Jarzeniówka stabilizacyjna - Historia wersji

OTLamp: Przykład zastosowania w sprzęcie powszechnego użytku.

2016-08-19T13:06:07Z

Przykład zastosowania w sprzęcie powszechnego użytku.

← poprzednia wersja		Wersja z 13:06, 19 sie 2016
Linia 2:		Linia 2:
	'''Jarzeniówka stabilizacyjna''' (także: ''jarzeniowy stabilizator napięcia, stabiliwolt, stabilitron'') to [[lampa gazowana]] z [[zimna katoda\|zimną katodą]] służąca do stabilizacji napięcia. Spełniała podobną rolę w układach lampowych jak dioda Zenera w półprzewodnikowych.		'''Jarzeniówka stabilizacyjna''' (także: ''jarzeniowy stabilizator napięcia, stabiliwolt, stabilitron'') to [[lampa gazowana]] z [[zimna katoda\|zimną katodą]] służąca do stabilizacji napięcia. Spełniała podobną rolę w układach lampowych jak dioda Zenera w półprzewodnikowych.

	W sprzęcie powszechnego użytku stosowane były rzadko, tylko w najbardziej wyrafinowanych konstrukcjach. Często natomiast spotyka się je w urządzeniach profesjonalnych i pomiarowych. Były ~~wytwarzne~~ na napięcia pracy od około 70V do kilkudziesięciu kV.		W sprzęcie powszechnego użytku stosowane były rzadko, tylko w najbardziej wyrafinowanych konstrukcjach. Przykładem może być luksusowy odbiornik Philipsa z sezonu 1938/39, model 289A, w którym zastosowano lampę 4496 do stabilizacji napięcia zasilania heterodyny. Często natomiast spotyka się je w urządzeniach profesjonalnych i pomiarowych. Były wytwarzane na napięcia pracy od około 70V do kilkudziesięciu kV.

	== Budowa i zasada działania ==		== Budowa i zasada działania ==

Oktoda o 05:28, 12 sie 2016

2016-08-12T05:28:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 05:28, 12 sie 2016
Linia 6:		Linia 6:
	== Budowa i zasada działania ==		== Budowa i zasada działania ==
	[[Plik:Doutnavka.svg\|thumb\|200px\|Przykład charakterystyki napięciowo-prądowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]		[[Plik:Doutnavka.svg\|thumb\|200px\|Przykład charakterystyki napięciowo-prądowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]
			[[Plik:5651RegulatorTubeInOperation.jpg\|thumb\|left\|Jarzący się przy pracy stabilistor typu 5651]]
	Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia wyładowania jarzeniowego od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta anody otoczonego możliwie dużym cylindrem katody. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką gazów szlachetnych pod odpowiednim ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu torów). Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w typowe [[cokoły]], rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.		Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia wyładowania jarzeniowego od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta anody otoczonego możliwie dużym cylindrem katody. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką gazów szlachetnych pod odpowiednim ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu torów). Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w typowe [[cokoły]], rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.

Oktoda: /* Zobacz też */

2012-09-23T06:54:55Z

Zobacz też

← poprzednia wersja		Wersja z 06:54, 23 wrz 2012
Linia 86:		Linia 86:
	* [[Zasilacze]] laboratoryjne.		* [[Zasilacze]] laboratoryjne.

	[[Kategoria:Lampy ~~elektronowe~~]]		[[Kategoria:Lampy specjalne]]
	[[Kategoria: Zasilacze]]		[[Kategoria: Zasilacze]]

Jasiu: /* Budowa i zasada działania */

2012-08-31T05:44:49Z

Budowa i zasada działania

← poprzednia wersja		Wersja z 05:44, 31 sie 2012
Linia 6:		Linia 6:
	== Budowa i zasada działania ==		== Budowa i zasada działania ==
	[[Plik:Doutnavka.svg\|thumb\|200px\|Przykład charakterystyki napięciowo-prądowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]		[[Plik:Doutnavka.svg\|thumb\|200px\|Przykład charakterystyki napięciowo-prądowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]
	Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia wyładowania jarzeniowego od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta anody otoczonego możliwie dużym cylindrem katody. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką gazów szlachetnych pod odpowiednim ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu torów). Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w typowe cokoły, rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.		Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia wyładowania jarzeniowego od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta anody otoczonego możliwie dużym cylindrem katody. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką gazów szlachetnych pod odpowiednim ciśnieniem (kilkunastu do kilkudziesięciu torów). Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w typowe [[cokoły]], rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.

	W zakresie praktycznie stałego spadku napięcia na stabilitronie przyrost prądu odbywa się dzięki zwiększaniu powierzchni katody objętej wyładowaniem jarzeniowym. Występująca przy tym zmiana napięcia wynosi kilka procent dla całego zakresu pracy lampy.		W zakresie praktycznie stałego spadku napięcia na stabilitronie przyrost prądu odbywa się dzięki zwiększaniu powierzchni katody objętej wyładowaniem jarzeniowym. Występująca przy tym zmiana napięcia wynosi kilka procent dla całego zakresu pracy lampy.

Jasiu: /* Zobacz też */

2012-08-31T05:42:35Z

Zobacz też

← poprzednia wersja		Wersja z 05:42, 31 sie 2012
Linia 84:		Linia 84:
	== Zobacz też ==		== Zobacz też ==
	* [[O stabilitronach\| Kolekcja stabilitronów]].		* [[O stabilitronach\| Kolekcja stabilitronów]].
			* [[Zasilacze]] laboratoryjne.

	[[Kategoria:Lampy elektronowe]]		[[Kategoria:Lampy elektronowe]]
	[[Kategoria: Zasilacze]]		[[Kategoria: Zasilacze]]

Oktoda o 19:36, 24 sie 2012

2012-08-24T19:36:12Z

← poprzednia wersja		Wersja z 19:36, 24 sie 2012
Linia 24:		Linia 24:
	== Zastosowania ==		== Zastosowania ==
	=== Układ podstawowy ===		=== Układ podstawowy ===
	[[Plik:~~Stab-cir11~~.~~gif~~\|thumb\|Parametryczny stabilizator napięcia na stabilitronie]]		[[Plik:Zas IW 1.png\|thumb\|left\|Parametryczny stabilizator napięcia na stabilitronie]]
	* Równoległe parametryczne stabilizatory napięcia w układach niewielkiej mocy. Zasilanie stabilitronu ~~odbywało~~ się przez szeregowy rezystor, a obciążenie ~~było~~ do niego przyłączone równolegle. ~~Trzeba~~ pamiętać, że:		Równoległe parametryczne stabilizatory napięcia można stosować w układach stosunkowo niewielkiej mocy. Zasilanie stabilitronu odbywa się przez szeregowy rezystor ograniczający, a obciążenie jest do niego przyłączone równolegle. Rezystor ograniczający (''R<sub>W</sub>'') dobieramy tak, by spełnione były warunki
	:* Napięcie zapłonu stabilitronów jest większe od napięcia stabilizowanego. Napięcie wejściowe stabilizatora U musi mieć odpowiedni zapas.		::<math>R_W < \frac {U_{Smin} - U_{Zmax}} {I_{Bmin} + I_{Omax}}</math>
	:* Należy bardzo uważać przy łączeniu kondensatorów równolegle ze stabilitronem. Może to spowodować powstanie oscylacji, a duży ~~kondesator może łatwo~~ zniszczyć lampę.		gdzie
	:* Stabilizator jest "z definicji" zabezpieczony przed zwarciem, o ile rezystor R ma odpowiednią moc.		''U<sub>Smin</sub>'' - minimalne napięcie zasilające,
	:* ~~Stabilistronów~~ nie należy łączyć równolegle ~~(ale można je łączyć szeregowo dla otrzymania wyższego napięcia)~~.		''U<sub>Zmax</sub>'' - maksymalne napięcie zapłonu,
	:* W ciemności stabilitrony "zapalają" ~~sie~~ dosyć długo - nawet kilkanaście sekund.		''I<sub>Bmin</sub>'' - minimalny prąd jarzenia,
	* Źródła napięcia odniesienia w układach pomiarowych i stabilizatorach zasilaczy.		''I<sub>Omax</sub>'' - maksymalny prąd obciążenia, oraz
	* Przesuwniki poziomu we wzmacniaczach prądu stałego.		::<math>R_W > \frac {U_{Smax} - U_{Bmin}} {I_{Bmax} + I_{Omin}}</math>
	* Generatory relaksacyjne w elektronicznych instrumentach muzycznych i urządzeniach pomiarowych (na przykład jako generator piłokształtnej podstawy czasu w oscyloskopach).		gdzie
			''U<sub>Smax</sub>'' - maksymalne napięcie zasilające,
			''U<sub>Bmin</sub>'' - minimalne napięcie jarzenia,
			''I<sub>Bmax</sub>'' - maksymalny prąd jarzenia,
			''I<sub>Omin</sub>'' - minimalny prąd obciążenia.

			Warto przy tym pamiętać, że:
			* Napięcie zapłonu stabilitronów jest większe od napięcia stabilizowanego. Napięcie wejściowe stabilizatora U musi mieć odpowiedni zapas. Odbiornik musi wytrzymywać zwiększone napięcie w momencie włączenia, zanim jeszcze dojdzie do zapłonu stabilitronu.
			* Należy bardzo uważać przy łączeniu kondensatorów równolegle ze stabilitronem. Może to spowodować powstanie oscylacji (co zresztą można wykorzystać do budowy generatora), a duży kondensator potrafi nawet zniszczyć lampę. Maksymalna wartość równoległej pojemności przyłączonej do jarzeniówki zwykle jest rzędu 25 nF (niekiedy bywa podawana w kartach katalogowych).
			* Stabilizator jest "z definicji" zabezpieczony przed zwarciem, o ile rezystor R ma odpowiednią moc.
			* Stabilistorów nie należy łączyć równolegle.
			* W ciemności stabilitrony "zapalają" się dosyć długo - nawet kilkanaście sekund.

	=== Szeregowe łączenie stabilitronów ===		=== Szeregowe łączenie stabilitronów ===

Oktoda o 17:55, 24 sie 2012

2012-08-24T17:55:13Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:55, 24 sie 2012
Linia 53:		Linia 53:
	Wahania napięcia stabilizowanego na skutek zmian napięcia wejściowego można znacznie zmniejszyć stosując kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów. Oczywiście pierwszy z nich musi zapewniać na tyle wysokie napięcie, by umożliwić zapłon jarzeniówki w drugim.		Wahania napięcia stabilizowanego na skutek zmian napięcia wejściowego można znacznie zmniejszyć stosując kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów. Oczywiście pierwszy z nich musi zapewniać na tyle wysokie napięcie, by umożliwić zapłon jarzeniówki w drugim.

	[[Plik:Param kask2.png\|thumb\|Stabilizator kaskadowy na jarzeniówce wielosekcyjnej..]]		[[Plik:Param kask2.png\|thumb\|Stabilizator kaskadowy na jarzeniówce wielosekcyjnej.]]
	Do budowy wielostopniowego stabilizatora kaskadowego można też wykorzystać stabilitron wielosekcyjny.		Do budowy wielostopniowego stabilizatora kaskadowego można też wykorzystać stabilitron wielosekcyjny.
	{{Clear\|left}}		{{Clear\|left}}
	=== Punkt maksymalnej stabilności ===		=== Punkt maksymalnej stabilności ===
			[[Plik:Zas IW 3.png\|thumb\|left\|Pośrodku charakterystyki opór wewnętrzny jarzeniówki jest zwykle minimalny.]]
			Przy budowie stabilizatorów o dużej dokładności stosuje się specjalne jarzeniówki referencyjne, pracujące przy praktycznie stałym prądzie, w punkcie charakterystyki zapewniającym najlepszą stabilność. Przy zastosowaniu do takich celów zwykłej lampy warto wybrać punkt, w którym jej oporność wewnętrzna jest najmniejsza, zwykle wypada on w połowie pomiędzy minimalnym a maksymalnym prądem pracy..
			{{Clear\|left}}
	== Oznaczenia typów ==		== Oznaczenia typów ==
	Oznaczenia stabilitronów nie były jednorodne, wiele firm produkowało je pod unikalnymi nazwami.		Oznaczenia stabilitronów nie były jednorodne, wiele firm produkowało je pod unikalnymi nazwami.
Linia 66:		Linia 68:

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==
	~~# L~~. ~~Niemcewicz,~~ ''~~Lampy elektronowe i półprzewodniki~~'', ~~Wyd. III~~, WKŁ, ~~1968~~.		* Telefunken: ''Informator radiowo-warsztatowy'', Tom I, WKŁ, Warszawa 1961, str. 403-411.
			* Telefunken: ''Informator radiowo-warsztatowy'', Tom IV, WKŁ, Warszawa 1969, str. 174-177.

	== Zobacz też ==		== Zobacz też ==
Linia 72:		Linia 75:

	[[Kategoria:Lampy elektronowe]]		[[Kategoria:Lampy elektronowe]]
			[[Kategoria: Zasilacze]]

Oktoda: /* Zastosowania */

2012-08-23T18:10:33Z

Zastosowania

← poprzednia wersja		Wersja z 18:10, 23 sie 2012
Linia 50:		Linia 50:
	{{Clear\|left}}		{{Clear\|left}}
	=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===		=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===
			[[Plik:Zas IW 7.png\|thumb\|left\|Kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów.]]
			Wahania napięcia stabilizowanego na skutek zmian napięcia wejściowego można znacznie zmniejszyć stosując kaskadowe połączenie dwóch stabilizatorów. Oczywiście pierwszy z nich musi zapewniać na tyle wysokie napięcie, by umożliwić zapłon jarzeniówki w drugim.

			[[Plik:Param kask2.png\|thumb\|Stabilizator kaskadowy na jarzeniówce wielosekcyjnej..]]
			Do budowy wielostopniowego stabilizatora kaskadowego można też wykorzystać stabilitron wielosekcyjny.
			{{Clear\|left}}
	=== Punkt maksymalnej stabilności ===		=== Punkt maksymalnej stabilności ===

Oktoda o 17:55, 23 sie 2012

2012-08-23T17:55:31Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:55, 23 sie 2012
Linia 40:		Linia 40:

	[[Plik:Param multi1.png\|thumb\|Użycie stabilitronów wielosekcyjnych.]]		[[Plik:Param multi1.png\|thumb\|Użycie stabilitronów wielosekcyjnych.]]
	Stabilistory wielosekcyjne posiadają zespół koncentrycznych elektrod, a przestrzeń pomiędzy ich parami pełni rolę ~~sekcji~~ stabilitronów. Lampa taka zachowuje się jak zespół szeregowo połączonych pojedynczych jarzeniówek.		Stabilistory wielosekcyjne posiadają zespół koncentrycznych elektrod, a przestrzeń pomiędzy ich parami pełni rolę zespołu stabilitronów (najczęściej od dwóch do czterech). Lampa taka zachowuje się jak zespół szeregowo połączonych pojedynczych jarzeniówek.
	{{Clear\|left}}		{{Clear\|left}}
	=== Stabilitrony z dodatkową elektrodą zapłonową ===		=== Stabilitrony z dodatkową elektrodą zapłonową ===
			[[Plik:Zas IW 5.png\|thumb\|left\|Układ pracy stabilitronu z anodą pomocniczą.]]
			Stabilitrony takie posiadają dodatkową elektrodę (zwaną też anodą pomocniczą), połączoną z dodatnim biegunem napięcia zasilającego poprzez rezystor szeregowy (R<sub>Z</sub>, zwykle o wartości setek kiloomów). W ten sposób ułatwiony jest zapłon lampy, gdyż na dodatkowej elektrodzie występuje pełne napięcie zasilania, niezależnie od spadku napięcia na głównym rezystorze regulacyjnym wywołanym przez przepływ prądu przez obciążenie.

			[[Plik:Zas IW 6.png\|thumb\|Napięcie w funkcji prądu anodowego stabilitronu z dodatkową elektrodą zapłonową.]]
			Inną bardzo korzystną cechą takich jarzeniówek jest możliwość stabilnej pracy przy małych prądach płynących przez lampę. Charakterystyka stabilizatora nie zawiera już podbicia przy małych prądach anodowych, ani odcinka o dynamicznej rezystancji ujemnej. Możliwa jest praca przy dużych pojemnościach równoległych do lampy bez niebezpieczeństwa wystąpienia szkodliwych drgań relaksacyjnych.
			{{Clear\|left}}
	=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===		=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===


	~~=== Stabilistory wielosekcyjne ===~~
	=== Punkt maksymalnej stabilności ===		=== Punkt maksymalnej stabilności ===

Oktoda: /* Zastosowania */

2012-08-23T17:24:50Z

Zastosowania

← poprzednia wersja		Wersja z 17:24, 23 sie 2012
Linia 34:		Linia 34:
	* Przesuwniki poziomu we wzmacniaczach prądu stałego.		* Przesuwniki poziomu we wzmacniaczach prądu stałego.
	* Generatory relaksacyjne w elektronicznych instrumentach muzycznych i urządzeniach pomiarowych (na przykład jako generator piłokształtnej podstawy czasu w oscyloskopach).		* Generatory relaksacyjne w elektronicznych instrumentach muzycznych i urządzeniach pomiarowych (na przykład jako generator piłokształtnej podstawy czasu w oscyloskopach).

	=== Szeregowe łączenie stabilitronów ===		=== Szeregowe łączenie stabilitronów ===
	[[Plik:Zas_IW_9.png\|thumb\|left\|Szeregowe połączenie stabilitronów.]]		[[Plik:Zas_IW_9.png\|thumb\|left\|Szeregowe połączenie stabilitronów.]]
	W celu uzyskania większego napięcia można łączyć szeregowo dwie (lub więcej) jarzeniówki. Równolegle do jednej z nich należy przyłączyć opornik o wielkości paru setek kΩ. W chwili włączenia napięcia na niezbocznikowanej jarzeniówce występuje wtedy pełne napięcie wydzielone na R<sub>O</sub>, które powoduje jej zapłon i spadek napięcia na lampie do napięcia jarzenia, po czym następuje zapłon drugiego stabilitronu. Całkowite napięcie umożliwiające zapłon takiego połączenia jest więc równe sumie napięcia zapłonu i jarzenia pojedynczej lampy.		W celu uzyskania większego napięcia można łączyć szeregowo dwie (lub więcej) jarzeniówki. Równolegle do jednej z nich należy przyłączyć opornik o wielkości paru setek kΩ. W chwili włączenia napięcia na niezbocznikowanej jarzeniówce występuje wtedy pełne napięcie wydzielone na R<sub>O</sub>, które powoduje jej zapłon i spadek napięcia na lampie do napięcia jarzenia, po czym następuje zapłon drugiego stabilitronu. Całkowite napięcie umożliwiające zapłon takiego połączenia jest więc równe sumie napięcia zapłonu i jarzenia pojedynczej lampy. Napięcie stabilizowane można pobierać nie tylko z całego układu połączonych jarzeniówek, ale są do dyspozycji także mniejsze napięcia z poszczególnych lamp.

	[[Plik:Param multi1.png\|thumb\|Użycie stabilitronów wielosekcyjnych.]]		[[Plik:Param multi1.png\|thumb\|Użycie stabilitronów wielosekcyjnych.]]
	Stabilistory wielosekcyjne posiadają zespół koncentrycznych elektrod, a przestrzeń pomiędzy ich parami pełni rolę sekcji stabilitronów. Lampa taka zachowuje się jak zespół szeregowo połączonych pojedynczych jarzeniówek.		Stabilistory wielosekcyjne posiadają zespół koncentrycznych elektrod, a przestrzeń pomiędzy ich parami pełni rolę sekcji stabilitronów. Lampa taka zachowuje się jak zespół szeregowo połączonych pojedynczych jarzeniówek.
			{{Clear\|left}}
			=== Stabilitrony z dodatkową elektrodą zapłonową ===


	~~=== Stabilitrony z dodatkową elektrodą zapłonową ===~~
	=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===		=== Kaskadowe łączenie stabilizatorów ===