [[CF2]], [[B2044]], [[CL2]], [[CY1]], C1/C2, ponieważ w 1934 roku nie było jeszcze odpowiedniej lampy kombinowanej ([[CBC1]] wprowadzono w 1935 roku). W 1936 roku pojawia się nowa seria E ([[lampy czerwone]]), z których znaczna część posiada prąd żarzenia równy 200mA. Lampy te coraz częściej zaczynają być łączone z serią C stopniowo ograniczając użycie typów lamp tej serii do lamp prostowniczych i głośnikowych.

Seria C była w powszechnym użyciu w polskich odbiornikach o zasilaniu uniwersalnym aż do wybuchu wojny.

==== Seria V ====
Seria V została wprowadzona w 1935 roku przez firmę [[Telefunken]]. Znamionowy prąd żarzenia ustalono na wartość 50mA. Głównym założeniem było ograniczenie strat mocy na elementach redukcyjnych w prostych odbiornikach. W jednoobwodowym odbiorniku na lampach serii C zasilanym z sieci 220V na elemencie redukcyjnym (bareterze, opornikach redukcyjnych) traciło się na ciepło ponad 30W mocy. Czterokrotne zmniejszenie prądu żarzenia pozwoliło czterokrotnie zwiększyć napięcie żarzenia i tym samym poważnie ograniczyć straty mocy na elementach redukcyjnych. Początkowo wprowadzono tylko trzy typy (VC1, VL1, VY1) stanowiące obsadę do uniwersalnej wersji odbiornika ludowego Volksempfanger (VE301GW). Około roku 1937 pojawiają się pentody [[VF3]] i [[VF7]], a rok później lampy do nowego odbiornika ludowego [[DKE1938]] ([[VCL11]], [[VY2]]), oraz mocniejsza pentoda głośnikowa [[VL4]]. Ostatnie typy lamp serii V zostały wprowadzone pod koniec lat 40. Były to lampy [[VCH11]], [[VBF11]], [[VEL11]] oraz specjalna pentoda mikrofonowa [[VF14]].

W Polsce lampy serii V zastosowano w odbiorniku [[T4Z]] Krajowego Towarzystwa Telefunken. Nie był to jednak odbiornik uniwersalny. Jako lampę przemiany zastosowano w nim ACH1 żarzoną poprzez mały transformator sieciowy. Pozostałe lampy (VF7, VL1, VY1) były żarzone z odczepów na uzwojeniu pierwotnym tego transformatora.

==== Seria U ====
[[Plik:Lampy_U.png|thumb|Zdjęcie z artykułu prezentującego nowe lampy typu U (1940)<ref>''Fortschritte im Bau von Empfangs- und Sonderröhren'', Fortschritte der Funktechnik, tom V, Franckh'sche Verlagshandlung, Stuttgart 1940.</ref>.]]
Seria U pojawiła się w 1939 roku. Znamionowy prąd żarzenia wynoszący 100mA umożliwiał z jednej strony realizację prostego odbiornika bez nadmiernych strat mocy na elementach redukcyjnych, a z drugiej strony skonstruowanie luksusowej superheterodyny. Pierwsze lampy tej serii wprowadziła firma Telefunken (seria 11 z cokołem lamp stalowych). Philips planował uruchomienie konkurencyjnej loktalowej serii C, jednak zrezygnował z tego pomysłu i wprowadził własne serie U z cokołem oktalowym i loktalowym. Seria U ostatecznie wyparła serię C i utrzymała się niemal do końca panowania lamp elektronowych.

W Polsce lampy tej serii przed wojną były prawdopodobnie użyte w uniwersalnych wersjach odbiorników Krajowego Towarzystwa Telefunken na sezon 1939/40. W czasie okupacji Philips zastosował lampy UCH4, UBL1, UY1N w odbiornikach Kosmos 1-43U, oraz Korona 108U. Produkowano również odbiorniki Telefunken 143GW-G, zbudowane na lampach UCH11, UCL11, UY11.

Po wojnie loktalowe lampy serii U były chętnie stosowane przez Diorę. Zestaw 2 x [[UCH21]] + [[UBL21]] + [[UY1N]] zastosowano w odbiornikach [[Pionier]] (kilka wersji), [[Promyk]], [[Sonatina]], [[Lotos]], [[Nokturn]], [[Beskid]] i [[Noteć]]. Polska była jednym z krajów, gdzie stosowano je najdłużej. Lampy nowalowe [[UCC85]], [[UCH81]], [[UBF89]] i [[ECL82|UCL82]] zastosowano w odbiorniku [[Meteor]].

==== Seria O ====
Seria O została prawdopodobnie wprowadzona około roku 1940 przez firmę Philips na rynek południowoamerykański. Znamionowy prąd żarzenia był równy 150mA. Lampy tej serii były w większości odpowiednikami typów amerykańskich (na przykład typ OBC3 był odpowiednikiem lampy 12SQ7GT). Nie jest znana żadna lampa prostownicza ani głośnikowa tej serii. Obecnie są bardzo rzadkie, zwłaszcza w Europie.

==== Seria P ====
Seria P została prawdopodobnie wprowadzona jednocześnie z serią O. Znamionowy prąd żarzenia wynosi 300mA. Pierwsze lampy tej serii były odpowiednikami typów amerykańskich (na przykład typ PF9 był odpowiednikiem popularnej pentody [[6K7G]]) i były przeznaczone na rynek południowoamerykański. Szybko jednak zauważono, że lampy tej serii mogą być użyteczne w odbiornikach telewizyjnych, stosunkowo duży prąd żarzenia pozwalał żarzyć z sieci 220V kilkanaście lamp w jednym łańcuchu. Pierwsze telewizyjne lampy serii P pojawiły się w Wielkiej Brytanii w połowie lat czterdziestych. Część z tych typów (np. PL33) Philips używał jeszcze w odbiornikach południowoamerykańskich. Prąd żarzenia idealnie pasował do czołowej w tamtych czasach lampy w.cz. - [[EF50]]. Pojawiły się typy prostownicze (na przykład PY31, PZ30), lampy do odchylania poziomego (PL38). Wczesne typy oktalowe pozostały jednak tylko na rynku brytyjskim, natomiast na kontynencie seria P rozpowszechniła się od początku lat pięćdziesiątych za sprawą lamp nowalowych, używanych już jednak niemal wyłącznie w odbiornikach telewizyjnych. Nielicznymi wyjątkami od tej reguły są na przykład odbiorniki Tesla 315A, polska [[Eroica]], oraz brytyjski McMichael 113, przy czym tylko ten ostatni jest odbiornikiem z zasilaniem uniwersalnym.

==== Seria H ====

Seria H pojawiła się najprawdopodobniej pod koniec lat 40. Była następczynią starszej serii O o tym samym prądzie żarzenia, przy czym w odróżnieniu od niej nie występowała tylko na rynku południowoamerykańskim. W Europie była stosowana w Hiszpanii, Portugalii i w umiarkowanym stopniu w Austrii. Szerzej jednak się nie przyjęła za sprawą konkurencyjnej serii U. W Polsce lampy tej serii nie były stosowane, natomiast czechosłowacka Tesla stosowała lampy własnej serii 150mA oznaczone wg własnego systemu. Część tych lamp była odpowiednikami lamp w serii H (na przykład 12F31 była odpowiednikiem HF93).

== Popularne odbiorniki uniwersalne ==

== Przypisy ==
<references/>

[[Kategoria: Radioodbiorniki]]

REN904

2014-04-14T17:39:25Z

OTLamp:

{{Lampa|typ=REN904|rodzaj=Podwójna trioda|zdjęcie=Triode REN904.jpg
|Pamax=1.5 W|Uamax=250 V|Ikmax=15 mA
|K=30 |Sa = 2.4 mA/V | Ua= 200 V | Ia = 6 mA | Us1 = -3.5 V
|żarzenie=równoległe|Uż=4 V|Iż=1 A
|cokół= REN904_cok.png
|frank=REN904 }}
'''REN904''' - niegdyś bardzo popularna [[trioda]] o [[cokoły|cokole]] cokole 5-nóżkowym, z pośrednio żarzoną katodą, produkowana od wczesnych lat 30. XX w. przez firmę [[Telefunken]]".

== Historia i zastosowania ==
REN904 została wypuszczona przez firmę Telefunken w 1930. Zastąpiła triody REN804, REN1004, REN1104. Posiada metalizowaną bańkę wewnętrznie połączoną elektrycznie z [[katoda|katodą]]. Wczesne jej wersje (1930/31 r.) nie posiadały metalizacji. Były to lampy bardzo uniwersalne, stosowane je w układach detektorów, wzmacniaczy małej częstotliwości, generatorów. Bardzo wielu producentów podjęło produkcję lamp o podobnej charakterystyce.
{{Clear|left}}
[[Plik:VE301W Schaltplan Schematics.png|thumb|left| 200 px|Schemat Volksempfängera VE301W]]
Trioda REN904 została zastosowana w jednej z wersji reakcyjnego odbiornika radiowego "[[Volksempfänger]]". Był on bardzo oszczędnie zaprojektowany w celu umożliwienia dostępu do radia szerokim kręgom społeczeństwa. Wersja ta nosiła nazwę VE301W i oprócz lampy REN904 pracującej w układzie [[detektor siatkowy| detektora siatkowego]] zawierała lampy [[RES164]] (wzmacniacz m.cz.) oraz [[RGN354]] (prostownik).
{{Clear|left}}
Od 1935 roku upowszechniała się lampa [[AC2]] z cokołem bocznostykowym o podobnych parametrach, ale oszczędniejszym żarzeniu. Mimo to REN904 stosowano nawet jeszcze po II wojnie światowej.

== Odpowiedniki ==
Odpowiedniki lampy REN904 były wyjątkowo liczne. Wymienić tu można między innymi 41MHF, MH4, DW4011, D4 (brytyjskie); RV4100 (Vatea); RS4324, TL425, TE24, 105 (francuskie); A4110 (Valvo); AG495 (Tungsram); A430N (Triotron); 70504 (Klangfilm); E424N, E428 (Philips); WE27 (włoskie). Produkowano też bardzo wiele typów lamp nieco różniących się parametrami i konstrukcją, w praktyce można je było traktować jako zamienniki.

Wersja przeznaczona do [[żarzenie szeregowe|żarzenia szeregowego]] prądem 0.18 A nosiła nazwę REN1821.

== Ciekawostki ==
[[Plik: AC2 REN904 X.png|thumb|Zdjęcie rentgenowskie triod AC2 (lewa) i RGN904 (prawa).]]

== Właściwości i propozycje zastosowania ==
Choć niegdyś popularna, aktualnie lampa staje się coraz rzadsza. Głównym jej przeznaczeniem powinny być zabytkowe odbiorniki radiowe.

== Przypisy ==
<references/>

== Linki zewnętrzne ==
* Radiomuseum REN904: [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_ren904.html].

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

Trioda

2014-04-14T17:36:11Z

OTLamp:

[[Plik:Triody var.jpg|thumb|250px|Triody napięciowe różnych generacji: RE16 (z 07.1918), REN1004 (lata 20-30), AC2 i 6F5M (lata 30-40), EC81 (lata 50)]]

Trioda to najprostsza i najstarsza [[lampa elektronowa]] wzmacniająca sygnały elektryczne. Posiada trzy elektrody – [[Anoda|anodę]], [[Katoda|katodę]] i [[siatka|siatkę]]. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce. Znalazła zastosowanie w licznych układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach i innych.

Krótko ''triodą'' nazywa się najczęściej trójelektrodowe [[lampa próżniowa|lampy próżniowe]], choć niektóre [[tyratron]]y są [[lampa gazowana|gazowanymi]] triodami.

W początkowym okresie rozwoju techniki półprzewodnikowej [[tranzystor]] nazywano ''triodą półprzewodnikową'' lub ''triodą krystaliczną''.

[[Plik:Triode_tube_schematic_pl.svg|thumb|150px|]]

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny triody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
|-
|[[Plik:Trioda symbol.svg|90px]]
|[[Plik:Trioda symbol-2.svg|90px]]
|}
</div>
Trioda składa się z umieszczonych w próżniowej bańce (najczęściej szklanej) trzech elektrod: żarzonej katody, anody i umieszczonej pomiędzy nimi siatki. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska [[emisja termoelektronowa| termoemisji]], możliwa jest emisja elektronów. Anoda jest spolaryzowana względem katody dodatnio i pole elektryczne między nimi przyspiesza elektrony, które docierają do anody. Na pole elektryczne wpływa również siatka – możliwa jest więc regulacja prądu anody za pomocą innej elektrody – siatki. Ponieważ siatka znajduje się dużo bliżej katody niż anoda to wpływa ona silniej na pole elektryczne w sąsiedztwie katody niż anoda – im silniej tym większe wzmocnienie da się uzyskać za pomocą lampy.

Gdy siatka jest spolaryzowana ujemnie (w stosunku do katody) hamuje ona elektrony i zawraca je do katody zmniejszając prąd anodowy. Przy katodzie tworzy się wtedy chmura przestrzennego ładunku ujemnego (elektronów), która przeciwdziała emisji elektronów z katody. Gdy siatka jest spolaryzowana dodatnio, dodatkowo przyspiesza elektrony, zwiększając płynący prąd (część elektronów dociera jednak wtedy do siatki powodując przepływ prądu w jej obwodzie).
{{clear|left}}
== Historia ==
[[Plik:Triode tube 1906.jpg|thumb|Trioda Lee De Foresta z 1906]]
* W 1906 Austriak Robert von Lieben wynalazł trójelektrodowy prostownik rtęciowy z elektrodą sterującą<ref>Patent niemiecki DRP 179807.</ref>.
* Pierwszą triodę skonstruował w roku 1906 Lee De Forest.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry lamp elektronowych. Langmuir opracował również podstawy teorii lamp elektronowych.
* W 1911 użyto triody jako wzmacniacza, a w 1914 zastosowano triody we wzmacniaczach linii telefonicznej na trasie Nowy Jork - San Francisco.
* W 1920 RCA rozpoczęło na dużą skalę produkcję triod UV200 ("miękka", detekcyjna) i UV201 ("twarda", wzmacniająca). Były to pierwsze lampy przeznaczone dla masowego odbiorcy.
* W 1921 RCA rozpoczęło seryjną produkcję nadawczych triod mocy UV202 (o mocy 5 W), UV203 (50 W) i UV204 (250 W).
* W Polsce produkcję pierwszych lamp (triod) rozpoczęła w niewielkiej skali warszawska firma [[Radjopol]] 1 grudnia 1921 r<ref>Krzysztof Chołoniewski i Józef Koszewski, ''Polska radiotechnika lotnicza 1918-1939'', Wydawnictwo ZP, Piekary Śląskie, 2009,ISBN 978-83-61529-06-4, str. 94.</ref>.

Wynalezienie triody miało decydujące znaczenie dla powstania i rozwoju elektroniki. Początkowo trioda znalazła zastosowanie w telefonii, radiotelegrafii i radiofonii, później rozwinęły się też inne dziedziny w tym telewizja i komputery.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Audiony ===
Pierwsze triody powstały w czasach gdy stan technologii nie pozwalał jeszcze na wytwarzanie wysokiej próżni. Gazy resztkowe znajdujące się w bańce lamp powodowały, że ich charakterystyki były mocno nieliniowe, co uniemożliwiało stosowanie ich jako liniowych wzmacniaczy. Były wykorzystywane jako efektywne detektory sygnałów zmodulowanych amplitudowo, zwane audionami.

Dopiero rozwój techniki próżniowej umożliwił wyprodukowanie triody nadającej się do wzmacniania sygnałów. Lampy elektronowe o wysokiej próżni nazywano "twardymi", w odróżnieniu od wcześniejszych, zawierających gazy resztkowe, określanych jako "miękkie".

Przykłady audionów ("miękkich" triod): UX200, UX200A, DE5, 00A, F12A, 412A.

=== Triody napięciowe ===
[[Plik:Dubulttriode darbiibaa.jpg|thumb|120px|Podwójna trioda napięciowa ECC83]]
<div style="float: left">
[[Plik:Trioda wzmacniacz.svg|thumb|left|250px|Schemat wzmacniacza triodowego w układzie wspólnej katody]]</div>
Triody napięciowe to lampy o niewielkiej dopuszczalnej mocy wydzielanej w anodzie. Oprócz zastosowań we wzmacniaczach sygnałów elektrycznych były też używane we wielu innych układach elektronicznych: przerzutnikach, układach logicznych, generatorach, mieszaczach, układach automatyki itp.

Wzmacniacze na triodzie mogą być budowane w trzech konfiguracjach, w zależności od tego, do jakich elektrod dostarcza się sygnał sterujący i odbiera wyjściowy:
* ze wspólną katodą - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z anody, a katoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; najczęściej spotykany;
* ze wspólną siatką - sygnał wejściowy jest dostarczany na katodę, wyjściowy odbierany z anody, a siatka jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ ma zastosowanie głównie we wzmacniaczach wielkiej częstotliwości;
* ze wspólną anodą (wtórnik katodowy) - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z katody, a anoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ charakteryzuje się wzmocnieniem napięciowym bliskim jedności, ma natomiast duży opór wejściowy i mały wyjściowy.

Przykłady triod napięciowych: A209, A409, A415, A425, [[REN904]], AC2, 6C5, 6J5, EC90, EC92, EC86.

Triody napięciowe były często umieszczane po dwie w jednej bańce, lampę taką nazywa się również duotriodą. Bardzo popularnymi przykładami są [[6SN7]] (6N8S), 6J6 (ECC91, 6N15P), ECC40, [[ECC81]] (12AT7A), [[ECC82]] (12AU7A), [[ECC83]] (12AX7A), ECC84, [[ECC85]] (6AQ8), [[ECC88]] (6DJ8). Niekiedy podwójne triody posiadały wspólną katodę - na przykład ECC31, ECC92 (6J6, 6N15P), E90CC.

Triody napięciowe wchodziły często w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z diodą, na przykład: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową lub mieszającą: ECF80 (6BL8), ECF82 (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z pentodą mocy lub tetrodą strumieniową: VCL11, ECL11, ECL80 (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), ECL84 (6DQ8), ECL85 (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z heksodą lub heptodą. Lampy takie były bardzo często używane w układach przemiany częstotliwości - na triodzie budowano generator lokalny (heterodynę), a heksoda lub heptoda była mieszaczem. Popularne przykłady to: 6J8, ECH2, ECH3, ECH11, [[ECH21]], ECH42, ECH80 (6AN7), ECH81 (6AJ8), ECH84.

=== Triody - selektody ===
[[Selektoda|Selektody]] (lampy regulacyjne) to lampy, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Były one stosowane we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady selektod będących triodami to EC95 (6ER5), EC97 (6FY5), PC900 (4AH5), oraz podwójne: ECC89, ECC189, 6Н5П (6N5P).

=== Triody mocy ===
[[Plik:Triodes-vs.jpg|thumb|250px|Triody mocy do szeregowych stabilizatorów napięcia (6S33S, 6N13S, EC360, 6S19P).]]
Triody mocy (nazywane też głośnikowymi albo końcowymi) to lampy dostarczające do obciążenia sygnał o mocy od ułamka do wielu watów (granica między triodami mocy a napięciowymi jest płynna, zależna od zastosowania). Typowe lampy tego typu to: B205 (RE152), B405 (RE124), B409 (RE134), E406 (RE114), E408N, E409 (RE134), 300B, AD1. Produkowano też podwójne triody mocy przeznaczone do pracy w układach przeciwsobnych: B240, RE402B, KDD1, DDD11, 6N7, 6A6.

Po wynalezieniu pentody i tetrody strumieniowej triody mocy zostały przez nie wyparte. Wymagają większego napięcia sterującego, a do otrzymania układu o dużej sprawności energetycznej potrzebny jest punkt pracy z prądem siatki, co komplikuje stopień sterujący.

W USA stosowano nadal triody mocy w układach odchylania pionowego telewizorów, gdyż ze względu na dużą amplitudę napięcia sterujących je generatorów ich wady nie były w tym zastosowaniu decydujące. Często umieszczano je w jednej bańce i inną triodą, przeznaczoną do pracy w układzie generatora. Przykłady takich lamp to 6DR7 i 6EM7.

Triody mocy do końca dominacji elektroniki lampowej zachowywały swoją pozycję w układach szeregowych stabilizatorów napięcia. Pentody i tetrody strumieniowe są w tym zastosowaniu niewygodne ze względu na skomplikowany sposób zasilania siatki ekranującej. Najpopularniejsze triody produkowane do tego celu to: EC360, 6S19P i 6S33S (pojedyncze) oraz 6AS7G, 6080, 6N5S i 6N13S (podwójne).

=== Triody strumieniowe ===
Lampy tego rodzaju, zwane również neutrodami, posiadają płytki wiązkujące umieszczone między siatką a anodą. Płytki kształtują wąski strumień elektronów, który pada na wydzieloną część anody, oraz ekranują siatkę od pozostałych, nieaktywnych fragmentów anody. Dzięki takiemu zabiegowi uzyskano znaczne zmniejszenie pojemności między siatką a anodą. Triody strumieniowe były optymalizowane do pracy na zakresie UKF. Przykładowe typy: PC95, PC97, EC900. Wchodzą również w skład lamp złożonych: ECC2000, ECC8100.

Innym rodzajem triod strumieniowych są specjalne triody mocy do impulsowych stabilizatorów wysokiego napięcia w odbiornikach telewizji kolorowej. Rola płytek wiązkujących jest analogiczna jak w tetrodzie strumieniowej - eliminują wpływ emisji wtórnej z anody. Przykładowe typy: 6HV5, 6JK5, 6HS5.

=== Triody nadawcze ===
[[Plik:Triode 805.jpg|thumb|120px|Trioda nadawcza typu 805.]]
Triody nadawcze charakteryzowały się możliwością uzyskania dużej mocy wyjściowej sygnału wielkiej częstotliwości, co implikowało duże napięcie pracy, dużą dopuszczalną mocą strat w anodzie i wysoką emisyjność katody. Były produkowane na moce poczynając od kilku watów (do urządzeń przenośnych), aż do setek kilowatów. Ekstremalnie duże lampy w nadajnikach radiowych wielkiej mocy były budowane jako rozbieralne, z własnym systemem pomp próżniowych.

Triody nadawcze były stosowane nie tylko w stopniach końcowych nadajników radiowych i telewizyjnych, ale także we wzmacniaczach akustycznych bardzo dużej mocy (kinowych, radiowęzłowych, do nagłaśniania obiektów sportowych itp.) oraz w urządzeniach przemysłowych: generatorach do elektrotermii indukcyjnej i dielektrycznej, generatorach ultradźwiękowych dużej mocy itp. W niektórych zastosowaniach są nadal spotykane.

Przykładowe typy wytwarzane w produkcji seryjnej: 2C22, 2C39, 3C24, 6C24, LD1, DET29, EC56, 841, 1608, 801, 811, 812, 830, 805, 892, GM70, GU16B, GU10B, 152TL, 450TH, TB2,5/300 (polskie oznaczenie T-01), RD200B (T-02), RS1031W (T-26W), TBW12/100, RS1001L.

=== Triody mikrofalowe ===
[[Plik:Triode TS1a.jpg|thumb|250px|Trioda generacyjna na pasmo decymetrowe TS1a z lat II w.ś.]]
Lampy pracujące w zakresie mikrofalowym muszą charakteryzować się elektrodami o małej powierzchni (w celu zminimalizowania pojemności międzyelektrodowych), rozmieszczonymi w małej odległości (by zminimalizować czas przelotu elektronów), z wyprowadzeniami i elektrodami o małej indukcyjności. Jeszcze przed II w.ś. skonstruowano triody "żołędziowe" (RCA typ 955), w których krótkie wyprowadzenia znajdowały się ze wszystkich stron bańki co zmniejszało ich indukcyjność.

Często stosowanymi lampami mikrofalowymi były [[trioda tarczowa|triody tarczowe]] - o elektrodach w postaci równoległych tarcz, z wyprowadzeniami poszczególnych elektrod w postaci pierścieni. Geometria takich lamp umożliwia bezpośrednie włączenie ich do rezonatora wnękowego lub obwodu koncentrycznego. Obudowa była najczęściej wykonana nie ze szkła, ale ze specjalnych gatunków ceramiki o niskich stratach dielektrycznych. Przykłady takich lamp to 2C40, LD7, Z5139.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowymi parametrami triody są:
* ''współczynnik wzmocnienia (amplifikacji)'' K<sub>a</sub> (wyrażany w V/V) – parametr mówiący ile razy więcej musi się zmienić napięcie na anodzie w stosunku do napięcia na siatce aby utrzymać ten sam prąd anodowy. W literaturze anglojęzycznej współczynnik wzmocnienia jest oznaczany literą μ lub zapisywany jako mu. Odwrotnością wsp. wzmocnienia jest tzw. ''przechwyt'' D.
* ''nachylenie charakterystyki'' S<sub>a</sub> (wyrażone w [[miliamper|mA]]/[[wolt|V]]) – parametr mówiący o ile miliamperów zmieni się prąd anody przy zmianie napięcia na siatce o 1V przy niezmiennym napięciu na anodzie,
* ''rezystancja (oporność) wewnętrzna'' ρ<sub>a</sub> (wyrażana w [[Om (jednostka)|kΩ]]) – określa ona zależność prądu anodowego od napięcia anody,<br />oraz ''napięcia maksymalne'', ''prąd maksymalny'' i ''moc maksymalna'' jaka może wydzielić się na anodzie.

== Przypisy ==
<references/>

== Źródła ==
# Bohdan Paszkowski (red.): ''Elektronika'', WNT, Warszawa 1971, seria ''Poradnik Inżyniera''.
# Piotr Mikołajczyk i Bohdan Paszkowski: ''Electronic Universal Vade-mecum'', WNT, Warszawa 1964.
# J. Chabłowski, W. Skulimowski ''Elektronika w pytaniach i odpowiedziach'', WN-T, Warszawa 1982, s. 91-98.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Trioda

2014-04-14T17:35:17Z

OTLamp:

[[Plik:Triody var.jpg|thumb|250px|Triody napięciowe różnych generacji: RE16 (z 07.1918), REN1004 (lata 20-30), AC2 i 6F5M (lata 30-40), EC81 (lata 50)]]

Trioda to najprostsza i najstarsza [[lampa elektronowa]] wzmacniająca sygnały elektryczne. Posiada trzy elektrody – [[Anoda|anodę]], [[Katoda|katodę]] i [[siatka|siatkę]]. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce. Znalazła zastosowanie w licznych układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach i innych.

Krótko ''triodą'' nazywa się najczęściej trójelektrodowe [[lampa próżniowa|lampy próżniowe]], choć niektóre [[tyratron]]y są [[lampa gazowana|gazowanymi]] triodami.

W początkowym okresie rozwoju techniki półprzewodnikowej [[tranzystor]] nazywano ''triodą półprzewodnikową'' lub ''triodą krystaliczną''.

[[Plik:Triode_tube_schematic_pl.svg|thumb|150px|]]

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny triody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
|-
|[[Plik:Trioda symbol.svg|90px]]
|[[Plik:Trioda symbol-2.svg|90px]]
|}
</div>
Trioda składa się z umieszczonych w próżniowej bańce (najczęściej szklanej) trzech elektrod: żarzonej katody, anody i umieszczonej pomiędzy nimi siatki. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska [[emisja termoelektronowa| termoemisji]], możliwa jest emisja elektronów. Anoda jest spolaryzowana względem katody dodatnio i pole elektryczne między nimi przyspiesza elektrony, które docierają do anody. Na pole elektryczne wpływa również siatka – możliwa jest więc regulacja prądu anody za pomocą innej elektrody – siatki. Ponieważ siatka znajduje się dużo bliżej katody niż anoda to wpływa ona silniej na pole elektryczne w sąsiedztwie katody niż anoda – im silniej tym większe wzmocnienie da się uzyskać za pomocą lampy.

Gdy siatka jest spolaryzowana ujemnie (w stosunku do katody) hamuje ona elektrony i zawraca je do katody zmniejszając prąd anodowy. Przy katodzie tworzy się wtedy chmura przestrzennego ładunku ujemnego (elektronów), która przeciwdziała emisji elektronów z katody. Gdy siatka jest spolaryzowana dodatnio, dodatkowo przyspiesza elektrony, zwiększając płynący prąd (część elektronów dociera jednak wtedy do siatki powodując przepływ prądu w jej obwodzie).
{{clear|left}}
== Historia ==
[[Plik:Triode tube 1906.jpg|thumb|Trioda Lee De Foresta z 1906]]
* W 1906 Austriak Robert von Lieben wynalazł trójelektrodowy prostownik rtęciowy z elektrodą sterującą<ref>Patent niemiecki DRP 179807.</ref>.
* Pierwszą triodę skonstruował w roku 1906 Lee De Forest.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry lamp elektronowych. Langmuir opracował również podstawy teorii lamp elektronowych.
* W 1911 użyto triody jako wzmacniacza, a w 1914 zastosowano triody we wzmacniaczach linii telefonicznej na trasie Nowy Jork - San Francisco.
* W 1920 RCA rozpoczęło na dużą skalę produkcję triod UV200 ("miękka", detekcyjna) i UV201 ("twarda", wzmacniająca). Były to pierwsze lampy przeznaczone dla masowego odbiorcy.
* W 1921 RCA rozpoczęło seryjną produkcję nadawczych triod mocy UV202 (o mocy 5 W), UV203 (50 W) i UV204 (250 W).
* W Polsce produkcję pierwszych lamp (triod) rozpoczęła w niewielkiej skali warszawska firma [[Radjopol]] 1 grudnia 1921 r<ref>Krzysztof Chołoniewski i Józef Koszewski, ''Polska radiotechnika lotnicza 1918-1939'', Wydawnictwo ZP, Piekary Śląskie, 2009,ISBN 978-83-61529-06-4, str. 94.</ref>.

Wynalezienie triody miało decydujące znaczenie dla powstania i rozwoju elektroniki. Początkowo trioda znalazła zastosowanie w telefonii, radiotelegrafii i radiofonii, później rozwinęły się też inne dziedziny w tym telewizja i komputery.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Audiony ===
Pierwsze triody powstały w czasach gdy stan technologii nie pozwalał jeszcze na wytwarzanie wysokiej próżni. Gazy resztkowe znajdujące się w bańce lamp powodowały, że ich charakterystyki były mocno nieliniowe, co uniemożliwiało stosowanie ich jako liniowych wzmacniaczy. Były wykorzystywane jako efektywne detektory sygnałów zmodulowanych amplitudowo, zwane audionami.

Dopiero rozwój techniki próżniowej umożliwił wyprodukowanie triody nadającej się do wzmacniania sygnałów. Lampy elektronowe o wysokiej próżni nazywano "twardymi", w odróżnieniu od wcześniejszych, zawierających gazy resztkowe, określanych jako "miękkie".

Przykłady audionów ("miękkich" triod): UX200, UX200A, DE5, 00A, F12A, 412A.

=== Triody napięciowe ===
[[Plik:Dubulttriode darbiibaa.jpg|thumb|120px|Podwójna trioda napięciowa ECC83]]
<div style="float: left">
[[Plik:Trioda wzmacniacz.svg|thumb|left|250px|Schemat wzmacniacza triodowego w układzie wspólnej katody]]</div>
Triody napięciowe to lampy o niewielkiej dopuszczalnej mocy wydzielanej w anodzie. Oprócz zastosowań we wzmacniaczach sygnałów elektrycznych były też używane we wielu innych układach elektronicznych: przerzutnikach, układach logicznych, generatorach, mieszaczach, układach automatyki itp.

Wzmacniacze na triodzie mogą być budowane w trzech konfiguracjach, w zależności od tego, do jakich elektrod dostarcza się sygnał sterujący i odbiera wyjściowy:
* ze wspólną katodą - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z anody, a katoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; najczęściej spotykany;
* ze wspólną siatką - sygnał wejściowy jest dostarczany na katodę, wyjściowy odbierany z anody, a siatka jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ ma zastosowanie głównie we wzmacniaczach wielkiej częstotliwości;
* ze wspólną anodą (wtórnik katodowy) - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z katody, a anoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ charakteryzuje się wzmocnieniem napięciowym bliskim jedności, ma natomiast duży opór wejściowy i mały wyjściowy.

Przykłady triod napięciowych: A209, A409, A415, A425, [[REN904]], AC2, 6C5, 6J5, EC90, EC92, EC86.

Triody napięciowe były często umieszczane po dwie w jednej bańce, lampę taką nazywa się również duotriodą. Bardzo popularnymi przykładami są [[6SN7]] (6N8S), 6J6 (ECC91, 6N15P), ECC40, [[ECC81]] (12AT7A), [[ECC82]] (12AU7A), [[ECC83]] (12AX7A), ECC84, [[ECC85]] (6AQ8), [[ECC88]] (6DJ8). Niekiedy podwójne triody posiadały wspólną katodę - na przykład ECC31, ECC92 (6J6, 6N15P), E90CC.

Triody napięciowe wchodziły często w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z diodą, na przykład: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową lub mieszającą: ECF80 (6BL8), ECF82 (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z pentodą mocy lub tetrodą strumieniową: VCL11, ECL11, ECL80 (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), ECL84 (6DQ8), ECL85 (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z heksodą lub heptodą. Lampy takie były bardzo często używane w układach przemiany częstotliwości - na triodzie budowano generator lokalny (heterodynę), a heksoda lub heptoda była mieszaczem. Popularne przykłady to: 6J8, ECH2, ECH3, ECH11, [[ECH21]], ECH42, ECH80 (6AN7), ECH81 (6AJ8), ECH84.

=== Triody - selektody ===
[[Selektoda|Selektody]] (lampy regulacyjne) to lampy, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Były one stosowane we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady selektod będących triodami to EC95 (6ER5), EC97 (6FY5), PC900 (4AH5), oraz podwójne: ECC89, ECC189, 6Н5П (6N5P).

=== Triody mocy ===
[[Plik:Triodes-vs.jpg|thumb|250px|Triody mocy do szeregowych stabilizatorów napięcia (6S33S, 6N13S, EC360, 6S19P).]]
Triody mocy (nazywane też głośnikowymi albo końcowymi) to lampy dostarczające do obciążenia sygnał o mocy od ułamka do wielu watów (granica między triodami mocy a napięciowymi jest płynna, zależna od zastosowania). Typowe lampy tego typu to: B205 (RE152), B405 (RE124), B409 (RE134), E406 (RE114), E408N, E409 (RE134), 300B, AD1. Produkowano też podwójne triody mocy przeznaczone do pracy w układach przeciwsobnych: B240, RE402B, KDD1, DDD11, 6N7, 6A6.

Po wynalezieniu pentody i tetrody strumieniowej triody mocy zostały przez nie wyparte. Wymagają większego napięcia sterującego, a do otrzymania układu o dużej sprawności energetycznej potrzebny jest punkt pracy z prądem siatki, co komplikuje stopień sterujący.

W USA stosowano nadal triody mocy w układach odchylania pionowego telewizorów, gdyż ze względu na dużą amplitudę napięcia sterujących je generatorów ich wady nie były w tym zastosowaniu decydujące. Często umieszczano je w jednej bańce i inną triodą, przeznaczoną do pracy w układzie generatora. Przykłady takich lamp to 6DR7 i 6EM7.

Triody mocy do końca dominacji elektroniki lampowej zachowywały swoją pozycję w układach szeregowych stabilizatorów napięcia. Pentody i tetrody strumieniowe są w tym zastosowaniu niewygodne ze względu na skomplikowany sposób zasilania siatki ekranującej. Najpopularniejsze triody produkowane do tego celu to: EC360, 6S19P i 6S33S (pojedyncze) oraz 6AS7G, 6080, 6N5S i 6N13S (podwójne).

=== Triody strumieniowe ===
Lampy tego rodzaju, zwane również neutrodami, posiadają płytki wiązkujące umieszczone między siatką a anodą. Płytki kształtują wąski strumień elektronów, który pada na wydzieloną część anody, oraz ekranują siatkę od pozostałych, nieaktywnych fragmentów anody. Dzięki takiemu zabiegowi uzyskano znaczne zmniejszenie pojemności między siatką a anodą. Triody strumieniowe były optymalizowane do pracy na zakresie UKF. Przykładowe typy: PC95, PC97, EC900. Wchodzą również w skład lamp złożonych: ECC2000, ECC8100.
Innym rodzajem triod strumieniowych są specjalne triody mocy do impulsowych stabilizatorów wysokiego napięcia w odbiornikach telewizji kolorowej. Rola płytek wiązkujących jest analogiczna jak w tetrodzie strumieniowej - eliminują wpływ emisji wtórnej z anody. Przykładowe typy: 6HV5, 6JK5, 6HS5.

=== Triody nadawcze ===
[[Plik:Triode 805.jpg|thumb|120px|Trioda nadawcza typu 805.]]
Triody nadawcze charakteryzowały się możliwością uzyskania dużej mocy wyjściowej sygnału wielkiej częstotliwości, co implikowało duże napięcie pracy, dużą dopuszczalną mocą strat w anodzie i wysoką emisyjność katody. Były produkowane na moce poczynając od kilku watów (do urządzeń przenośnych), aż do setek kilowatów. Ekstremalnie duże lampy w nadajnikach radiowych wielkiej mocy były budowane jako rozbieralne, z własnym systemem pomp próżniowych.

Triody nadawcze były stosowane nie tylko w stopniach końcowych nadajników radiowych i telewizyjnych, ale także we wzmacniaczach akustycznych bardzo dużej mocy (kinowych, radiowęzłowych, do nagłaśniania obiektów sportowych itp.) oraz w urządzeniach przemysłowych: generatorach do elektrotermii indukcyjnej i dielektrycznej, generatorach ultradźwiękowych dużej mocy itp. W niektórych zastosowaniach są nadal spotykane.

Przykładowe typy wytwarzane w produkcji seryjnej: 2C22, 2C39, 3C24, 6C24, LD1, DET29, EC56, 841, 1608, 801, 811, 812, 830, 805, 892, GM70, GU16B, GU10B, 152TL, 450TH, TB2,5/300 (polskie oznaczenie T-01), RD200B (T-02), RS1031W (T-26W), TBW12/100, RS1001L.

=== Triody mikrofalowe ===
[[Plik:Triode TS1a.jpg|thumb|250px|Trioda generacyjna na pasmo decymetrowe TS1a z lat II w.ś.]]
Lampy pracujące w zakresie mikrofalowym muszą charakteryzować się elektrodami o małej powierzchni (w celu zminimalizowania pojemności międzyelektrodowych), rozmieszczonymi w małej odległości (by zminimalizować czas przelotu elektronów), z wyprowadzeniami i elektrodami o małej indukcyjności. Jeszcze przed II w.ś. skonstruowano triody "żołędziowe" (RCA typ 955), w których krótkie wyprowadzenia znajdowały się ze wszystkich stron bańki co zmniejszało ich indukcyjność.

Często stosowanymi lampami mikrofalowymi były [[trioda tarczowa|triody tarczowe]] - o elektrodach w postaci równoległych tarcz, z wyprowadzeniami poszczególnych elektrod w postaci pierścieni. Geometria takich lamp umożliwia bezpośrednie włączenie ich do rezonatora wnękowego lub obwodu koncentrycznego. Obudowa była najczęściej wykonana nie ze szkła, ale ze specjalnych gatunków ceramiki o niskich stratach dielektrycznych. Przykłady takich lamp to 2C40, LD7, Z5139.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowymi parametrami triody są:
* ''współczynnik wzmocnienia (amplifikacji)'' K<sub>a</sub> (wyrażany w V/V) – parametr mówiący ile razy więcej musi się zmienić napięcie na anodzie w stosunku do napięcia na siatce aby utrzymać ten sam prąd anodowy. W literaturze anglojęzycznej współczynnik wzmocnienia jest oznaczany literą μ lub zapisywany jako mu. Odwrotnością wsp. wzmocnienia jest tzw. ''przechwyt'' D.
* ''nachylenie charakterystyki'' S<sub>a</sub> (wyrażone w [[miliamper|mA]]/[[wolt|V]]) – parametr mówiący o ile miliamperów zmieni się prąd anody przy zmianie napięcia na siatce o 1V przy niezmiennym napięciu na anodzie,
* ''rezystancja (oporność) wewnętrzna'' ρ<sub>a</sub> (wyrażana w [[Om (jednostka)|kΩ]]) – określa ona zależność prądu anodowego od napięcia anody,<br />oraz ''napięcia maksymalne'', ''prąd maksymalny'' i ''moc maksymalna'' jaka może wydzielić się na anodzie.

== Przypisy ==
<references/>

== Źródła ==
# Bohdan Paszkowski (red.): ''Elektronika'', WNT, Warszawa 1971, seria ''Poradnik Inżyniera''.
# Piotr Mikołajczyk i Bohdan Paszkowski: ''Electronic Universal Vade-mecum'', WNT, Warszawa 1964.
# J. Chabłowski, W. Skulimowski ''Elektronika w pytaniach i odpowiedziach'', WN-T, Warszawa 1982, s. 91-98.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

AZ4

2014-03-10T17:35:17Z

OTLamp: dodano PWLR

{{lampa |typ=AZ4 |rodzaj=duodioda prostownicza |zdjęcie=Polish double diodes AZ4 PL.jpg |cokół=AZ1 cok.png |żarzenie=bezpośrednie równoległe |Uż=4 V |Iż = 2.2 A |Utr = 300V |Io = 200 mA | frank=AZ4}}
'''AZ4''' to bezpośrednio żarzona [[dioda|duodioda]] prostownicza z [[cokoły|cokołem]] bocznostykowym. Wprowadzona przed [II wojną światową, była popularna w Europie w latach 30., 40. i 50. XX wieku. Od podobnej [[AZ1]] różni się dwukrotnie większym dopuszczalnym prądem.

== Historia i zastosowanie ==
Wśród lamp z cokołem bocznostykowym wprowadzanych na rynek w latach 30. przez firmę Philips znalazła się również lampa prostownicza AZ4. Stosowano ją w luksusowych odbiornikach radiowych, z dużym poborem prądu anodowego, w urządzeniach nagłaśniających, profesjonalnych, a później także w odbiornikach telewizyjnych. Została zastosowana w wyprodukowanym w końcu lat 30 przez Państwowe Zakłady Tele i Radiotechniczne (PZT) 25 watowym wzmacniaczu akustycznym WL21.

Po II wojnie światowej w Polsce produkowano lampy AZ4 w [[Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych|Państwowej Wytwórni Lamp Radiowych (PWLR)]], [[Zakłady Wytwórcze Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg|Zakładach Wytwórczych Lamp Elektrycznych (ZWLE)]] i [[Dolam|Doświadczalnych Zakładach Lamp Elektronowych (DOLAM)]]. Były one stosowane w odbiornikach radiowych [[Aga RSZ-F-8W]] (tak zwana "Aga radiowęzłowa") i Ballada. Główne zastosowanie znalazły jednak w sprzęcie profesjonalnym, na przykład we wzmacniaczach nagłaśniających ZWMT, WR550/54 i ZR100/52 oraz w sprzęcie importowanym. W 1961 wyprodukowano w Polsce 8 tysięcy tych lamp, cena detaliczna wynosiła 24 zł<ref>{{Książka |nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| wydawca = WKŁ| miejsce = Warszawa| rok = 1964}}</ref>.

== Odpowiedniki ==
Identyczne parametry elektryczne ma lampa AZ12 z cokołem metalowym.

Początkowo lampy AZ4 były produkowane również pod oznaczeniami DE7 i TAZ4.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# {{Książka | autor = Piotr Mikołajczyk i Bohdan Paszkowski | tytuł = Electronic Universal Vade-mecum | data = 1964 | wydawca = WNT | miejsce = Warszawa |język=en}}
# {{Książka | autor = Piotr Mikołajczyk | tytuł = Vademecum Lamp Elektronowych| data = 1957 | wydawca = PWT | miejsce = Warszawa}}
# {{Książka | autor = Antoniewicz Jerzy (red.) | tytuł = Urządzenia i systemy | data = 1959 | wydawca = PWT | miejsce = Warszawa}}

== Linki zewnętrzne ==
* Radiomuseum: [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_az4.html]

{{Objaśnienia skrótów}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

ECH21

2013-11-15T11:31:07Z

OTLamp: Dodano ciekawostkę :)

{{Lampa2 |typ=ECH21|rodzaj= Heptoda - trioda |zdjęcie=Heksoda i trioda UCH21.jpeg |S1=Heptoda |S1_Pamax=1,5 W |S1_Uamax=300 V |S1_Ikmax= 15 mA| S1_Sa = 750-7,5 μA/V |żarzenie=równoległe pośrednie |Uż=6.3V |Iż=450 mA |S2=Trioda |S2_Uamax = 175V |S2_K = 22 |S2_Pamax = 0,8W |cokół=ECH21 cok.png|frank=ECH21}}
'''ECH21''' to [[lampa kombinowana]], heptoda - trioda, mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem loktalowym. Bardzo popularne lampy, stosowane w większości polskich odbiorników radiowych w latach 40 i 50, również w roli wzmacniacza p.cz. oraz stopnia napięciowego m.cz. Wersja lampy z szeregowym żarzeniem 100 mA nosi nazwę '''UCH21'''.

== Historia i zastosowania ==
Wprowadzona w 1941 roku przez firmę Philips jako wersja wprowadzonej rok wcześniej bocznostykowej ECH4. Pierwotnie planowana przez Philipsa jako wersja lampy ECH3 z cokołem loctal o dziewięciu szpilkach, ostatecznie produkowana z ośmioszpilkowym. Lampy ECH21 (i jej wersja do szeregowego żarzenia UCH21) były stosowane w ogromnej liczbie europejskich odbiorników radiowych. Na stronach Radiomuseum wymieniono 1135 typów radioodbiorników, w których znalazła zastosowanie.

Struktury triody i heptody są oddzielne (w odróżnieniu od wielu wcześniejszych lamp mieszających, w których były połaczone na stałe). Umożliwia to wykorzystanie lampy nie tylko jako mieszacza, ale również w innej konfiguracji. Na przykład w radioodbiornikach [[Pionier]] i pochodnych stosowano jedną ECH21 jako mieszacz, a drugą jako wzmacniacze pośredniej (heptoda) i małej (trioda) częstotliwości. W odbiorniku [[Aga]] w wersji "radiowęzłowej" (RSZ-F-8W) stosowano nawet trzy lampy ECH21 - trzecia pełniła rolę wzmacniacza małej częstotliwości (heptoda) i odwracacza fazy (trioda).

W latach późniejszych została zastąpiona przez lampy miniaturowe: rimlokową ECH41, oraz nowalową ECH81.

== Odpowiedniki ==
* ECH71, TH1, X143.
* Identyczne elektrycznie, o innych cokołach: ECH4, ECH4N, ECH34.
* Różniące się żarzeniem: UCH21, UCH71 (szeregowe, 100 mA).

== Ciekawostki ==
* Lampa ECH21 była wyjątkowo długo stosowana w Polsce, jeszcze w latach 60, gdy w innych krajach stosowano już powszechnie miniaturowe lampy z cokołem nowalowym. Znaleźć ją można w pochodzących z tego okresu radioodbiornikach [[Menuet]], [[Romans]], [[Rondo]] czy [[Barkarola]]. W 1960 wyprodukowano w Polsce 468000 lamp ECH21 (cena detaliczna 35 zł) i 298000 lamp UCH21 (cena 37 zł)<ref>{{Książka |tytuł=Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego| miejsce=Warszawa |rok=1964 | strona= 410}}</ref>.
* Firma Tesla produkowała elektrycznie identyczną lampę z cokołem bocznostykowym żarzoną napięciem 4V. Miała oznaczenie ACH1n, była wersją ECH4 w serii A.

== Właściwości i możliwości wykorzystania ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* {{Książka |imię=Piotr |nazwisko=Mikołajczyk |imię2=Bohdan |nazwisko2=Paszkowski | tytuł=Electronic Universal Vade-mecum | rok=1964 | wydawnictwo = WNT | miejsce = Warszawa }}
* [http://www.radiomuseum.org/tubes/tube_ech21.html ECH21 na stronie Radiomuseum.].

{{Oznaczenia parametrów lamp}}

[[Kategoria:Lampy według typu]]

Trioda

2013-11-15T11:21:50Z

OTLamp:

[[Plik:Triody var.jpg|thumb|250px|Triody napięciowe różnych generacji: RE16 (z 07.1918), REN1004 (lata 20-30), AC2 i 6F5M (lata 30-40), EC81 (lata 50)]]

Trioda to najprostsza i najstarsza [[lampa elektronowa]] wzmacniająca sygnały elektryczne. Posiada trzy elektrody – [[Anoda|anodę]], [[Katoda|katodę]] i [[siatka|siatkę]]. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce. Znalazła zastosowanie w licznych układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach i innych.

Krótko ''triodą'' nazywa się najczęściej trójelektrodowe [[lampa próżniowa|lampy próżniowe]], choć niektóre [[tyratron]]y są [[lampa gazowana|gazowanymi]] triodami.

W początkowym okresie rozwoju techniki półprzewodnikowej [[tranzystor]] nazywano ''triodą półprzewodnikową'' lub ''triodą krystaliczną''.

[[Plik:Triode_tube_schematic_pl.svg|thumb|150px|]]

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny triody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
|-
|[[Plik:Trioda symbol.svg|90px]]
|[[Plik:Trioda symbol-2.svg|90px]]
|}
</div>
Trioda składa się z umieszczonych w próżniowej bańce (najczęściej szklanej) trzech elektrod: żarzonej katody, anody i umieszczonej pomiędzy nimi siatki. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska [[emisja termoelektronowa| termoemisji]], możliwa jest emisja elektronów. Anoda jest spolaryzowana względem katody dodatnio i pole elektryczne między nimi przyspiesza elektrony, które docierają do anody. Na pole elektryczne wpływa również siatka – możliwa jest więc regulacja prądu anody za pomocą innej elektrody – siatki. Ponieważ siatka znajduje się dużo bliżej katody niż anoda to wpływa ona silniej na pole elektryczne w sąsiedztwie katody niż anoda – im silniej tym większe wzmocnienie da się uzyskać za pomocą lampy.

Gdy siatka jest spolaryzowana ujemnie (w stosunku do katody) hamuje ona elektrony i zawraca je do katody zmniejszając prąd anodowy. Przy katodzie tworzy się wtedy chmura przestrzennego ładunku ujemnego (elektronów), która przeciwdziała emisji elektronów z katody. Gdy siatka jest spolaryzowana dodatnio, dodatkowo przyspiesza elektrony, zwiększając płynący prąd (część elektronów dociera jednak wtedy do siatki powodując przepływ prądu w jej obwodzie).
{{clear|left}}
== Historia ==
[[Plik:Triode tube 1906.jpg|thumb|Trioda Lee De Foresta z 1906]]
* W 1906 Austriak Robert von Lieben wynalazł trójelektrodowy prostownik rtęciowy z elektrodą sterującą<ref>Patent niemiecki DRP 179807.</ref>.
* Pierwszą triodę skonstruował w roku 1906 Lee De Forest.
* Irving Langmuir pracując dla General Electric w latach 1909 - 1916 udoskonalił znacznie technikę próżniową i wynalazł pompę dyfuzyjną, co umożliwiło osiąganie wysokiej próżni i poprawiło znacznie parametry lamp elektronowych. Langmuir opracował również podstawy teorii lamp elektronowych.
* W 1911 użyto triody jako wzmacniacza, a w 1914 zastosowano triody we wzmacniaczach linii telefonicznej na trasie Nowy Jork - San Francisco.
* W 1920 RCA rozpoczęło na dużą skalę produkcję triod UV200 ("miękka", detekcyjna) i UV201 ("twarda", wzmacniająca). Były to pierwsze lampy przeznaczone dla masowego odbiorcy.
* W 1921 RCA rozpoczęło seryjną produkcję nadawczych triod mocy UV202 (o mocy 5 W), UV203 (50 W) i UV204 (250 W).
* W Polsce produkcję pierwszych lamp (triod) rozpoczęła w niewielkiej skali warszawska firma [[Radjopol]] 1 grudnia 1921 r<ref>Krzysztof Chołoniewski i Józef Koszewski, ''Polska radiotechnika lotnicza 1918-1939'', Wydawnictwo ZP, Piekary Śląskie, 2009,ISBN 978-83-61529-06-4, str. 94.</ref>.

Wynalezienie triody miało decydujące znaczenie dla powstania i rozwoju elektroniki. Początkowo trioda znalazła zastosowanie w telefonii, radiotelegrafii i radiofonii, później rozwinęły się też inne dziedziny w tym telewizja i komputery.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Audiony ===
Pierwsze triody powstały w czasach gdy stan technologii nie pozwalał jeszcze na wytwarzanie wysokiej próżni. Gazy resztkowe znajdujące się w bańce lamp powodowały, że ich charakterystyki były mocno nieliniowe, co uniemożliwiało stosowanie ich jako liniowych wzmacniaczy. Były wykorzystywane jako efektywne detektory sygnałów zmodulowanych amplitudowo, zwane audionami.

Dopiero rozwój techniki próżniowej umożliwił wyprodukowanie triody nadającej się do wzmacniania sygnałów. Lampy elektronowe o wysokiej próżni nazywano "twardymi", w odróżnieniu od wcześniejszych, zawierających gazy resztkowe, określanych jako "miękkie".

Przykłady audionów ("miękkich" triod): UX200, UX200A, DE5, 00A, F12A, 412A.

=== Triody napięciowe ===
[[Plik:Dubulttriode darbiibaa.jpg|thumb|120px|Podwójna trioda napięciowa ECC83]]
<div style="float: left">
[[Plik:Trioda wzmacniacz.svg|thumb|left|250px|Schemat wzmacniacza triodowego w układzie wspólnej katody]]</div>
Triody napięciowe to lampy o niewielkiej dopuszczalnej mocy wydzielanej w anodzie. Oprócz zastosowań we wzmacniaczach sygnałów elektrycznych były też używane we wielu innych układach elektronicznych: przerzutnikach, układach logicznych, generatorach, mieszaczach, układach automatyki itp.

Wzmacniacze na triodzie mogą być budowane w trzech konfiguracjach, w zależności od tego, do jakich elektrod dostarcza się sygnał sterujący i odbiera wyjściowy:
* ze wspólną katodą - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z anody, a katoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; najczęściej spotykany;
* ze wspólną siatką - sygnał wejściowy jest dostarczany na katodę, wyjściowy odbierany z anody, a siatka jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ ma zastosowanie głównie we wzmacniaczach wielkiej częstotliwości;
* ze wspólną anodą (wtórnik katodowy) - sygnał wejściowy jest dostarczany na siatkę, wyjściowy odbierany z katody, a anoda jest wspólna dla sygnałów wejściowego i wyjściowego; układ charakteryzuje się wzmocnieniem napięciowym bliskim jedności, ma natomiast duży opór wejściowy i mały wyjściowy.

Przykłady triod napięciowych: A209, A409, A415, A425, REN904, AC2, 6C5, 6J5, EC90, EC92, EC86.

Triody napięciowe były często umieszczane po dwie w jednej bańce, lampę taką nazywa się również duotriodą. Bardzo popularnymi przykładami są [[6SN7]] (6N8S), 6J6 (ECC91, 6N15P), ECC40, [[ECC81]] (12AT7A), [[ECC82]] (12AU7A), [[ECC83]] (12AX7A), ECC84, [[ECC85]] (6AQ8), [[ECC88]] (6DJ8). Niekiedy podwójne triody posiadały wspólną katodę - na przykład ECC31, ECC92 (6J6, 6N15P), E90CC.

Triody napięciowe wchodziły często w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z diodą, na przykład: ABC1, EBC3, EBC41, 6R7, 6Q7 (duodioda i trioda); EABC80 (trzy diody i trioda).
* Z pentodą napięciową lub mieszającą: ECF80 (6BL8), ECF82 (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z pentodą mocy lub tetrodą strumieniową: VCL11, ECL11, ECL80 (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), ECL84 (6DQ8), ECL85 (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z heksodą lub heptodą. Lampy takie były bardzo często używane w układach przemiany częstotliwości - na triodzie budowano generator lokalny (heterodynę), a heksoda lub heptoda była mieszaczem. Popularne przykłady to: 6J8, ECH2, ECH3, ECH11, [[ECH21]], ECH42, ECH80 (6AN7), ECH81 (6AJ8), ECH84.

=== Triody - selektody ===
[[Selektoda|Selektody]] (lampy regulacyjne) to lampy, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Były one stosowane we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady selektod będących triodami to EC95 (6ER5), EC97 (6FY5), PC900 (4AH5), oraz podwójne: ECC89, ECC189, 6Н5П (6N5P).

=== Triody mocy ===
[[Plik:Triodes-vs.jpg|thumb|250px|Triody mocy do szeregowych stabilizatorów napięcia (6S33S, 6N13S, EC360, 6S19P).]]
Triody mocy (nazywane też głośnikowymi albo końcowymi) to lampy dostarczające do obciążenia sygnał o mocy od ułamka do wielu watów (granica między triodami mocy a napięciowymi jest płynna, zależna od zastosowania). Typowe lampy tego typu to: B205 (RE152), B405 (RE124), B409 (RE134), E406 (RE114), E408N, E409 (RE134), 300B, AD1. Produkowano też podwójne triody mocy przeznaczone do pracy w układach przeciwsobnych: B240, RE402B, KDD1, DDD11, 6N7, 6A6.

Po wynalezieniu pentody i tetrody strumieniowej triody mocy zostały przez nie wyparte. Wymagają większego napięcia sterującego, a do otrzymania układu o dużej sprawności energetycznej potrzebny jest punkt pracy z prądem siatki, co komplikuje stopień sterujący.

W USA stosowano nadal triody mocy w układach odchylania pionowego telewizorów, gdyż ze względu na dużą amplitudę napięcia sterujących je generatorów ich wady nie były w tym zastosowaniu decydujące. Często umieszczano je w jednej bańce i inną triodą, przeznaczoną do pracy w układzie generatora. Przykłady takich lamp to 6DR7 i 6EM7.

Triody mocy do końca dominacji elektroniki lampowej zachowywały swoją pozycję w układach szeregowych stabilizatorów napięcia. Pentody i tetrody strumieniowe są w tym zastosowaniu niewygodne ze względu na skomplikowany sposób zasilania siatki ekranującej. Najpopularniejsze triody produkowane do tego celu to: EC360, 6S19P i 6S33S (pojedyncze) oraz 6AS7G, 6080, 6N5S i 6N13S (podwójne).

=== Triody strumieniowe ===
Lampy tego rodzaju, zwane również neutrodami, posiadają płytki wiązkujące umieszczone między siatką a anodą. Płytki kształtują wąski strumień elektronów, który pada na wydzieloną część anody, oraz ekranują siatkę od pozostałych, nieaktywnych fragmentów anody. Dzięki takiemu zabiegowi uzyskano znaczne zmniejszenie pojemności między siatką a anodą. Triody strumieniowe były optymalizowane do pracy na zakresie UKF. Przykładowe typy: PC95, PC97, EC900. Wchodzą również w skład lamp złożonych: ECC2000, ECC8100.

=== Triody nadawcze ===
[[Plik:Triode 805.jpg|thumb|120px|Trioda nadawcza typu 805.]]
Triody nadawcze charakteryzowały się możliwością uzyskania dużej mocy wyjściowej sygnału wielkiej częstotliwości, co implikowało duże napięcie pracy, dużą dopuszczalną mocą strat w anodzie i wysoką emisyjność katody. Były produkowane na moce poczynając od kilku watów (do urządzeń przenośnych), aż do setek kilowatów. Ekstremalnie duże lampy w nadajnikach radiowych wielkiej mocy były budowane jako rozbieralne, z własnym systemem pomp próżniowych.

Triody nadawcze były stosowane nie tylko w stopniach końcowych nadajników radiowych i telewizyjnych, ale także we wzmacniaczach akustycznych bardzo dużej mocy (kinowych, radiowęzłowych, do nagłaśniania obiektów sportowych itp.) oraz w urządzeniach przemysłowych: generatorach do elektrotermii indukcyjnej i dielektrycznej, generatorach ultradźwiękowych dużej mocy itp. W niektórych zastosowaniach są nadal spotykane.

Przykładowe typy wytwarzane w produkcji seryjnej: 2C22, 2C39, 3C24, 6C24, LD1, DET29, EC56, 841, 1608, 801, 811, 812, 830, 805, 892, GM70, GU16B, GU10B, 152TL, 450TH, TB2,5/300 (polskie oznaczenie T-01), RD200B (T-02), RS1031W (T-26W), TBW12/100, RS1001L.

=== Triody mikrofalowe ===
[[Plik:Triode TS1a.jpg|thumb|250px|Trioda generacyjna na pasmo decymetrowe TS1a z lat II w.ś.]]
Lampy pracujące w zakresie mikrofalowym muszą charakteryzować się elektrodami o małej powierzchni (w celu zminimalizowania pojemności międzyelektrodowych), rozmieszczonymi w małej odległości (by zminimalizować czas przelotu elektronów), z wyprowadzeniami i elektrodami o małej indukcyjności. Jeszcze przed II w.ś. skonstruowano triody "żołędziowe" (RCA typ 955), w których krótkie wyprowadzenia znajdowały się ze wszystkich stron bańki co zmniejszało ich indukcyjność.

Często stosowanymi lampami mikrofalowymi były [[trioda tarczowa|triody tarczowe]] - o elektrodach w postaci równoległych tarcz, z wyprowadzeniami poszczególnych elektrod w postaci pierścieni. Geometria takich lamp umożliwia bezpośrednie włączenie ich do rezonatora wnękowego lub obwodu koncentrycznego. Obudowa była najczęściej wykonana nie ze szkła, ale ze specjalnych gatunków ceramiki o niskich stratach dielektrycznych. Przykłady takich lamp to 2C40, LD7, Z5139.

== Podstawowe parametry ==
Podstawowymi parametrami triody są:
* ''współczynnik wzmocnienia (amplifikacji)'' K<sub>a</sub> (wyrażany w V/V) – parametr mówiący ile razy więcej musi się zmienić napięcie na anodzie w stosunku do napięcia na siatce aby utrzymać ten sam prąd anodowy. W literaturze anglojęzycznej współczynnik wzmocnienia jest oznaczany literą μ lub zapisywany jako mu. Odwrotnością wsp. wzmocnienia jest tzw. ''przechwyt'' D.
* ''nachylenie charakterystyki'' S<sub>a</sub> (wyrażone w [[miliamper|mA]]/[[wolt|V]]) – parametr mówiący o ile miliamperów zmieni się prąd anody przy zmianie napięcia na siatce o 1V przy niezmiennym napięciu na anodzie,
* ''rezystancja (oporność) wewnętrzna'' ρ<sub>a</sub> (wyrażana w [[Om (jednostka)|kΩ]]) – określa ona zależność prądu anodowego od napięcia anody,<br />oraz ''napięcia maksymalne'', ''prąd maksymalny'' i ''moc maksymalna'' jaka może wydzielić się na anodzie.

== Przypisy ==
<references/>

== Źródła ==
# Bohdan Paszkowski (red.): ''Elektronika'', WNT, Warszawa 1971, seria ''Poradnik Inżyniera''.
# Piotr Mikołajczyk i Bohdan Paszkowski: ''Electronic Universal Vade-mecum'', WNT, Warszawa 1964.
# J. Chabłowski, W. Skulimowski ''Elektronika w pytaniach i odpowiedziach'', WN-T, Warszawa 1982, s. 91-98.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Rodzaje i typy lamp elektronowych

2013-10-29T13:21:47Z

OTLamp: Popr. 6П1П

=== Rodzaje lamp elektronowych ===
* [[Lampa elektronowa|Jaki jest ogólny podział lamp? Co to jest lampa próżniowa? ... gazowana? ... obrazowa?]]
* Co to jest i do czego służy...
:* [[dioda|dioda? kenotron]]?
:* [[trioda]]?
:* [[tetroda]]?
:* [[pentoda]]?
:* [[heksoda]]?
:* [[heptoda|heptoda? pentagrid?]]?
:* [[oktoda]]?
:* [[ennoda|ennoda, nonoda]]?
* Co to jest [[selektoda|selektoda? pentoda regulacyjna?]]
* Co to jest [[nuwistor]]?
* Co to jest i do czego służy [[Jarzeniówka stabilizacyjna|stabilitron (jarzeniówka, neonówka stabilizacyjna)?]]
* Co to jest i do czego służy [[bareter|bareter? bareter z urdoksem?]]
* Co to jest i do czego służy tyratron?
* [[Co to jest i do czego służy lampa elektrometryczna?]]
* [[Co to jest lampa "śmieciowa"]]

=== Lampy dziwne, dziwniejsze i najdziwniejsze ===
[[Plik:Dekatron.gif|right]]
* Lampy zliczające.
** [[Dekatron]] - gazowana lampa zliczająca z możliwością odczytu.
** [[Trochotron]] - lampa próżniowa wykorzystująca pole magnetyczne.
** [[E1T]] - zliczająca lampa elektropromieniowa z bezpośrednim odczytem.
* [[Wirkator]] - źródło promieniowania mikrofalowego o ogromnej energii, używane jako broń.
* [[Lampa Wunderlicha]] - coś na kształt zrównoważonego demodulatora amplitudy.
* [[RA0007A]] - lampa sterowana żarzeniem, przetwornik wartości skutecznej.
* [[Przełącznik katodowy]] - pierwsza lampa wzmacniająca sygnały elektryczne (ze sterowaniem magnetycznym).
* [[Katodofon]] - mikrofon plazmowy, dioda gazowana (powietrzna) sterowana falami dźwiękowymi.
* [[Phasitron]] - modulator fazy sterowany polem magnetycznym.
* [[6BN6]] - limiter i dyskryminator częstotliwości o niezwykłej konstrukcji.
* [[Krytron]] - gazowany wyzwalacz detonatorów (i nie tylko).
* [[Selektron]] - lampa pamięciowa z bezpośrednim odczytem.

=== Typy lamp elektronowych ===
[[Plik:Radio_vacuum_tubes.jpg|right|200px]]
* Mam lampę określonego typu. Co to za lampa i do czego się nadaje?
<div style="column-count: 6; -moz-column-count: 6; -webkit-column-count :6; column-gap: 10px; -moz-column-gap: 10px; -webkit-column-gap: 10px;">
* [[1S5T|1AF33, 1AF34]]
* [[1R5T|1H33, 1H34]]
* [[3S4T|1L34]]
* [[1T4T|1F33]]
* [[1R5T|1R5T, 1R5]]
* [[1S5T|1S5T, 1S5]]
* [[1T4T|1T4T, 1T4]]
* [[1R5T|1А1П]]
* [[1T4T|1K1P (1К1П), 1K2P (1К2П)]]
* [[2K2M]]
* [[2Ż2M|2Ż2M (2Ж2М)]]
* [[3S4T|3S4T, 3S4]]
* [[6AC7]]
* [[6AG7]]
* [[EL84|6BQ5]]
* [[EL34|6CA7]]
* [[EF95|6AK5]]
* [[EL36|6CM5]]
* [[ECC88|6DJ8]]
* [[6L6]]
* [[6V6]]
* [[6V6|6P1P (6П1П)]]
* [[EL82|6P18P (6П18П)]]
* [[6L6|6P3S (6П3С)]]
* [[6V6|6P6S (6П6С)]]
* [[6AC7|6Ż4 (6Ж4)]]
* [[EL36|6P31S (6П31С)]]
* [[6P9|6P9 (6П9)]]
* [[6D22S|6D22S (6Д22С)]]
* [[EF95|6Ж1П]]
* [[ECC81|12AT7]]
* [[ECC82|12AU7]]
* [[ECC83|12AX7]]
* [[506]]
* [[807]]
* [[1561]]
* [[1801]]
* [[1802]]
* [[1805]]
* [[1927]]
* [[A409]]
* [[A415]]
* [[A425]]
* [[A435]]
* [[A442]]
* [[A609]]
* [[A630]]
* [[AB1]]
* [[AB2]]
* [[ABC1]]
* [[ABL1]]
* [[ACH1]]
* [[AF2]]
* [[AF3]]
* [[AF7]]
* [[AK1]]
* [[AK2]]
* [[AL1]]
* [[AL4]]
* [[AM1]]
* [[AZ1]]
* [[AZ4]]
* [[B217]]
* [[B225]]
* [[B227]]
* [[B240]]
* [[B262]]
* [[B403]]
* [[B405]]
* [[B406]]
* [[B443]]
* [[E446|B2046]]
* [[B2043]]
* [[C443]]
* [[CB2]]
* [[CBC1]]
* [[CC2]]
* [[CF1]]
* [[CF2]]
* [[CF3]]
* [[CF7]]
* [[CK1]]
* [[CL2]]
* [[CY1]]
* [[1S5T|DAF91, DAF92]]
* [[DE2]]
* [[DE3]]
* [[DE4]]
* [[1T4T|DF91]]
* [[1R5T|DK91]]
* [[3S4T|DL91, DL92]]
* [[E130L]]
* [[E415]]
* [[E424|E424, E424N]]
* [[E430]]
* [[E438]]
* [[E443H]]
* [[E444]]
* [[E446]]
* [[E447]]
* [[E452T]]
* [[E499]]
* [[ECC88|E88CC]]
* [[EAB1]]
* [[EBC3]]
* [[EBL1]]
* [[EBL21]]
* [[ECC81]]
* [[ECC82]]
* [[ECC83]]
* [[ECC84]]
* [[ECC85]]
* [[ECC88]]
* [[ECH21]]
* [[ECH81]]
* [[ECH84]]
* [[ECL80]]
* [[ECL81]]
* [[ECL82]]
* [[ECL84]]
* [[ECL85]]
* [[ECL86]]
* [[EF6]]
* [[EF8]]
* [[EF9]]
* [[EF22]]
* [[EF50]]
* [[EF80]]
* [[EF86]]
* [[EF95]]
* [[EF183]]
* [[EF184]]
* [[EK2]]
* [[EL3|EL3, EL3N]]
* [[EL34]]
* [[EL36]]
* [[EL51]]
* [[EL81]]
* [[EL82]]
* EL83
* [[EL84]]
* [[EL86]]
* [[EM1]]
* [[EM4]]
* [[EM80]]
* [[EM84]]
* [[PY88|EY88]]
* [[807|G-807 (Г-807)]]
* [[EF80|IF860]]
* [[KB2]]
* [[KC1]]
* [[KF1]]
* [[KF2]]
* [[KK2]]
* [[KL1]]
* [[ECC84|PCC84]]
* [[ECC85|PCC85]]
* [[ECC88|PCC88]]
* [[ECL82|PCL82]]
* [[ECL84|PCL84]]
* [[ECL85|PCL85]]
* [[ECL86|PCL86]]
* [[EL36|PL36]]
* [[EL81|PL81]]
* [[EL82|PL82]]
* [[EL83|PL83]]
* [[EL86|PL84]]
* [[EL84|PL841]]
* [[PY88|PY88]]
* [[E443H|RES964]]
* [[1802|RGN354]]
* [[506|RGN1054]]
* [[1805|RGN1064]]
* [[RV12P2000]]
* [[S625]]
* [[UBL21]]
* [[ECC85|UCC85]]
* [[ECH21|UCH21]]
* [[UY1N]]
* [[807|Г807]]
</div>
[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Jakie lampy produkowano w Polsce przed II wojną światową?

2013-10-29T13:10:39Z

OTLamp: dodano B543 i CF7

{{Spis treści}}
== Producenci ==
{{Main| Jakie firmy produkowały w Polsce lampy przed II wojną światową?}}
Pierwsza informacja o produkcji lamp w Polsce (rozpoczętej 1 grudnia 1921, według wzorów francuskich) dotyczy niewielkiej, zatrudniającej kilka osób, warszawskiej firmy [[Radjopol]]. Informacja ukazała się w ''Przeglądzie Elektrotechnicznym'' z czerwca 1922<ref>''K. Chołoniewski i in., Polska radiotechnika...'', str. 94</ref>. Produkcja na większą skalę rozpoczęła się po włączeniu Radjopolu do Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego.

Produkcja na dużą skalę została uruchomiona przez firmę [[Philips|Philips Polska]], a liczbę odbiorczych lamp elektronowych wytwarzanych w Polsce bezpośrednio przed II w.ś. szacuje się na od około 700 tysięcy<ref>M. Hutnik i in., ''Zarys historii...'', str. 7.</ref> do 1,2 miliona<ref name=autonazwa1>''Vademecum polskiego...'', str. 409</ref> sztuk rocznie.

Poz tym przed II wojną światową lampy produkowały jeszcze [[Polskie Towarzystwo Radjotechniczne]] (PTR), firma [[Polon]] z Bydgoszczy, i Zjednoczone Fabryki Żarówek [[Tungsram]] w Warszawie.

== Rozpoznawanie polskich lamp ==

== Lampy ==
=== [[Dioda|Diody]] prostownicze ===
<div style="float: right">
<gallery widths=200 heights=140>
Plik:506K.JPG|Duodioda prostownicza 506K
Plik:1802.JPG|Dioda prostownicza 1802
</gallery>
</div>
==== 506 ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy. Lampa bardzo popularna, w latach 30 stosowana w wielu odbiornikach radiowych różnych firm.
* Uż=4V, Io=75mA przy Utr=300V.

==== 1801 ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy. Stosowana w prostszych odbiornikach radiowych, o mniejszym poborze prądu anodowego, często reakcyjnych.
* Uż=4V, Io=30mA przy Utr=250V.

==== 1802 ====
* Producent: Philips. Bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy.Stosowana w prostszych odbiornikach radiowych, o mniejszym poborze prądu anodowego, często reakcyjnych.
* Uż=4V, Io=25mA przy Utr=250V.

==== [[AZ1]] ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół bocznostykowy. Lampa bardzo popularna, stosowana w wielu odbiornikach radiowych różnych firm.
* Uż=4V, Io=100mA przy Utr=300V.

==== CY1 ====
* Producent: Philips. Dioda pośrednio żarzona, cokół bocznostykowy. Lampa stosowana w odbiornikach o zasilaniu uniwersalnym.
* Uż=20V, Iż=200mA, Io=80mA przy Utr=250V.

<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:AZ1.JPG|Duodioda prostownicza AZ1
Plik:CY1.JPG|Dioda prostownicza CY1
Plik:Ab1Philips.jpg|Duodioda detekcyjna AB1
Plik:AB2 Philips.JPG|Duodioda detekcyjna AB2
</gallery>
</div>

=== Diody sygnałowe ===
==== AB1 ====
* Producent: Philips. Pośrednio żarzona duodioda ze wspólną katodą z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, Io=0,8mA przy Utr=200V

==== AB2 ====
* Producent: Philips. Pośrednio żarzona duodioda ze wspólną katodą. Wczesna wersja posiadała cokół kołkowy, późniejsza bocznostykowy.
* Uż=4V, Io=0,8mA przy Utr=200V

[[Plik:E438.JPG|thumb|200px|Trioda napięciowa E438]]
=== [[Trioda|Triody]] napięciowe ===
==== A209 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo">R. Stinzing i in.: ''Złote...''</ref>. Cokół kołkowy, do odbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, μ=9, S=1mA/V.

==== A409 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=10, S=0,9mA/V.

==== A415 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=15, S=1,5mA/V.

==== A425 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach wzmacniaczy w.cz. i m.cz. odbiorników radiowych.
* Uż=4V, μ=25, S=1,2mA/V.

==== DE2HF ====
* Producent: PTR<ref name="Ber">Henryk Berezowski, [http://radioretro.pl/lampy.html Radio retro - lampy elektronowe]; data dostępu = 2011-02-18</ref>. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=2V, μ=12.

==== DE2LF ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=2V, μ=7.

==== E438 ====
* Producent: Philips. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=42, S=1,5mA/V.

==== KL1 ====
* Producent: PTR<ref name="HE">''Historia elektryki...'', str. 816.</ref>. Cokół kołkowy, lampa produkowana na licencji firmy Marconi w połowie lat 20, odpowiednik lampy Philipsa E415.
* Uż=4V, μ=15, S=1,4mA/V.

==== RA, RT ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane według wzorów francuskich, wchodziły w skład wojskowej radiostacji [[E-10 (radiostacja)|E-10bis]] produkowanej przez PTR przy końcu lat 20<ref>K. Chołoniewski i in., ''Polska radiotechnika...'', str. 180.</ref>.
* Uż=4V, μ=10-14.

==== RM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=8-12.

==== PRM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=9.

==== SRM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=15-17.

<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:B442.JPG|Tetroda napięciowa B442
Plik:E446.JPG|Pentoda w.cz. E446
Plik:AF2.JPG|Selektoda AF2
</gallery>
</div>
=== [[Tetroda|Tetrody]] napięciowe ===
==== A441 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=0,3mA/V.

==== A442, B442 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=0,7-0,9mA/V.

=== [[Pentoda|Pentody]] napięciowe ===
==== E446 ====
* Producent: Philips. Pentoda wielkiej częstotliwości z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, S=2,5mA/V.

==== AF2 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, S=2,5-0,02mA/V.

==== AF3 ====
<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:AF3.JPG|Selektoda AF3
Plik:CF3.JPG|Selektoda CF3
Plik:AF7.JPG|Pentoda w.cz. AF7
</gallery>
</div>
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=4V, S=1,8-0,002mA/V.

==== AF7 ====
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy.
* Uż=4V, S=2,1mA/V.

==== CF3 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=13V, Iż=200mA, S=1,8-0,002mA/V.

==== CF7 ====
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy.
* Uż=13V, S=2,1mA/V.

==== EF6 ====
<div style="float: right; clear: right;">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:EF6.JPG|Pentoda EF6
Plik:EF8.JPG|Heksody EF8
Plik:EF9.JPG|Pentoda w.cz. EF9
</gallery>
</div>
* Producent: Philips.Cokół bocznostykowy.
* Uż=6,3V, S=1,8mA/V.

==== EF8 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym. W katalogach określana jako pentoda, choć ma dodatkową czwartą siatkę umieszczoną między siatkami sterującą i ekranującą (czyli z formalnego punktu widzenia jest heksodą). Dodatkowa siatka zwykle była łączona z katodą i zmniejszała znacząco prąd siatki ekranującej, a co za tym idzie - szumy wnoszone przez lampę. W folderach reklamowych była nazywana silentodą.
* Uż=6,3V, S=1,8-0,001mA/V.

==== EF9 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=6,3V, S=2,2-0,0045mA/V.

==== KF4 ====
[[Plik:KF4.JPG|thumb|100px|Pentoda w.cz. KF4]]
* Producent: Philips. Pentoda w.cz. z cokołem bocznostykowym. Przeznaczona od radioodbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, S=0,8mA/V.

=== Triody mocy ===
==== B205 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy, do odbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, μ=5, S=1,2mA/V, Po=0,2W.

==== B405, DE6 ====
* Producent: PTR (DE6)<ref name="HE" />, Philips (B405)<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=5, S=1,7mA/V, Pa=3W.

==== B406 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach końcowych odbiorników radiowych.
* Uż=4V, μ=6, S=1,4mA/V, Pa=3.

==== B409 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=9, S=1,8mA/V, Pa=3W.

==== DE4 ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=7.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery>
Plik:C443.JPG|Pentoda mocy C443
Plik:C443 top view.JPG|Pentoda mocy C443 (widok z góry)
</gallery>
</div>
=== Pentody mocy ===
==== B443 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach końcowych odbiorników radiowych.
* Uż=4V, S=1,3mA/V, Pa=3W.

==== B543 ====
* Producent: Philips. Cokół kołkowy.
* Uż=5V, S=1,3mA/V, Pa=3W.

==== C443 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=1,7mA/V, Pa=6W.

==== E443H ====
* Producent: Philips. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=3,0mA/V, Pa=9W.

==== AL4 ====
<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:E443h Pentoda Philips Miniwatt.jpg|Pentoda mocy E443H
Plik:AL4.JPG|Pentoda mocy AL4
Plik:TAL4.JPG|Pentoda mocy TAL4
</gallery>
</div>
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy, katoda pośrednio żarzona. Bardzo popularna, elektrycznie identyczna z lampą EL3N posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=4V, S=9,5mA/V, Pa=9W.

==== EL3 ====
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy, katoda pośrednio żarzona. Bardzo popularna, elektrycznie identyczna z lampą AL4 posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=6,3V, S=9,5mA/V, Pa=9W.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:AK2.JPG|Oktoda AK2
Plik:EK2.jpg|Oktoda EK2
Plik:KK2.JPG|Oktoda KK2
</gallery>
</div>
=== [[Oktoda|Oktody]] ===
==== AK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=4V, Sc=0,6mA/V.

==== EK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=6,3V, Sc=0,55mA/V.

==== KK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=2V, Sc=0,27mA/V.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:ABC1.JPG|Lampa ABC1
Plik:EBC3.JPG|Lampa EBC3
Plik:CBC1.JPG|Lampa CBC1
</gallery>
</div>
=== Duodioda - trioda ===
==== ABC1 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=4V, trioda: μ=27, diody: Io=0,8mA.

==== CBC1 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=13V, Iż=0,2A, trioda: μ=27, diody: Io=0,8mA.

==== EBC3 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=6,3V, trioda: μ=30, diody: Io=0,8mA.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:ABL1.JPG|Lampa ABL1
Plik:EBL1.JPG|Lampa EBL1
</gallery>
</div>
=== Duodioda - pentoda mocy ===
==== ABL1 ====
* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i pentoda mocy posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy. Charakterystyki elektryczne identyczne z EBL1, posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=4V, pentoda: Pa=9W, S=9mA/V, dioda: Io=0,8mA.

==== EBL1 ====
* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i pentoda mocy posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy. Charakterystyki elektryczne identyczne z ABL1, posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=6,3V, pentoda: Pa=9W, S=9mA/V, dioda: Io=0,8mA.

=== Wskaźniki wysterowania ===
[[Plik:Em1Triotron.jpg|thumb|100px|Wskaźnik wysterowania (''magiczne oko'') EM1]]
==== EM1 ====
* Producent: Philips. Lampa typu "magiczne oko" z cokołem bocznostykowym.
* Uż=6,3V.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# Piotr Mikołajczyk: ''Vademecum Lamp Elektronowych'', PWT, Warszawa 1957.
# Krzysztof Chołoniewski, Józef Koszewski: ''Polska radiotechnika lotnicza 1918-1939'', Wydawnictwo ZP, Piekary Śląskie 2009, ISBN 978-83-61529-06-4, str. 94.
# Mieczysław Hutnik, Tadeusz Pachniewicz: ''Zarys historii polskiego przemysłu elektronicznego do 1985 roku'', SEP, Warszawa 1994.
# SEP: ''Historia elektryki polskiej'', WNT, Warszawa 1974, tom III, Elektronika i telekomunikacja.
# Stinzing Roman, Szczygieł Eugeniusz i Berezowski Henryk: ''Złote lata radia w II Rzeczypospolitej''. Nowy Sącz: V.I.D.I., 2000, str. 156. ISBN 83-909628-6-1

{{Oznaczenia parametrów lamp}}

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]
[[Kategoria:Firmy]]

Jakie lampy produkowano w Polsce przed II wojną światową?

2013-10-29T13:05:56Z

OTLamp:

{{Spis treści}}
== Producenci ==
{{Main| Jakie firmy produkowały w Polsce lampy przed II wojną światową?}}
Pierwsza informacja o produkcji lamp w Polsce (rozpoczętej 1 grudnia 1921, według wzorów francuskich) dotyczy niewielkiej, zatrudniającej kilka osób, warszawskiej firmy [[Radjopol]]. Informacja ukazała się w ''Przeglądzie Elektrotechnicznym'' z czerwca 1922<ref>''K. Chołoniewski i in., Polska radiotechnika...'', str. 94</ref>. Produkcja na większą skalę rozpoczęła się po włączeniu Radjopolu do Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego.

Produkcja na dużą skalę została uruchomiona przez firmę [[Philips|Philips Polska]], a liczbę odbiorczych lamp elektronowych wytwarzanych w Polsce bezpośrednio przed II w.ś. szacuje się na od około 700 tysięcy<ref>M. Hutnik i in., ''Zarys historii...'', str. 7.</ref> do 1,2 miliona<ref name=autonazwa1>''Vademecum polskiego...'', str. 409</ref> sztuk rocznie.

Poz tym przed II wojną światową lampy produkowały jeszcze [[Polskie Towarzystwo Radjotechniczne]] (PTR), firma [[Polon]] z Bydgoszczy, i Zjednoczone Fabryki Żarówek [[Tungsram]] w Warszawie.

== Rozpoznawanie polskich lamp ==

== Lampy ==
=== [[Dioda|Diody]] prostownicze ===
<div style="float: right">
<gallery widths=200 heights=140>
Plik:506K.JPG|Duodioda prostownicza 506K
Plik:1802.JPG|Dioda prostownicza 1802
</gallery>
</div>
==== 506 ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy. Lampa bardzo popularna, w latach 30 stosowana w wielu odbiornikach radiowych różnych firm.
* Uż=4V, Io=75mA przy Utr=300V.

==== 1801 ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy. Stosowana w prostszych odbiornikach radiowych, o mniejszym poborze prądu anodowego, często reakcyjnych.
* Uż=4V, Io=30mA przy Utr=250V.

==== 1802 ====
* Producent: Philips. Bezpośrednio żarzona, cokół kołkowy.Stosowana w prostszych odbiornikach radiowych, o mniejszym poborze prądu anodowego, często reakcyjnych.
* Uż=4V, Io=25mA przy Utr=250V.

==== [[AZ1]] ====
* Producent: Philips. Duodioda bezpośrednio żarzona, cokół bocznostykowy. Lampa bardzo popularna, stosowana w wielu odbiornikach radiowych różnych firm.
* Uż=4V, Io=100mA przy Utr=300V.

==== CY1 ====
* Producent: Philips. Dioda pośrednio żarzona, cokół bocznostykowy. Lampa stosowana w odbiornikach o zasilaniu uniwersalnym.
* Uż=20V, Iż=200mA, Io=80mA przy Utr=250V.

<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:AZ1.JPG|Duodioda prostownicza AZ1
Plik:CY1.JPG|Dioda prostownicza CY1
Plik:Ab1Philips.jpg|Duodioda detekcyjna AB1
Plik:AB2 Philips.JPG|Duodioda detekcyjna AB2
</gallery>
</div>

=== Diody sygnałowe ===
==== AB1 ====
* Producent: Philips. Pośrednio żarzona duodioda ze wspólną katodą z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, Io=0,8mA przy Utr=200V

==== AB2 ====
* Producent: Philips. Pośrednio żarzona duodioda ze wspólną katodą. Wczesna wersja posiadała cokół kołkowy, późniejsza bocznostykowy.
* Uż=4V, Io=0,8mA przy Utr=200V

[[Plik:E438.JPG|thumb|200px|Trioda napięciowa E438]]
=== [[Trioda|Triody]] napięciowe ===
==== A209 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo">R. Stinzing i in.: ''Złote...''</ref>. Cokół kołkowy, do odbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, μ=9, S=1mA/V.

==== A409 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=10, S=0,9mA/V.

==== A415 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=15, S=1,5mA/V.

==== A425 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach wzmacniaczy w.cz. i m.cz. odbiorników radiowych.
* Uż=4V, μ=25, S=1,2mA/V.

==== DE2HF ====
* Producent: PTR<ref name="Ber">Henryk Berezowski, [http://radioretro.pl/lampy.html Radio retro - lampy elektronowe]; data dostępu = 2011-02-18</ref>. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=2V, μ=12.

==== DE2LF ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=2V, μ=7.

==== E438 ====
* Producent: Philips. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=42, S=1,5mA/V.

==== KL1 ====
* Producent: PTR<ref name="HE">''Historia elektryki...'', str. 816.</ref>. Cokół kołkowy, lampa produkowana na licencji firmy Marconi w połowie lat 20, odpowiednik lampy Philipsa E415.
* Uż=4V, μ=15, S=1,4mA/V.

==== RA, RT ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane według wzorów francuskich, wchodziły w skład wojskowej radiostacji [[E-10 (radiostacja)|E-10bis]] produkowanej przez PTR przy końcu lat 20<ref>K. Chołoniewski i in., ''Polska radiotechnika...'', str. 180.</ref>.
* Uż=4V, μ=10-14.

==== RM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=8-12.

==== PRM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=9.

==== SRM ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Produkowane na licencji francuskiej.
* Uż=4V, μ=15-17.

<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:B442.JPG|Tetroda napięciowa B442
Plik:E446.JPG|Pentoda w.cz. E446
Plik:AF2.JPG|Selektoda AF2
</gallery>
</div>
=== [[Tetroda|Tetrody]] napięciowe ===
==== A441 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=0,3mA/V.

==== A442, B442 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=0,7-0,9mA/V.

=== [[Pentoda|Pentody]] napięciowe ===
==== E446 ====
* Producent: Philips. Pentoda wielkiej częstotliwości z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, S=2,5mA/V.

==== AF2 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem kołkowym.
* Uż=4V, S=2,5-0,02mA/V.

==== AF3 ====
<div style="float: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:AF3.JPG|Selektoda AF3
Plik:CF3.JPG|Selektoda CF3
Plik:AF7.JPG|Pentoda w.cz. AF7
</gallery>
</div>
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=4V, S=1,8-0,002mA/V.

==== AF7 ====
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy.
* Uż=4V, S=2,1mA/V.

==== CF3 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=13V, Iż=200mA, S=1,8-0,002mA/V.

==== EF6 ====
<div style="float: right; clear: right;">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:EF6.JPG|Pentoda EF6
Plik:EF8.JPG|Heksody EF8
Plik:EF9.JPG|Pentoda w.cz. EF9
</gallery>
</div>
* Producent: Philips.Cokół bocznostykowy.
* Uż=6,3V, S=1,8mA/V.

==== EF8 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym. W katalogach określana jako pentoda, choć ma dodatkową czwartą siatkę umieszczoną między siatkami sterującą i ekranującą (czyli z formalnego punktu widzenia jest heksodą). Dodatkowa siatka zwykle była łączona z katodą i zmniejszała znacząco prąd siatki ekranującej, a co za tym idzie - szumy wnoszone przez lampę. W folderach reklamowych była nazywana silentodą.
* Uż=6,3V, S=1,8-0,001mA/V.

==== EF9 ====
* Producent: Philips. Selektoda z cokołem bocznostykowym.
* Uż=6,3V, S=2,2-0,0045mA/V.

==== KF4 ====
[[Plik:KF4.JPG|thumb|100px|Pentoda w.cz. KF4]]
* Producent: Philips. Pentoda w.cz. z cokołem bocznostykowym. Przeznaczona od radioodbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, S=0,8mA/V.

=== Triody mocy ===
==== B205 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy, do odbiorników bateryjnych.
* Uż=2V, μ=5, S=1,2mA/V, Po=0,2W.

==== B405, DE6 ====
* Producent: PTR (DE6)<ref name="HE" />, Philips (B405)<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=5, S=1,7mA/V, Pa=3W.

==== B406 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach końcowych odbiorników radiowych.
* Uż=4V, μ=6, S=1,4mA/V, Pa=3.

==== B409 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=9, S=1,8mA/V, Pa=3W.

==== DE4 ====
* Producent: PTR<ref name="Ber" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, μ=7.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery>
Plik:C443.JPG|Pentoda mocy C443
Plik:C443 top view.JPG|Pentoda mocy C443 (widok z góry)
</gallery>
</div>
=== Pentody mocy ===
==== B443 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy. Stosowana w stopniach końcowych odbiorników radiowych.
* Uż=4V, S=1,3mA/V, Pa=3W.

==== B543 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=5V, S=1,3mA/V, Pa=3W.

==== C443 ====
* Producent: Philips<ref name="zlo" />. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=1,7mA/V, Pa=6W.

==== E443H ====
* Producent: Philips. Cokół kołkowy.
* Uż=4V, S=3,0mA/V, Pa=9W.

==== AL4 ====
<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=200>
Plik:E443h Pentoda Philips Miniwatt.jpg|Pentoda mocy E443H
Plik:AL4.JPG|Pentoda mocy AL4
Plik:TAL4.JPG|Pentoda mocy TAL4
</gallery>
</div>
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy, katoda pośrednio żarzona. Bardzo popularna, elektrycznie identyczna z lampą EL3N posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=4V, S=9,5mA/V, Pa=9W.

==== EL3 ====
* Producent: Philips. Cokół bocznostykowy, katoda pośrednio żarzona. Bardzo popularna, elektrycznie identyczna z lampą AL4 posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=6,3V, S=9,5mA/V, Pa=9W.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:AK2.JPG|Oktoda AK2
Plik:EK2.jpg|Oktoda EK2
Plik:KK2.JPG|Oktoda KK2
</gallery>
</div>
=== [[Oktoda|Oktody]] ===
==== AK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=4V, Sc=0,6mA/V.

==== EK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=6,3V, Sc=0,55mA/V.

==== KK2 ====
* Producent: Philips. Mieszacz częstotliwości do odbiorników radiowych, z cokołem bocznostykowym.
Uż=2V, Sc=0,27mA/V.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:ABC1.JPG|Lampa ABC1
Plik:EBC3.JPG|Lampa EBC3
Plik:CBC1.JPG|Lampa CBC1
</gallery>
</div>
=== Duodioda - trioda ===
==== ABC1 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=4V, trioda: μ=27, diody: Io=0,8mA.

==== CBC1 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=13V, Iż=0,2A, trioda: μ=27, diody: Io=0,8mA.

==== EBC3 ====

* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i trioda posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy.
Uż=6,3V, trioda: μ=30, diody: Io=0,8mA.

<div style="float: right; clear: right">
<gallery widths=100 heights=150>
Plik:ABL1.JPG|Lampa ABL1
Plik:EBL1.JPG|Lampa EBL1
</gallery>
</div>
=== Duodioda - pentoda mocy ===
==== ABL1 ====
* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i pentoda mocy posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy. Charakterystyki elektryczne identyczne z EBL1, posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=4V, pentoda: Pa=9W, S=9mA/V, dioda: Io=0,8mA.

==== EBL1 ====
* Producent: Philips. Lampa złożona - dwie diody detekcyjne i pentoda mocy posiadające wspólną katodę. Cokół bocznostykowy. Charakterystyki elektryczne identyczne z ABL1, posiadającą inne napięcie żarzenia.
* Uż=6,3V, pentoda: Pa=9W, S=9mA/V, dioda: Io=0,8mA.

=== Wskaźniki wysterowania ===
[[Plik:Em1Triotron.jpg|thumb|100px|Wskaźnik wysterowania (''magiczne oko'') EM1]]
==== EM1 ====
* Producent: Philips. Lampa typu "magiczne oko" z cokołem bocznostykowym.
* Uż=6,3V.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
# Piotr Mikołajczyk: ''Vademecum Lamp Elektronowych'', PWT, Warszawa 1957.
# Krzysztof Chołoniewski, Józef Koszewski: ''Polska radiotechnika lotnicza 1918-1939'', Wydawnictwo ZP, Piekary Śląskie 2009, ISBN 978-83-61529-06-4, str. 94.
# Mieczysław Hutnik, Tadeusz Pachniewicz: ''Zarys historii polskiego przemysłu elektronicznego do 1985 roku'', SEP, Warszawa 1994.
# SEP: ''Historia elektryki polskiej'', WNT, Warszawa 1974, tom III, Elektronika i telekomunikacja.
# Stinzing Roman, Szczygieł Eugeniusz i Berezowski Henryk: ''Złote lata radia w II Rzeczypospolitej''. Nowy Sącz: V.I.D.I., 2000, str. 156. ISBN 83-909628-6-1

{{Oznaczenia parametrów lamp}}

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]
[[Kategoria:Firmy]]

Pentoda

2013-06-08T11:03:12Z

OTLamp:

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: ECF1, ECF12, [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF83, ECF86, ECF200, ECF201, ECF202, ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF803, ECF804, ECF805, ECF812, ECF8070, oraz bateryjne KCF30, DCF60.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).
* Ze wskaźnikiem dostrojenia: EFM1, EFM11
* Podwójne pentody napięciowe: EFF50, EFF51, DFF50, DFF51, DFF101, 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80 (niekiedy wykorzystywana również w odbiornikach stereofonicznych do realizacji dwukanałowego wzmacniacza na jednej lampie) i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Pentoda

2013-06-08T10:57:22Z

OTLamp:

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: ECF1, ECF12, [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF83, ECF86, ECF200, ECF201, ECF202, ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF803, ECF804, ECF805, ECF812, ECF8070, oraz bateryjne KCF30, DCF60.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50, EFF51, DFF50, DFF51, DFF101 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80 (niekiedy wykorzystywana również w odbiornikach stereofonicznych do realizacji dwukanałowego wzmacniacza na jednej lampie) i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Pentoda

2013-06-08T10:56:21Z

OTLamp: Dodano typy lamp złożonych z pentodami napięciowymi.

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: ECF1, ECF12, KCF30, [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF83, ECF86, ECF200, ECF201, ECF202, ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF803, ECF804, ECF805, ECF812, ECF8070, oraz bateryjne KCF30, DCF60.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50, EFF51, DFF50, DFF51, DFF101 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80 (niekiedy wykorzystywana również w odbiornikach stereofonicznych do realizacji dwukanałowego wzmacniacza na jednej lampie) i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Pentoda

2013-06-08T10:46:44Z

OTLamp:

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80 (niekiedy wykorzystywana również w odbiornikach stereofonicznych do realizacji dwukanałowego wzmacniacza na jednej lampie) i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Pentoda

2013-06-08T10:41:24Z

OTLamp:

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody napięciowe: EFF50, EFF51, DFF50, DFF51, DFF101, oraz podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80, PLL80, ULL80 i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Pentoda

2013-06-08T10:33:33Z

OTLamp: Dodano typy podwójnych pentod.

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójne pentody napięciowe do wzmacniaczy przeciwsobnych w.cz. EFF50, EFF51, oraz podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych m.cz.: ELL1, ELL80, PLL80, ULL80 i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy), a także całą gamę lamp bateryjnych: KLL3, KLL32, DLL21, DLL22, DLL25, DLL31, DLL101, DLL102.

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

TG10

2013-06-02T16:05:50Z

OTLamp:

[[File:TG10.jpg|thumb|200px]]
Seria '''TG10, TG11, TG20, TG21''' to pierwsze [[tranzystor|tranzystory]] średniej częstotliwości przemysłowo wielkoseryjnie produkowanych w Polsce. Są tranzystorami germanowymi stopowymi, małej mocy, typu PNP. Były produkowane bardzo krótko, w latach 60.

== Historia ==
Tranzystory serii TG10 i TG20 to pierwsze polskie tranzystory średniej częstotliwości produkowane przemysłowo. Były to germanowe stopowe tranzystory małej mocy, typu PNP. Produkcję podjęto w Fabryce Półprzewodników [[TEWA]] na samym początku lat 60, i bardzo szybko zakończono.<ref>''Vademecum polskiego przemysłu elektronicznego'', WKŁ, Warszawa 1964</ref>. Ich podstawowym przeznaczeniem była praca w odbiornikach radiowych na zakres fal średnich i długich - w układzie mieszacza (TG20) i wzmacniacza pośredniej częstotliwości (TG10). Zostały szybko wyparte przez stopowo-dyfuzyjne tranzystory serii [[TG40]] o znacznie lepszych parametrach. Tranzystory typu TG11 i TG21 były przeznaczone do układów przełączających, stosowano je w pierwszych seriach modułów logicznych [[Logister]].

== Charakterystyka ==
* Tranzystory TG10, TG11, TG20 i TG21 najczęściej występowały w typowych w półokrągło zakończonych podłużnych obudowach metalowych (obudowa nie była połączona z żadną z elektrod) malowanych na charakterystyczny zielony kolor. Kolektor oznaczano czerwoną kropką. Rzadziej spotyka się je w obudowach nietypowych.
* Tranzystory TG11 i TG21 były przeznaczone do pracy w układach impulsowych.

{| class="wikitable"
|-
! rowspan = 2 | Typ
! colspan = 4 | Parametry dopuszczalne
! colspan = 4 | Parametry charakterystyczne
! rowspan = 2 | Uwagi
|-
! U<sub>CBO</sub> [V] !! U<sub>CES</sub> [V] !! I<sub>C</sub> [mA] !! P<sub>C</sub> [mW] (t<sub>case</sub>=25°C) !! h<sub>21E</sub> (-0.5mA,-6V) !! -I<sub>CBO</sub> (max,-6V) !! f<sub>T</sub> [MHz] (min,1mA,-6V) !! C<sub>12e</sub> (max) [pF]
|- align=center
! TG10
| -15 || -15 || -5 || 75 || 20..130 || 15 || 3 || 15
| Cena zbytu 57zł, rzadko spotykany.
|- align=center
! TG11
| -15 || -15 || -50 || 75 || ≥20 || 5 || 2 ||
| Rzadko spotykany.
|- align=center
! TG20
| -15 || -15 || -5 || 75 || ≥20 || 10 || 7 || 15
| Cena zbytu 64zł, rzadko spotykany.
|- align=center
! TG21
| -15 || -15 || -50 || 75 || 80..250 || 5 || 7 ||
| Rzadko spotykany.
|}
<center>
<gallery widths=150>
Czar TG10.jpg | Tranzystor TG10 w nietypowej obudowie.
TG11.jpg | Tranzystor TG11
TG20_a.JPG | Tranzystor TG20
TG21.jpg | Tranzystor TG21
</gallery>
</center>

== Propozycje zastosowania ==
To bardzo rzadkie, niegdyś drogie tranzystory. Ich podstawowym przeznaczeniem powinna być renowacja zabytkowego sprzętu.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* [http://bee.mif.pg.gda.pl/Jasiu/Katalog/TG10.pdf Karta katalogowa TG10 online].
* [http://bee.mif.pg.gda.pl/Jasiu/Katalog/TG11.pdf Karta katalogowa TG11 online].
* [http://bee.mif.pg.gda.pl/Jasiu/Katalog/TG20.pdf Karta katalogowa TG20 online].
* [http://bee.mif.pg.gda.pl/Jasiu/Katalog/TG21.pdf Karta katalogowa TG21 online].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.tubedevices.com/alek/polprzewodniki/tg10/tg10.htm Tranzystor TG10 na stronie Alka Zawady].

[[Kategoria: Półprzewodniki]]

Pentoda

2013-06-02T15:59:45Z

OTLamp: DU412 to tetroda z siatką przeciwładunkową

'''Pentoda''' jest próżniową lampą elektronową zawierającą pięć elektrod: [[anoda|anodę]], żarzoną [[Co to jet katoda?|katodę]] i trzy [[siatka |siatki]].
{{spis treści}}
<div style="float: right">
[[Plik:AF7.JPG|180px|right|thumb|Pentoda AF7]]
</div>
Pentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.

== Budowa i zasada działania ==
<div style="float:left">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="2"| Symbol graficzny pentody
|-
! width="100px" |z katoda żarzoną bezpośrednio
! width="100px" |z katoda żarzoną pośrednio
|-
|[[Plik:Pentode symbol dh pl.svg|90px]]
|[[Plik:Pentode symbol pl.svg|90px]]
|-
| colspan="2" | A - anoda, K - katoda, S1 - siatka sterująca, S2 - siatka ekranująca, S3 - siatka hamująca, Ż - włókno żarzena.
|}
</div>
[[Plik:Roehre el84 zerlegt.jpg|thumb|350px|right|
Części składowe pentody EL84 od lewej:<br />
na górze: dwa radiatory siatki sterującej, górny mostek mikowy, [[Co to jest getter?|getter]];
na dole : włókno żarzenia, pośrednio żarzona katoda tlenkowa, siatka sterująca, siatka ekranująca, siatka hamująca, anoda.]]
Pentoda powstała jako rozwinięcie [[tetroda|tetrody]], przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadą tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę rozpędzone elektrony wybijają z niej ''elektrony wtórne''. Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, to część elektronów wtórnych osiąga tą siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.

Wprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.

== Historia ==
* Pierwszą lampę z trzema siatkami skonstruował około 1917 roku Walter Schottky. Nie była to klasyczna pentoda, lecz tetroda z dodatkową siatką przeciwładunkową (umieszczoną pomiędzy katodą a siatką sterującą).
* Węgierska firma Vatea około roku 1925 podjęła produkcję lampy z siatką przeciwładunkową (typu TN406). Dodatkowa siatka umożliwiała pracę lampy przy niskim napięciu anodowym.
* Klasyczną pentodę z siatką hamującą umieszczoną między siatką ekranującą a anodą wynalazł w 1927 Bernard D.H. Tellegen.
* We wrześniu 1927 Philips wypuścił pierwszą pentodę - głośnikową B443. Choć pierwsze pentody wykorzystywano jako lampy głośnikowe (wzmacniacze na pentodzie miały lepszą sprawność niż wzmacniacze na triodach), szybko stały się one podstawowymi lampami wzmacniającymi, zwłaszcza w zakresie wysokich częstotliwości.

== Rodzaje i zastosowania ==
=== Pentody napięciowe ===
Pentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.

[[Plik:6Z4 var.jpg|thumb|300px|Pentody 6AC7/6Ż4 różnej produkcji - polskiej (Telam), NRD i ZSRR.]]
Niektóre z pentod napięciowych były lampami o ogromnej popularności. Należały do nich na przykład [[EF6]], EF14, 6SJ7 (6Ż8), 6AC7 (6Ż4), [[EF86]] (o małym mikrofonowaniu i przydźwięku, przeznaczona do czułych wzmacniaczy m.cz.), EF94 (6AU6, 6Ż4P), [[EF95]] (6AK5, 6Ż1P), [[EF80]] (6BX6). W samym roku 1961 wyprodukowano w Polsce ponad milion trzysta tysięcy lamp EF80, zdecydowanie więcej niż lamp jakiegokolwiek innego typu.

==== Selektody ====
[[Selektoda|Selektody]] (zwane też lampami regulacyjnymi) są to lampy napięciowe, w których siatka sterująca posiada obszary o różnej gęstości, co powoduje duże zmiany nachylenia charakterystyki (a co za tym idzie również wzmocnienia) w zależności od punktu pracy lampy. Tego typu pentody były bardzo powszechnie stosowane w odbiornikach radiowych we wzmacniaczach wielkiej i pośredniej częstotliwości z automatyczną regulacją wzmocnienia.

Przykłady pentod-selektod wielkiej częstotliwości to [[E447]], [[AF2]], [[AF3]], RENS1294, EF5, EF11, EF9, EF22, EF41, EF85, EF89, EF183.

Produkowano również pentodę regulacyjną przeznaczoną do wzmacniania małych sygnałów małej częstotliwości (EF83). Stosowano ją na przykład w magnetofonach, w układach automatycznej regulacji poziomu zapisu.

==== Lampy złożone ====
Pentody napięciowe często wchodziły w skład lamp złożonych, zawierających w jednej bańce również systemy innych lamp.
* Z triodą: [[ECF80]] (6BL8), [[ECF82]] (6U8), ECF801 (6GJ7), EFC802 (6JW8), ECF804, 7199.
* Z diodami: DAF91, DAF92, [[1S5T]] (bateryjne), EAF42 (dioda i pentoda napięciowa); EBF2, EBF11, [[EBF80]], [[EBF89]] (duodioda i pentoda napięciowa).

Stosunkowo nieliczne były napięciowe pentody podwójne, zawierające dwa identyczne systemy w jednej bańce. Przykłady to EFF50 i 6C9.

=== Pentody szerokopasmowe ===
Wzmocnienie lampy przy wielkich częstotliwościach jest tym większe im większy jest stosunek nachylenia charakterystyki do pojemności międzyelektrodowych lampy. By otrzymać pentody pracujące przy jak najwyższych częstotliwościach zwiększano nachylenie charakterystyki, ale w konwencjonalnych pentodach wymagało to zwiększania mocy żarzenia i trudno było osiągnąć nachylenia większe od kilkunastu mA/V.

==== Z siatką napinaną ====
Skuteczną metodą na zwiększenie nachylenia charakterystyki było zastosowanie siatki w postaci gęsto umieszczonych blisko katody cienkich drucików, napiętych na specjalnej ramce. Lampy tego typu wymagały bardzo dużej precyzji wytwarzania i były trudne technologicznie. Przykłady pentod z siatką napinaną to [[E180F]] (6Ż9P), [[EF184]] (6EJ7), 6Ż11P.

==== Z emisją wtórną ====
Pentody z emisją wtórną były skonstruowane w ten sposób, że elektrony przed osiągnięciem anody uderzały w dodatkową elektrodę, zwaną dynodą, z której na skutek zjawiska emisji wtórnej, wybijały dodatkowe elektrony. Wybite elektrony docierały do anody zwiększając prąd anodowy, a więc również i nachylenie charakterystyki. Przykłady lamp tego typu to EFP60, 6W1P.

=== Pentody mocy ===
Pentody mocy były lampami bardzo popularnymi, już pierwsza z nich ([[B443]] Philipsa) miała wiele odpowiedników produkowanych przez różne firmy (RES174d, L415D, PP415, ME4 362, W443, 425PT, 415QD, 415PT, 415PP, PP415, DX3, J43). Stopniowo powstawały nowe typy, rozwój konstrukcji szedł w kierunku zmniejszenia mocy żarzenia i zwiększenia nachylenia - w 1936 lampa [[AL4]] osiągnęła 9 mA/V, co stało się standardem dla tego typu lamp.

Niektóre z pentod mocy były stosowane w tysiącach różnych konstrukcji i produkowane w milionach egzemplarzy, szczególnie w Europie (w USA dominowały tetrody strumieniowe). Oprócz wymienionej AL4 do popularnych typów należały AL5, [[EL3]], EL5, EL6, EL11, [[EL12]], EL41, [[EL84]], [[EL34]].

==== Lampy złożone ====
Niewielkie pentody mocy występowały również w lampach złożonych, zawierających w jednej bańce również inny system lampy.
* Z diodami: ABL1, EBL1, [[EBL21]] (duodioda i pentoda mocy).
* Z triodą: WE13, [[ECL80]] (6AB8), [[ECL82]] (6BM8), [[ECL84]] (6DQ8), [[ECL85]] (6CV8), [[ECL86]] (6GW8).
* Z pentodą napięciową (EFL200) lub tetrodą napięciową (EEL71).
* Produkowano także podwójną pentodę napięciową (stosowaną w radiowych odbiornikach stereo) ELL80, oraz podwójne pentody przeznaczone do niewielkich wzmacniaczy przeciwsobnych ELL1 i ECLL800 (z dodatkową triodą odwracacza fazy).

=== Pentody mieszające ===
Na wielkość prądu płynącego pomiędzy anodą i katodą wpływają napięcia na wszystkich siatkach, ale jako sterującej zwykle używano siatki pierwszej - pozostałe wymagają dużej amplitudy napięcia sterującego. Utrudnia to stosowanie standardowych pentod w układach ze sterowaniem w dwóch siatkach - mieszaczy iloczynowych, układów bramkujących, selektorów impulsów, układach logicznych wczesnych komputerów itp. Do takich celów produkowano specjalne pentody przystosowane również do sterowania w siatce trzeciej.

Przykłady lamp tego typu to 6AS6 (6Ż2P), 6F33, 6GY6, 7AK7, 5784.

=== Pentody nadawcze ===
Pentody w roli lamp nadawczych i przemysłowych były używane rzadziej niż triody i tetrody. Najmniejsze nadawcze pentody nadawcze (bateryjne) miały moc ułamka wata lub pojedynczych watów. Należały do nich DL70, 2Ż2M, DL98, 2P29Ł, 4P1Ł. Większe osiągały moc kilkudziesięciu, rzadziej kilkuset watów, a największe z nich do kilowata (lampy typów P1300, 172, 184)

Bardzo popularna i produkowana przez wiele lat (również w Polsce) była [[GU50]], radziecka kopia (ze zmienionym cokołem) przedwojennej lampy Telefunkena LS50, o dopuszczalnej mocy w anodzie równej 40 W.

[[Kategoria:Lampy elektronowe]]

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-28T17:35:29Z

OTLamp: /* Circlotron jest wtórnikiem */

== Gdzie by to mogło być? ==
Witam
Okolice Krakowa nie bardzo mi pasują do czegoś znanego. Na zdjęciu widać chassis odbiornika ludowego DKE1938. Był montowany w czasie okupacji w zakładach Philipsa, PZT, Telefunkena oraz w zakładach Ika w Łodzi. Oczywiście mógł być też montowany w innych zakładach (w czasie okupacji działały na terenie Polski firmy niemieckie), ale z informacjami na ten temat jest dość kiepsko.

== Saga ==
Witam
Też od dawna jej szukam i jak zwykle znowu przegapiłem - 5 dni temu poszła na ebayu za nieco ponad 5 dolców, a teraz jest wystawiona w "atrakcyjnej" cenie 119,99 :/

== Langmuir ==
Witam

Zastanawiam się, czy nie będzie lepiej zrobić osobnej strony o historii tetrody, a na stronie głównej o tetrodzie zrobić stosowny link. W tym patencie Langmuira zastanawia mnie pierwszy rysunek (podwójna tetroda). Jest nieco dziwaczny, dziwne jest usytuowanie anod. W patencie AEG, do którego podałem link na elektrodzie wygląda to tak jak powinno (choć ten koślawy rysunek też tam jest).
Jak wygląda kwestia wklejania rysunków z patentów? Można dowolnie zamieszczać z podaniem źródła? Dzisiejszej nocy pozapisywałem trochę danych (na przykład patenty Tellegena na pentodę dla Philipsa), a pewnie będą i następne, bo trochę dziwacznych lamp zbudowano. Warto je gdzieś tutaj sensownie opisać wraz z konkretnymi rysunkami.

Przy okazji, w ostatnim czasie załadowałem kilka zdjęć, ale nie mam pojęcia, gdzie one lądują. Nie widzę możliwości wskazania miejsca załadowania obrazka. Nie wiem czy tym samym nie robię bałaganu? Z drugiej jednak strony ładowanie zdjęć przez Wikimedia Commons jest dość upierdliwe, straszliwie się to u mnie muli.

== Koty ==
Witam, nie mogę się przebić przez zdjęcia kotów, po zaznaczeniu zdjęć i kliknięciu "zapisz", wszystko zaczyna się od nowa (jakby
było źle zaznaczone).

Koty wyskakują przy próbie zapisania zmian zawierających linki zewnętrzne, pojawia się komunikat, że wprowadzono zmiany zawierające takie linki i ze względów bezpieczeństwa należy zaznaczyć koty.

Tak, zadziałało :)

== Circlotron jest wtórnikiem ==
Witam.
To chyba jednak spore nadużycie. Zważ, że współczynnik wzmocnienia circlotronu dąży asymptotycznie do 2V/V przy Ka lampy zmierzającym do nieskończoności. Wiele różnych publikacji wspomina o wtórniku, ale bierze się to moim zdaniem z mylnego określenia współczynnika wzmocnienia. Z powodu specyficznej topologii współczynnik ten wyliczany jest jako stosunek napięcia wyjściowego (na całym uzwojeniu pierwotnym transformatora) i różnicowego napięcia sterującego (amplitudy między siatkami sterującymi). Wtedy rzeczywiście wyjdzie nieco mniejszy od 1 (1 V/V w przypadku idealnym) tyle że to błędny wynik, powinno być brane napięcie sterujące jednej lampy, bo to jedna lampa wytwarza całą amplitudę sygnału wyjściowego, druga daję tylko drugą połówkę (w klasie B/AB) lub więcej prądu (w klasie A). By ten układ zmusić do pracy wtórnikowej, trzeba by uziemić jedno z wyjść, a lampę, której katoda będzie przez to uziemiona sterować sygnałem wygenerowanym względem drugiego wyjścia. Natomiast Circlotron jest kombinacją dwóch stopni ze wspólna katodą z lokalnym, 50% sprzężeniem zwrotnym, na katodzie każdej z lamp względem masy sygnałowej występuje połowa sygnału wyjściowego.

Pozdrawiam

Witam
Sęk w tym, że moim zdaniem ten układ nie ma 100% szeregowego, napięciowego sprzężenia zwrotnego. Z tym ryzykownym stwierdzeniem, to w klasie A tak to w zasadzie wygląda, jeśli lampy są jednakowe, pracują równolegle na to samo obciążenie. Jeśli usunie się jedną z gałęzi, będzie widać, jak pracuje każda z lamp. Powstanie wtedy układ SE z umasionym środkiem uzwojenia pierwotnego transformatora głośnikowego. Na katodzie tej lampy będzie połowa sygnału wyjściowego, a nie cały, jak we wtórniku, sprzężenie wynosi więc 50%, a nie 100%. Potwierdza to nawet zależność na rezystancję wyjściową Circlotronu (dla klasy A): Ri/(2+Ka). Zamiast tradycyjną metodą, można ją niemal natychmiast otrzymać korzystając z metody lampy zastępczej: obciążenie widzi równoległe połączenie rezystancji wewnętrznych lamp zastępczych dla pracy w takim układzie. Przy głębokości sprzężenia 50% (b=0,5), rezystancja wewnętrzna lampy zastępczej wynosi Ri'=Ri/(1+Ka*0,5); po pomnożeniu licznika i mianownika przez 2, otrzymuje się Ri'=2Ri/(2+Ka). Równoległe połączenie dwóch takich rezystancji Ri' prowadzi do zależności na rezystancję wyjściową Circlotronu: Ri/(2+Ka).

Pozdrawiam

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-24T18:48:14Z

OTLamp: /* Koty */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-24T18:47:36Z

OTLamp:

== Gdzie by to mogło być? ==
Witam
Okolice Krakowa nie bardzo mi pasują do czegoś znanego. Na zdjęciu widać chassis odbiornika ludowego DKE1938. Był montowany w czasie okupacji w zakładach Philipsa, PZT, Telefunkena oraz w zakładach Ika w Łodzi. Oczywiście mógł być też montowany w innych zakładach (w czasie okupacji działały na terenie Polski firmy niemieckie), ale z informacjami na ten temat jest dość kiepsko.

== Saga ==
Witam
Też od dawna jej szukam i jak zwykle znowu przegapiłem - 5 dni temu poszła na ebayu za nieco ponad 5 dolców, a teraz jest wystawiona w "atrakcyjnej" cenie 119,99 :/

== Langmuir ==
Witam

Zastanawiam się, czy nie będzie lepiej zrobić osobnej strony o historii tetrody, a na stronie głównej o tetrodzie zrobić stosowny link. W tym patencie Langmuira zastanawia mnie pierwszy rysunek (podwójna tetroda). Jest nieco dziwaczny, dziwne jest usytuowanie anod. W patencie AEG, do którego podałem link na elektrodzie wygląda to tak jak powinno (choć ten koślawy rysunek też tam jest).
Jak wygląda kwestia wklejania rysunków z patentów? Można dowolnie zamieszczać z podaniem źródła? Dzisiejszej nocy pozapisywałem trochę danych (na przykład patenty Tellegena na pentodę dla Philipsa), a pewnie będą i następne, bo trochę dziwacznych lamp zbudowano. Warto je gdzieś tutaj sensownie opisać wraz z konkretnymi rysunkami.

Przy okazji, w ostatnim czasie załadowałem kilka zdjęć, ale nie mam pojęcia, gdzie one lądują. Nie widzę możliwości wskazania miejsca załadowania obrazka. Nie wiem czy tym samym nie robię bałaganu? Z drugiej jednak strony ładowanie zdjęć przez Wikimedia Commons jest dość upierdliwe, straszliwie się to u mnie muli.

== Koty ==
Witam, nie mogę się przebić przez zdjęcia kotów, po zaznaczeniu zdjęć i kliknięciu "zapisz", wszystko zaczyna się od nowa (jakby
było źle zaznaczone).

Koty wyskakują przy próbie zapisania zmian zawierających linki zewnętrzne, pojawia się komunikat, że wprowadzono zmiany zawierające takie linki i ze względów bezpieczeństwa należy zaznaczyć koty.

Tak, zadziałało :)

=== Circlotron jest wtórnikiem ===
Witam.
To chyba jednak spore nadużycie. Zważ, że współczynnik wzmocnienia circlotronu dąży asymptotycznie do 2V/V przy Ka lampy zmierzającym do nieskończoności. Wiele różnych publikacji wspomina o wtórniku, ale bierze się to moim zdaniem z mylnego określenia współczynnika wzmocnienia. Z powodu specyficznej topologii współczynnik ten wyliczany jest jako stosunek napięcia wyjściowego (na całym uzwojeniu pierwotnym transformatora) i różnicowego napięcia sterującego (amplitudy między siatkami sterującymi). Wtedy rzeczywiście wyjdzie nieco mniejszy od 1 (1 V/V w przypadku idealnym) tyle że to błędny wynik, powinno być brane napięcie sterujące jednej lampy, bo to jedna lampa wytwarza całą amplitudę sygnału wyjściowego, druga daję tylko drugą połówkę (w klasie B/AB) lub więcej prądu (w klasie A). By ten układ zmusić do pracy wtórnikowej, trzeba by uziemić jedno z wyjść, a lampę, której katoda będzie przez to uziemiona sterować sygnałem wygenerowanym względem drugiego wyjścia. Natomiast Circlotron jest kombinacją dwóch stopni ze wspólna katodą z lokalnym, 50% sprzężeniem zwrotnym, na katodzie każdej z lamp względem masy sygnałowej występuje połowa sygnału wyjściowego.

Pozdrawiam

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:33:05Z

OTLamp: /* Koty */

Circlotron

2013-03-21T13:32:32Z

OTLamp: /* Historia */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej trzykrotnie opatentowana: przez Williama Spencera Percivala (patent brytyjski z maja 1937, patent USA z maja 1938 ''Thermionic Valve Repeating Arrangement'') <ref>[http://www.freepatentsonline.com/2201345.html Patent USA 2201345]</ref>, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które implikuje w większości normalnych układów transformatorowych stosowanie odpowiedniego sterowania.
* Circlotron w postaci klasycznej wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania.
* Circlotron w wersji beztransformatorowej (OTL) posiada wyjście symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-21T13:32:05Z

OTLamp: /* Historia */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:19:31Z

OTLamp: /* Koty */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:14:33Z

OTLamp: /* Koty */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:14:16Z

OTLamp: /* Koty */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:01:58Z

OTLamp: /* Koty */

Dyskusja użytkownika:Jasiu

2013-03-21T13:01:33Z

OTLamp:

Circlotron

2013-03-20T16:03:22Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które implikuje w większości normalnych układów transformatorowych stosowanie odpowiedniego sterowania.
* Circlotron w postaci klasycznej wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania.
* Circlotron w wersji beztransformatorowej (OTL) posiada wyjście symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-20T13:25:36Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które w większości normalnych układów transformatorowych wymaga odpowiedniego sterowania.
* Circlotron w postaci klasycznej wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania.
* Circlotron w wersji beztransformatorowej (OTL) posiada wyjście symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-20T13:00:57Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które w większości normalnych układów transformatorowych wymaga odpowiedniego sterowania.
* Circlotron wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania, ewentualnie jednego oddzielnego po sprowadzeniu układu do postaci szeregowej.
* Circlotron w wersji beztransformatorowej (OTL) posiada wyjście symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-20T13:00:11Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które w większości normalnych układów transformatorowych wymaga odpowiedniego sterowania.
* Circlotron wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania, ewentualnie jednego oddzielnego po sprowadzeniu układu do postaci szeregowej.
* Beztransformatorowa wersja układu Circlotron posiada wyjście symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-20T12:58:54Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które w większości normalnych układów transformatorowych wymaga odpowiedniego sterowania.
* Circlotron wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania, ewentualnie jednego oddzielnego po sprowadzeniu układu do postaci szeregowej.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]

Circlotron

2013-03-20T12:55:59Z

OTLamp: /* Właściwości */

{{Spis treści}}
'''Circlotron''' - jeden z układów stopni wyjściowych wzmacniaczy małej częstotliwości - przeciwrównoległy mostek pracujący w układzie wspólnej katody.
[[Plik:CirClo 1.png|thumb|right|Idea Circlotronu z instrukcji obsługi wzmacniacza Electro-Voice A15.]]
== Historia ==
Nazwa ''Circlotron'' pojawiła się jako zastrzeżony znak handlowy firmy Electro-Voice. Zgłoszenie patentowe pochodzi z marca 1954, a jego autorem był pracownik tej firmy Alpha Wiggins<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2828369.html Patent USA 2828369]</ref>. Nie był on jednak pierwszym projektantem Circlotronu, jego koncepcja została już wcześniej dwukrotnie opatentowana, przez Cecila T. Halla (patent USA ''Parallel Opposed Power Amplifiers'', czerwiec 1951)<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2705265.html Patent USA 2705265]</ref> oraz przez Tapio Köykkä (fińskie patenty 27332 i 29642 zgłoszone odpowiednio w latach 1952 i 1955). Ostatecznie firma Electro-Voice wykupiła patent Halla. W jej materiałach materiałach umieszczano uproszczony schemat stopnia końcowego narysowany w postaci koła, co jest związane z nazwą układu.

W latach 50 i 60 kilka firm podjęło produkcję wzmacniaczy akustycznych o mocy od 15 do 100 watów według koncepcji Circlotronu, oprócz Electro-Voice były to między innymi fiński Voima i Philips (z użyciem fińskiego patentu). Były to układy w pełni symetryczne, transformatorowe, zbudowane na pentodach i tetrodach strumieniowych. Parę podobnych propozycji opublikowano w prasie radioamatorskiej.

Powrót do koncepcji Circlotronu nastąpił na początku lat 80, za sprawą Ralpha Kartena, założyciela firmy Atma-Sphere, która wypuściła konstrukcje beztransformatorowe. Kilka typów takich wzmacniaczy jest na niewielką skalę wytwarzanych do dziś.

== Układ klasyczny ==
=== Budowa ===
[[Plik:CirClo 2.png|thumb|left|250px|Układ Circlotronu z patentu Wigginsa (1954).]]
{{Clear|left}}
=== Właściwości ===

* Lampy pracującego w klasie A są dla sygnału zmiennego połączone równolegle. Zmniejsza to impedancję wyjściową wzmacniacza i konieczną przekładnię transformatora wyjściowego.
* Lampy pracującego w klasie B/AB pracują na przemian na obciążenie, jakie "widzi" jedna lampa w ekwiwalentnym, standardowym układzie przeciwsobnym. Wymagana przekładnia transformatora jest zatem dwukrotnie niższa niż w układzie standardowym.
* Wykonanie transformatora ułatwia i poprawia jego parametry również fakt, że nie płynie w nim składowa stała (nie wymaga szczeliny w rdzeniu) ani prądy anodowe lamp (mniejszy prąd w uzwojeniach).
* W transformatorach pracujących w układzie Circlotron w klasie B i AB nie zachodzi zjawisko "przełączania prądów" charakterystyczne dla typowych układów przeciwsobnych, a powodujące powstanie dodatkowych zniekształceń nieliniowych.
* Circlotron posiada naturalne, lokalne 50% ujemne sprzężenie zwrotne, które w większości normalnych układów transformatorowych wymaga odpowiedniego sterowania.
* Circlotron wymaga dwóch, oddzielnych źródeł napięcia zasilania, ewentualnie jednego oddzielnego po sprowadzeniu układu do postaci szeregowej.
* Wyjście stopnia Circlotron jest symetryczne, a więc żaden z zacisków wyjściowych nie jest na poziomie masy sygnału.

== Układ beztransformatorowy ==

== Aplikacje ==

== Konstrukcje niekomercyjne ==

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==

[[Kategoria: Audio]]